του Γιάννη Πανούση
[ένας φανταστικός διάλογος με τον έφηβο γιό μου]
. ..οι στίχοι μου
όλοι σκορπίστηκαν…
Καίτη Παυλή,Κήπος της ποίησης
Δεν είναι η πλέον έξυπνη ενέργεια το ν’ανοίξεις κουβέντα με τη νέα γενιά,διότι πολύ γρήγορα αντιλαμβάνεσαι ότι οι νέοι αναρωτιώνται για τα πάντα,δηλαδή δεν θεωρούν τίποτα ως δεδομένο
Έκανα το λάθος να πιάσω συζήτηση με το γιό μου για την αστυνομική λογοτεχνία
Με ρωτάει
1.Αναρωτιέμαι αν αφαιρέσουμε τις καταγγελίες στο Σύστημα και την ‘πολιτικοποίηση’ της εγκληματικής πραγματικότητας, τί ακριβώς θα έχει μείνει σε ορισμένα μυθιστορήματα ως πρωτοτυπία;[1]
Του απαντάω**
Η πρωτοτυπία άλλοτε βρίσκεται στο ίδιο το θέμα,άλλοτε στην πλοκή,άλλοτε στις απρόβλεπτες αποκαλύψεις,άλλοτε στα επίπεδα της ερμηνείας,άλλοτε στην εξέλιξη κι άλλοτε στην τελική έκβαση.Σε κάθε περίπτωση ‘το πολιτικό στοιχείο’ συνιστά το πλαίσιο κι όχι την ουσία της μυθιστορίας
Με ρωτάει
Ο φόνος,ο δολοφόνος,το θύμα,τα ψυχικά τραύματα των αντι-ηρώων[2] ή η ψυχοαφήγηση του συγγραφέα[3] μετράνε πιο πολύ;
Του απαντάω
Τα πρόσωπα και οι καταστάσεις συγκροτούν το story.Η αφήγηση του συγγραφέα προσδίδει στην ιστορία τη λογοτεχνική της αξία
Με ρωτάει
Χωρίς γρίφο,εγκεφαλικό παιχνίδι,λογικές επεξεργασίες μόνο το αίμα μένει;
Του απαντάω
Δεν υπάρχει κλασσικό αστυνομικό μυθιστόρημα χωρίς γρίφο και λογική εξήγηση.Το έγκλημα από μόνο του δεν φωτίζει τις ψυχοσυνθέσεις των πρωταγωνιστών και την κακή διαχείριση των επι-κίνδυνων κατα-στάσεων
Με ρωτάει
Γιατί τα περισσότερα εγκλήματα είναι στην ουσία ερωτικές ιστορίες,όπου χάθηκε ο έλεγχος;[4]
Του απαντάω
Ο έρωτας και το σεξ συγκροτούν τη βάση ή και το υπόστρωμα των διαπροσωπικών σχέσεων,όμως δεν ερμηνεύουν πάντοτε όλα τα εγκλήματα.Το πάθος που αναβλύζει από αυτές τις καταστάσεις είναι εγκληματογόνο,αλλά συχνά συνυπάρχει με οικονομικά ή πολιτισμικά στοιχεία
Με ρωτάει
Γιατί έχω την αίσθηση ότι όλοι οι εγκληματίες στα μυθιστορήματα ήσαν κάποτε ‘καλά παιδιά’;[5]
Του απαντάω
Τα παιχνίδια της Μοίρας,όπως περι-γράφονται από πολλούς συγγραφείς,συνήθως κινούνται και στις δύο άκρες του νήματος:από τα ‘καλά ‘παιδιά στα ‘κακά’ κι από τα ‘κακά’ παιδιά στα ‘καλά’.Οι ερμηνείες εξαρτώνται από την οπτική γωνία που τα βλέπει ο δημιουργός
Με ρωτάει
Οι επιστημονικοί ή και οι φιλοσοφικοί αναστοχασμοί του συγγραφέα ερμηνεύουν την πράξη του εγκληματία[6]ή μήπως προέχουν οι κοινωνικο-ιδεολογικοί του προβληματισμοί2;[7]
Του απαντάω
Όταν τα παραπάνω συνυπάρχουν τότε το μυθιστόρημα είναι πλήρες.Όταν όμως ελλείπουν τα πρώτα δεδομένα και κυριαρχούν τα δεύτερα στοιχεία δύσκολα θα έχουμε γνήσια αστυνομική λογοτεχνία
Με ρωτάει
Γιατί οι αστυνομικοί συγγραφείς βρίσκονται σχεδόν πάντοτε ‘με το μέρος των αδύναμων’[8] ή μοιάζει να έχουν αναλάβει το ρόλο κάποιου ‘λογο-τεχνικού εκδικητή’;[9]
Του απαντάω
Είναι αλήθεια ότι ορισμένοι συγγραφείς τάσσονται με το μέρος των ‘παρανόμων’,διότι κρίνουν ότι η κοινωνική αποστολή[;] του αστυνομικού μυθιστορήματος οδηγεί νομοτελειακά στην καταγγελία των αδικιών κι ανισοτήτων,οπότε θέτουν σε δεύτερο επίπεδο το ‘έγκλημα’,ως τιμωρούμενη παρα-ανομία
Με ρωτάει
Γιατί οι συγγραφείς αισθάνονται την ανάγκη,σχεδόν σαν χρέος,να αναμιχθούν στα res publica[10]ή σε politically correct κατα-στάσεις;[11]
Του απαντάω
Στο πρώτο σκέλος η απάντηση είναι ότι ο πολιτικός χώρος έχει γίνει [προνομιακά;] οικείος στους αστυνομικούς συγγραφείς,διότι τα σκάνδαλα,η διαφθορά,οι ίντριγκες τούς παρέχουν άφθονο [και εύκολο;] υλικό.Όσο για το δεύτερο σκέλος φοβάμαι ότι τελικά θα πληρώσουν ακριβά το λογοτεχνικό τίμημα όσοι υιοθέτησαν την woke culture ,καθώς θα λογοκρίνεται το έργο τους από τους sensitivity readers
Με ρωτάει
Ποιά αλήθεια υπηρετεί ο αστυνομικός συγγραφέας;την αντικειμενική ή τη δική του;[12]
Του απαντάω
Προφανώς τη δική του,στην οποία επιχειρεί να προσδώσει,αν είναι καλός χειριστής της γλώσσας και διαχειριστής των πραγματικών δεδομένων,μία γενική αξία και γενικευμένη αποδοχή
Με ρωτάει
Η αφηγηματική τεχνική στην ατμόσφαιρα μυστηρίου και στην επίλυση του γρίφου[13]σε ποιά σχέση βρίσκεται με τα επιστημονικά δεδομένα[14];
Του απαντάω
Πρέπει να εντοπίζει την ευθεία και άμεση σχέση για να είναι αξιόπιστο το έργο του.Αλλιώς θα επικρέμεται πάντοτε η σπάθη της κριτικής για το αδύνατο ή την κακή προσομοίωση της πραγματικότητας
Με ρωτάει
Ο κοινωνικός ρεαλισμός του συγγραφέα[15] είναι συμβατός με τις κρατούσες αρχές της δικαιοσύνης και της ηθικής ή δια-μορφώνει δικό του αξιακό κώδικα;
Του απαντάω
Οι περισσότεροι συγγραφείς δια-μορφώνουν όρους και προ’υ’ποθέσεις ,μέσω της δια-πλοκής,ώστε να προκύπτει ειδικός ηθικός κώδικας για κάθε ήρωα ξεχωριστά,αφού το κοινωνικό συμβόλαιο θεωρείται ακυρωθέν,ενώ οι θεσμοί δεν προστατεύουν όλους τους πολίτες.Το θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο γιατί μπορεί να οδηγήσει σε παραναγνώσεις και παρερμηνείες
Εδώ κάπου κουραστήκαμε και οι δύο από την ένταση[ή και τα αδιέξοδα;] της συζήτησης,αποφασίσαμε να λήξουμε αυτό το πινγκ πόνγκ συμφωνώντας σε δύο σημεία:
1.η αστυνομική λογοτεχνία δεν μας ζητάει να εγκρίνουμε τους ήρωές της,αλλά απλώς να τους αναγνωρίσουμε ‘ως αληθινούς’[16]
2.η ουσία,πέραν της πλοκής,πρέπει ν’αφομοιώνεται αβίαστα ,αλλά όχι απροβλημάτιστα από τον αναγνώστη,γιατί μόνον έτσι έχουμε λογο-τεχνία
Αίσιον τέλος
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ*
[1]πρβλ.Καλλιόπη Ζέπου,Αναπαραστάσεις και κατασκευές γυναικείων χαρακτήρων στο αστυνομικό μυθιστόρημα ανδρών συγγραφέων-συγκριτική μελέτη σκανδιναβικού και μεσογειακού νουάρ,διδακτορική διατριβή,ΜΜΕ/ΕΚΠΑ 2025,3
[2]οπ.π.,10
[3]οπ.π.,25-27
[4]Σάρλ Εσμπραγιά,Ο ωραίος βερσαλλιέρος,μτφ.Μάγδα Κα’ι’νάδη,Γαλαξίας 1971,8,12
[5]οπ.π.,51
[6]βλ.Άγγ.Χαριάτης,Το μοτίβο του δολοφόνου[βιβλίο Χρ.Μαρκογιαννάκη,Όλα τα μάτια πάνω μου,Ψυχογιός 2026],fractalart.gr 27/3/26
[7]βλ.συνέντευξη Γρ.Αζαριάδη,σε Γ.Αγγέλου,alt.gr 15/4/26
[8]βλ.ομότιτλο άρθρο Ν.Κουρμούλης,για Σαντιάγκο Γκαμπόα,Νέα/βιβλιοδρόμιο 25-26/4/26-βλ.και συνέντευξη Γρ.Αζαριάδη,οπ.π.
[9]πρβλ.J.Nesbo,Η ώρα του λύκου,μτφ.Κρ.Γλυνιαδάκη,Μεταίχμιο 2025
[10]πρβλ.Π.Ιωαννίδης,Γράφοντας μεσογειακό νουάρ σε ρευστούς καιρούς,oanagnostis.gr 30/3/26
[11]πρβλ.Αθ.Κακούρη,Μήπως ο Σέρλοκ Χόλμς ήταν κορίτσι;,Καθημερινή Κυριακής 29/3/26-βλ.και Κ.Ζέπου,οπ.π.,188,227
[12]πρβλ.Γ.Ράγκος,Το χρονικό ενός παράξενου θανάτου,Δε-κατα 85/2026,79-βλ.και Ελ.Γκίκα,Το βιβλίο και ο συγγραφέας του:’56 αδέσποτες σφαίρες’-το κατά Μπολάνιο νουάρ ,fractalart.gr 6/3/26
[13]Χρ.Σπυροπούλου,Το αστυνομικό είδος,τότε και τώρα,Δε-κατα,οπ.π.,8-9-Σοφία Πανταζή,Η διαδρομή του ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος:από την παραλογοτεχνία στο νέο αστυνομικό μυθιστόρημα της μεταπολίτευσης,οπ.π.,139
[14]πρβλ.χιουμοριστική αλλά και υπαινικτική προσέγγιση ,σε Γρ.Αζαριάδης,Μέχρι τέλους…,οπ.π.,91-98
[15]βλ.Ν.Κουρμούλης,οπ.π.
[16]Δήμητρα Στά’ι’κου,Αν οι ήρωες των βιβλίων έκαναν ψυχοθεραπεία,δεν θα είχαμε λογοτεχνία,huffingtonpost.gr 31/1/26-πρβλ.Χαριτίνη Ξύδη,Patricia Highsmith,Δε-κατα,οπ.π.,189-190
[17]πρβλ.Χάρβε’ι’ Πρατ,Ο καλλιτέχνης της Εγκληματολογίας,Βήμα Κυριακής 25/1/26
*οι ημερομηνίες των άρθρων από τις ιστοσελίδες αντιστοιχούν στο χρόνο ανεύρεσης κι όχι ανάρτησης
**τα σκεπτικά όλων των απαντήσεων μπορεί ο αναγνώστης να τα βρει αναλυτικά στα δύο θεωρητικά μου βιβλία
–Το Δίκαιο και το άδικο,οι αθώοι και οι ένοχοι,το Καλό και το Κακό στην αστυνομική μυθοπλασία,Παπαζήσης 2021
-Εγχειρίδιο για συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας,Κύφαντα 2026
