Τεχνητή νοημοσύνη και πνευματικά δικαιώματα – Το κρίσιμο ζήτημα της αδειοδότησης

Σε ανά­λυ­ση της Hayleigh Bosher που δη­μο­σιεύ­θη­κε στην ιστο­σε­λί­δα της Διε­θνούς Ένω­σης Εμπο­ρι­κών ση­μά­των, επι­ση­μαί­νε­ται πως η ποιό­τη­τα των συ­στη­μά­των ΤΝ εξαρ­τά­ται άμε­σα από την ποιό­τη­τα των δε­δο­μέ­νων που χρη­σι­μο­ποιού­νται για την εκ­παί­δευ­σή τους. Όσο πιο αξιό­πι­στο, χω­ρίς λά­θη και κα­λά ορ­γα­νω­μέ­νο εί­ναι το υλι­κό που λαμ­βά­νει ένα ερ­γα­λείο, τό­σο κα­λύ­τε­ρα εί­ναι τα απο­τε­λέ­σμα­τα που πα­ρά­γο­νται. Με άλ­λα λό­για, η αδειο­δο­τη­μέ­νη χρή­ση ποιο­τι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου επι­τρέ­πει στις εται­ρεί­ες ΤΝ να μειώ­νουν τον χρό­νο και το κό­στος επε­ξερ­γα­σί­ας των δε­δο­μέ­νων, ενώ πα­ράλ­λη­λα δια­σφα­λί­ζουν τη μα­κρο­πρό­θε­σμη βιω­σι­μό­τη­τα των μο­ντέ­λων τους. Συ­νε­πώς, η συ­νε­χής πρό­σβα­ση σε αξιό­πι­στες πη­γές πλη­ρο­φό­ρη­σης απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση για τη δια­τή­ρη­ση της ποιό­τη­τας των συ­στη­μά­των ΤΝ στο μέλ­λον.

Αντι­θέ­τως, όπως ανα­φέ­ρε­ται, η μη αδειο­δο­τη­μέ­νη χρή­ση πε­ριε­χο­μέ­νου υπο­νο­μεύ­ει το ίδιο το σύ­στη­μα πνευ­μα­τι­κών δι­καιω­μά­των, με απο­τέ­λε­σμα όταν οι δη­μιουρ­γοί δεν αμεί­βο­νται, η πα­ρα­γω­γή ποιο­τι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου να μειώ­νε­ται με την πά­ρο­δο του χρό­νου. Η αδειο­δό­τη­ση λει­τουρ­γεί, επο­μέ­νως, ως μη­χα­νι­σμός δια­τή­ρη­σης ενός οι­κο­συ­στή­μα­τος όπου δη­μιουρ­γοί και τε­χνο­λο­γία συ­νυ­πάρ­χουν και ενι­σχύ­ουν ο ένας τον άλ­λον.

Στην ανά­λυ­σή της η Hayleigh Bosher ανα­φέ­ρει ως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα αυ­τής της δυ­να­μι­κής την πε­ρί­πτω­ση του YouTube. Στα πρώ­τα χρό­νια λει­τουρ­γί­ας του, η πλατ­φόρ­μα θε­ω­ρού­σε ότι δεν απαι­τού­νταν άδειες για τη μου­σι­κή που ανέ­βα­ζαν οι χρή­στες, γε­γο­νός που οδή­γη­σε σε πο­λυ­ε­τείς δι­κα­στι­κές δια­μά­χες με τη μου­σι­κή βιο­μη­χα­νία. Η στρο­φή προς τη συ­νερ­γα­σία και τις συμ­φω­νί­ες αδειο­δό­τη­σης όμως, άλ­λα­ξε ρι­ζι­κά το το­πίο. Μέ­σα από την κα­τα­βο­λή δι­καιω­μά­των και τη θε­σμι­κή συ­νερ­γα­σία με τους/τις δι­καιού­χους, το YouTube εξε­λί­χθη­κε στη με­γα­λύ­τε­ρη μου­σι­κή πλατ­φόρ­μα πα­γκο­σμί­ως, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι η αδειο­δό­τη­ση μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει κι­νη­τή­ρια δύ­να­μη ανά­πτυ­ξης και όχι εμπό­διο.

Από νο­μι­κής πλευ­ράς, το δί­καιο πνευ­μα­τι­κών δι­καιω­μά­των ξε­κι­νά από την πα­ρα­δο­χή ότι η χρή­ση προ­στα­τευό­με­νων έρ­γων απαι­τεί άδεια, εκτός αν εφαρ­μό­ζε­ται συ­γκε­κρι­μέ­νη εξαί­ρε­ση. Τα συ­στή­μα­τα ΤΝ εμπλέ­κο­νται σε τρία κρί­σι­μα στά­δια με νο­μι­κές συ­νέ­πειες: την ανεύ­ρε­ση του εκ­παι­δευ­τι­κού υλι­κού, την εκ­παί­δευ­ση του μο­ντέ­λου και το απο­τέ­λε­σμα που πα­ρά­γε­ται. Η δη­μιουρ­γία και απο­θή­κευ­ση αντι­γρά­φων έρ­γων για σκο­πούς εκ­παί­δευ­σης εί­ναι πρά­ξη ανα­πα­ρα­γω­γής, ακό­μη και όταν τα αντί­γρα­φα εί­ναι προ­σω­ρι­νά ή το πε­ριε­χό­με­νο με­τα­τρέ­πε­ται σε μο­νά­δες κει­μέ­νου (token), όπως λέ­ξη, αριθ­μό, ση­μείο στί­ξης κ.λπ. με­τά από δια­χω­ρι­σμό.

Οι κίν­δυ­νοι από τη χρή­ση μη εξου­σιο­δο­τη­μέ­νου υλι­κού απο­τυ­πώ­νο­νται έντο­να στην υπό­θε­ση της εται­ρεί­ας Anthropic στις Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες. Η εκ­παί­δευ­ση μο­ντέ­λων σε πει­ρα­τι­κά βι­βλία οδή­γη­σε όχι μό­νο σε προ­βλή­μα­τα ποιό­τη­τας στο πα­ρα­γό­με­νο υλι­κό, αλ­λά και σε σο­βα­ρές νο­μι­κές συ­νέ­πειες, με την εται­ρεία να έρ­χε­ται αντι­μέ­τω­πη με αξιώ­σεις που ανέρ­χο­νται σε δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δο­λά­ρια. Το πα­ρά­δειγ­μα αυ­τό δεί­χνει ότι η χρή­ση χω­ρίς αδειο­δό­τη­ση μπο­ρεί να έχει πο­λύ σο­βα­ρό­τε­ρες συ­νέ­πειες σε σύ­γκρι­ση με τη νό­μι­μη συ­νερ­γα­σία με τους/τις δι­καιού­χους.

Σε κά­θε πε­ρί­πτω­ση, το ζή­τη­μα δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μό­νο στην εκ­παί­δευ­ση, αλ­λά επε­κτεί­νε­ται και στο απο­τέ­λε­σμα των συ­στη­μά­των ΤΝ. Όπου το πα­ρα­γό­με­νο πε­ριε­χό­με­νο μι­μεί­ται ή ανα­πα­ρά­γει ου­σιώ­δη στοι­χεία των αρ­χι­κών έρ­γων, όπως συμ­βαί­νει με deepfake ή ψη­φια­κά αντί­γρα­φα, οι κίν­δυ­νοι προ­σβο­λής πνευ­μα­τι­κών δι­καιω­μά­των αυ­ξά­νο­νται ση­μα­ντι­κά. Σε αυ­τό το πλαί­σιο, η αδειο­δό­τη­ση ανα­δει­κνύ­ε­ται ως βα­σι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση για μια βιώ­σι­μη και αξιό­πι­στη ανά­πτυ­ξη της ΤΝ, δια­σφα­λί­ζο­ντας τό­σο την και­νο­το­μία όσο και την προ­στα­σία της δη­μιουρ­γι­κής ερ­γα­σί­ας.

Πη­γή: inta.org/ ΟΣΔΕΛ