του Γιάννη Μουγγολιά
Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που ο Stephan Micus επισκέπτεται τη χώρα μας και εμφανίζεται ζωντανά με κάποια από τα πολλά παραδοσιακά όργανα που έχει συλλέξει από τα ταξίδια του στον κόσμο ή έχει κατασκευάσει. Αρκετές και σημαντικές οι συναυλίες που έχει δώσει στην Ελλάδα, πάντα σόλο, ωστόσο κάθε νέα του εμφάνιση αποτελεί γεγονός. Ειδικά όταν συμμετέχει σε ένα πρωτότυπο στη σύλληψή του εγχείρημα όπως αυτό που θα εξελιχθεί την Πέμπτη 18 Σεπτεμβρίου και ώρα 9μμ στο Ανοιχτό Θέατρο Κολωνού στον Κολωνό. «Ψαλμοί στο Χιόνι» είναι ο τίτλος του θεατροποιημένου αναλογίου που θα παρουσιαστεί σε ποιητικό κείμενο και σκηνοθεσία του Αντρέα Μαντά και με την ηθοποιό Λουκία Μιχαλοπούλου να ενσαρκώνει το μοναδικό ρόλο της παράστασης, την κόρη. Διαβάζοντας τον τίτλο της παράστασης «Ψαλμοί στο Χιόνι» μοιάζει σαν να ακούγεται μουσική, κάτι σαν προσευχή με κατεύθυνση από τον άνθρωπο προς τον ουρανό. «Μια αντιπολεμική μπαλάντα – ωδή στον πατέρα» είναι ο υπότιτλος του έργου και οι διευκρινίσεις για την παράσταση και όχι μόνο ανήκουν στον Αντρέα Μαντά και τη Λουκία Μιχαλοπούλου με τους οποίους μιλήσαμε. Ο Stephan Micus, αυτός ο μεγάλος μουσικός του συναισθήματος και του ενστίκτου στον ρόλο του μοναχικού μουσικού επί σκηνής που ουσιαστικά ντύνει με τη δική του πανανθρώπινη γλώσσα, αυτή που ξέρει πολύ καλά, τον ρόλο του πατέρα.
Ο ταλαντούχος και πολλά υποσχόμενος ποιητής, συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός Αντρέας Μαντάς την περασμένη σεζόν άφησε εξαιρετικές εντυπώσεις με τη δουλειά του «Όστια – αυτό είναι το σώμα μου» (σύλληψη, κείμενο, σχεδιασμός ήχου και σκηνοθεσία από κοινού με τη Λουκία Μιχαλοπούλου, η οποία ερμήνευσε εξαιρετικά τις πέντε γυναίκες της παράστασης που ανέβηκε στο υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης “Κάρολος Κουν”) με αφορμή τον θάνατο και τη ζωή του Παζολίνι. Ο Αντρέας Μαντάς καταπιάνεται στους «Ψαλμούς στο χιόνι» με έναν νέο εγχείρημα στη συγγραφή πρωτότυπου κειμένου και στη σκηνοθεσία και ρίχνει φως στις θεματικές του έργου:
«Δένομαι με πράγματα που με φοβίζουν και αγαπώ εμμονικά αυτό που με στοιχειώνει και δεν φεύγει ποτέ. Μετά την “Όστια” με έπιασε φόβος μήπως πάθω αφλογιστία. Το κείμενο αυτό με ταλαιπώρησε. Έβαλα όλες τις ενοχές μου εκεί μέσα. Ήταν μια ωδή στη γυναίκα. Στη μάνα, την αδερφή, τη σύντροφο. Αυτή. Είναι ο απολογισμός. Είναι η μεταξίωση όλων των αξιών. Είναι η αδερφή του έρωτα και του θανάτου. Είναι έρωτας που είναι και πόλεμος. Είναι τα θηρία που μας επισκέπτονται στα όνειρα μας και δεν έχουν λυθεί ακόμα απ’ τα λουριά τους. Τελικά δεν αργείς να ανακαλύψεις σε τέτοιες φάσεις ότι το καύσιμο είναι η ίδια η ζωή. Πήρα αυτά που είχα «πετάξει» από το κείμενο της “Όστια” και έφτιαξα μια μπάλα. Κατά ένα παράξενο τρόπο αυτή η μπάλα ήταν ένα γράμμα στον χαμένο πατέρα. Οι “Ψαλμοί” είναι διαφορετικοί από την “Όστια”, αλλά έχουν τον ίδιο πυρήνα. Είναι ένα χάδι ανάμεσα στα μάτια του αιώνιου πατέρα. Ακούγεται κάπως θρησκευτικό αυτό. Ιερό θα έλεγα. Ίσως, γιατί το κείμενο το έγραψα ακούγοντας τη μουσική του Stephan».
Tι πρέπει να έχουμε μαζί μας όσοι βρεθούμε καθισμένοι στις κερκίδες του Ανοιχτού Θεάτρου του Κολωνού για να νιώσουμε τους «Ψαλμούς»;
O Aντρέας Μαντάς δεν προτείνει κάτι διαφορετικό από ότι χρειαζόμαστε για κάθε παράσταση: «Ο θεατής, όπως σε κάθε παράσταση, θα πρέπει να σκεφτεί ότι η σκηνή είναι μια μυρμηγκοφωλιά. Δεν έχει παρά να πέσει μέσα της για να είναι θερμός και απτός από όσο μπορούν οι λέξεις και η μουσική».
Όσο για τον τρόπο που επέλεξε τον Stephan Micus δίνοντάς του χώρο δίπλα στην εξαιρετική ηθοποιό Λουκία Μιχαλοπούλου, ο Αντρέας Μαντάς μας κάνει εικόνα το όραμά του:
«Τα τραγούδια του Micus είναι εκρήξεις που συμβαίνουν προς τα μέσα. Έχεις την εντύπωση ότι το πνεύμα του περιφέρεται στους γαλαξίες και κάτω από τους ωκεανούς. Στην Ελευσίνα είχα καλέσει τον Jah Wobble να το κάνει αυτό με το κείμενο που είχα γράψει για την Πολιτιστική. Είπα να το κάνω τώρα με τον Micus. Μ΄ ενδιαφέρει αυτό το πάντρεμα. Είχα μια εικόνα, σαν όραμα. Μια παιδική εικόνα. Πάντα όταν δημιουργείς κάτι, πρέπει να έχεις την μία και μοναδική εικόνα, ακόμα και όταν αυτή αλλάξει χρώματα, η γωνία. Η εικόνα που είχα όταν έγραφα τους “Ψαλμούς” ήταν αυτό που λέει κάπου ο Πλούταρχος, πώς τα ζώα όταν παίζουν και σκιρτούν μας ευφραίνουν και μας αναπτερώνουν … έτσι οραματίστηκα τον Stephan και τη Λουκία. Σαν δύο πανέμορφα ζώα. Σαν κάποιο χαμένο πίνακα του Caspar David Friedrich, όπου πατέρας και κόρη παίζουν σε έναν παράκτιο γκρεμό».
Από τη μεριά της η Λουκία Μιχαλοπούλου, ηθοποιός με σημαντικές περγαμηνές και ερμηνείες σπάνιας εσωτερικής δύναμης και εκφραστικότητας, στο παρελθόν έχει αφήσει χαρακτηριστικό αποτύπωμα υποκριτικής και σε μονολόγους. Στους «Ψαλμούς» θα ξαναβρεθεί και πάλι κατά μια έννοια «μόνη» επί σκηνής όσον αφορά τη θεατρική διανομή. Η εκλεκτή ηθοποιός μας εξηγεί τη διαφοροποίηση και την ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου εγχειρήματος αλλά και τις συνθήκες της συνάντησής της στη σκηνή με έναν σπουδαίο μουσικό όπως ο Stephan Micus.
«Καταρχάς, να πω ότι είναι μεγάλη τιμή που θα βρεθώ στη σκηνή μαζί με αυτόν το σπουδαίο μουσικό και που θα συνομιλήσει και εκείνος για πρώτη φορά με ένα ποιητικό κείμενο στην ελληνική γλώσσα που δεν είναι η μητρική του. Καλούμαστε να επικοινωνήσουμε για το πιο οικουμενικό θέμα – αυτό της απώλειας. Για την πατρική φιγούρα που έφυγε ή που είναι πάντα εκεί. Η αιώνια κόρη και ο αιώνιος πατέρας (αν έπρεπε να ονομάσω τους ρόλους μας σε αυτόν τον αυτοσχεδιασμό που θα επιχειρήσουμε). Είναι παράξενο το αίσθημα που έχω κάθε φορά που έρχομαι αντιμέτωπη με ένα ποιητικό κείμενο, ειδικά όταν αυτό είναι σημαντικό. Νιώθω δύναμη και ταυτόχρονα αδυναμία ως προς την έκφρασή του. Δεν μπορώ να πάω πάνω από αυτό, να το καλύψω δηλαδή με ερμηνευτικά τερτίπια, αλλά πρέπει να το οικειοποιηθώ πολύ βαθιά, σαν να είναι γραμμένο από μένα για μένα. Λατρεύω αυτή τη διαδικασία, όπως επίσης και τη δυνατότητα που μου δίνεται να αφήσω ελεύθερη τη φαντασία μου να εισπράξει το ηχητικό σύμπαν που ο Micus θα προτείνει. Η μουσική του και ο τρόπος που παίζει έχει βαθιά την έννοια της τελετουργίας. Ο αυτοσχεδιασμός που θα φτιάξουμε θα είναι βασισμένος και επικεντρωμένος σε αυτήν. Ο Micus θα οδηγεί και εγώ έχοντας ένα υπέροχο κείμενο στα χέρια μου θα αφεθώ στο να φτιάξει το χάρτη της διαδρομής μου. Όσον αφορά το μόνη μου επί σκηνής … πολλές οι φορές που αισθάνθηκα μόνη σκηνικά ενώ δεν ήμουν … και το αντίθετο. Θέλω να πω, στη σκηνή συνδιαλέγεσαι συνεχώς με κάτι. Η μοναξιά μας κυνηγάει παντού και πάντα».
Micus: Ο διάσημος μουσικός μύστης της παράστασης
Ποιος είναι όμως αυτός ο πολύ σπουδαίος μουσικός και στοχαστής που θα εμφανιστεί στο Ανοιχτό Θέατρο του Κολωνού αφήνοντας την ιδιοσυγκρασιακή μουσική του άποψη και χρωματίζοντας κατάλληλα την παράσταση;
Αν η μουσική του κόσμου, αποδιδόμενη με την πιο ουσιαστική έννοια του όρου και όχι με τη γνωστή στιλιστική ετικέτα «world music» που καθιερώθηκε για να συνοδεύσει τις διάφορες τάσεις και μόδες στη μουσική που αναπτύχθηκαν σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους, είχε όνομα καλλιτέχνη, αυτό που θα τις ταίριαζε περισσότερο θα ήταν του Stephan Micus.
Πολύ αγαπητός και γνωστός στη χώρα μας ο Stephan Micus, τόσο με την πληθωρική δισκογραφική παραγωγή του που άρχισε το 1976 στην Caroline Records, ευρωπαϊκό παρακλάδι της Virgin, με το ντεμπούτο του «Archaic Concerts» και συνεχίστηκε με μια ογκώδη δισκογραφία στην ECM, όσο και με τις ανεπανάληπτες μυσταγωγικές και τελετουργικές εμφανίσεις του, τη διαρκή μελέτη και εσωτερική αναζήτηση, αλλά και με τα ατέλειωτα ταξίδια του σε κάθε άκρη του πλανήτη. Ο μουσικός αυτός γκουρού και πολυοργανίστας ηχογραφεί ολομόναχος με πολυκάναλη πρακτική και παίζει παράξενα όργανα, πολλά από αυτά χειροποίητα, έγχορδα, πνευστά και κρουστά ιδιόφωνα με ονομασίες που δεν θα βρείτε πουθενά πλέκοντας κόμπο κόμπο το συναρπαστικό πολύχρωμο χαλί μιας εσωτερικής συγκινησιακής διαδικασίας και μιας διαρκούς αναζήτησης του εντός και επικοινωνίας με το θείο.
Σύγχρονος εξερευνητής των παραδοσιακών οργάνων
Ο Micus ταιριάζει τις νότες τους υφαίνοντας μαγικές συνηχήσεις. Μελωδίες και απόηχοι του Κόσμου, φωνές και όργανα από κάθε γωνία του πλανήτη ενώνονται και μεταμορφώνονται σε νέες οντότητες μέσα στο έργο του διαμορφώνοντας το συναρπαστικό μουσικό του σύμπαν.
Ωστόσο αυτή η εις βάθος ενασχόληση με τα παραδοσιακά όργανα δεν έχει ως στόχο να ακουστούν απλά για μια ακόμη φορά τα όργανα με τις ιδιόμορφες παραδοσιακές χροιές τους. Ο Micus στα διάφορα ταξίδια του έμαθε τα άγνωστα στη Δύση όργανα στο πλευρό ντόπιων μουσικών αλλά οι ανοιχτοί του ορίζοντες, το ελεύθερο πνεύμα του και η ανήσυχη φύση του τον οδήγησαν να αναπτύξει και να καλλιεργήσει νέες μουσικές δυνατότητες και τεχνικές, να συνδυάσει τα όργανα μεταξύ τους σε ηχητικές συναντήσεις και περιπέτειες πρωτόγνωρες και ανήκουστες ως τότε, να πολλαπλασιάσει την ηχώ τους, εν τέλει μέσα από πολυεπίπεδες ενορχηστρώσεις να δημιουργήσει έναν νέο ήχο με αυτά. Ανάλογες επεξεργασίες έκανε και με τη φωνή του όταν τραγουδά (ή καλύτερα όταν ξεδιπλώνει τις μεταφυσικές και μυστικιστικές του προσευχές σε μια γλώσσα δικής του επινόησης) ηχογραφώντας τη με άλλους όρους που προσδίδουν έναν χορωδιακό χαρακτήρα στα ακροάματά του. Σε αυτή την προσέγγιση του Micus πάνω στα αναρίθμητα παραδοσιακά όργανα που έχει παίξει, αντικατοπτρίζεται και η ξεχωριστή και απόλυτα συγκροτημένη μουσική άποψη του που τον διαφοροποιεί ριζικά από τις ρηχές τύπου έθνικ ματιές.
Και βέβαια όλα αυτά έρχονται σε απόλυτη συνάφεια με την προσωπική του πνευματικότητα και τη γνησιότητα της συγκίνησης που νιώθει. Ό,τι κάνει στη μουσική του-γράφει και παίζει- ο Stephan Micus συνδέεται με έναν αυθεντικό αυθορμητισμό και μια πρωτοφανή απλότητα. Η νοητική διαδικασία υποχωρεί καθολικά και αναπτύσσεται το συναίσθημα και το ένστικτο.
Τα ταξίδια του κορυφαίου Γερμανού μουσικού
Ο Stephan Micus έχει ταξιδέψει πολύ σε διαφορετικούς τόπους και ηπείρους με αποτέλεσμα η μουσική ως μέρος του πολιτισμού των τόπων αυτών να έχει αφήσει έντονα αποτυπώματα. Δικαίως τον Γερμανό, γεννημένο στη Στουτγκάρδη στις 19 Ιανουαρίου 1953 τον έχουν αποκαλέσει «πολίτη του κόσμου». Σε ηλικία 14 ετών άρχισε τα ταξίδια του και ο πρώτος προορισμός ήταν η Γρανάδα όπου έμαθε την κιθάρα φλαμένκο στο πλευρό τσιγγάνων στην τσιγγάνικη συνοικία της Γρανάδα, Sacromonte.
Αργότερα ταξίδεψε στο Μαρόκο πολύ πριν η τουριστική ανάπτυξη κάνει τη χώρα αυτή προορισμό ταξιδευτών. Το 1971 ταξίδεψε στην Ινδία και από τότε όλη του τη ζωή ταξιδεύει αναζητώντας την ουσία και τη βαθύτερη σύνδεση με τις ρίζες των πολιτισμών του κόσμου. Στο Μπενάρες της Ινδίας μαθαίνει σιτάρ, στην Ιαπωνία shakuhachi, στην Ταϊβάν σαντούρι, όπου και έκανε τις πρώτες του ηχογραφήσεις.
Μερικοί μόνο προορισμοί του στα ταξίδια του κατά καιρούς: Ινδία, Ιαπωνία, Ινδονησία, Κορέα, Αφγανιστάν, Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Μπαλί, Γκάνα, Μάλι, Ταϊλάνδη, Αίγυπτο, Βιρμανία, Σρι Λάνκα, Τουρκία, ΗΠΑ, Καναδάς, Ισραήλ, Κίνα, Γκάμπια, Σενεγάλη, Νεπάλ, Ladakh, Sinkiang, Peranzaniai, Malagent Ιορδανία, Γεωργία, Βουλγαρία, Ιρλανδία, Αιθιοπία, Πακιστάν, Υεμένη, Κούβα, Λίβανος, Λάος, Βιετνάμ, Καμπότζη, Ουζμπεκιστάν, Κιργιστάν, Κάβο Βέρντε, Μαυριτανία, Αρμενία, Καραμπάγκ, Σιβηρία, Μογγολία, Ναμίμπια, Ιράν, Τατζικιστάν, Μποτσουάνα, Σαραβάκ, Κολομβία, Μοζαμβίκη, Εκουαδόρ και Μεξικό.
Ελληνικό χρώμα σε τρία άλμπουμ του
Η Ελλάδα «υπάρχει» στο έργο του με έντονη παρουσία στο θαυμάσιο άλμπουμ του «Athos (A Journey To The Holy Mountain)» (ECM, 1994) όπου ο Micus αποτυπώνει τις εμπειρίες του με την ελληνορθόδοξη λειτουργία στα μοναστήρια κατά την τριήμερη επίσκεψή του στο Άγιο Όρος, πλαισιώνοντάς τες με κομμάτια που προκαλούν τα συναισθήματά του κατά την μετάβαση και την αναχώρησή του από τη χερσόνησο.
Ο δίσκος περιλαμβάνει έξι εναλλασσόμενα κομμάτια νύχτας και ημέρας που ζωντανεύουν μοναδικά την ατμόσφαιρα στο Άγιο Όρος.
Περίπου μια δεκαετία αργότερα, το 2013 κυκλοφόρησε από την ECM ο δίσκος του «Panagia» με έξι ύμνους προς τη Θεοτόκο, επιλεγμένους από τον Βασίλη Χατζηβασιλείου από το «Θεοτοκάριον», την «Ακολουθία Του Ακάθιστου Ύμνου» και τα «Προσωνύμια Της Παναγίας».
Ο Micus τους παρουσιάζει με όργανα με έμφαση στα έγχορδα που έχει συλλέξει από ταξίδια του στον κόσμο, ενώ τραγουδισμένα από τον ίδιο μέρη εναλλάσσονται με αποκλειστικά μουσικά. Ένας ομολογουμένως συγκλονιστικός δίσκος που με αφορμή την κορυφαία γυναικεία μορφή του Χριστιανισμού και βεβαίως την ελληνική της έκφραση, ανοίγει κι εδώ ένα παράθυρο στην πανανθρώπινη, διεθνή διάσταση του συμβόλου της Μητέρας του Χριστού.
Τέλος, ένα θαυμάσιο σχεδόν τετράλεπτο κομμάτι με τίτλο «A Song For Zeus» αφιερωμένο στον Δία είναι γραμμένο από τον Stephan Micus και συμπεριλαμβάνεται στο προτελευταίο του έως σήμερα άλμπουμ του με τίτλο «Thunder», το 25ο του στην ECM που κυκλοφόρησε το 2023. Στο κομμάτι αυτό ο Micus παίζει Sarangi, Zither και Nyckelharpa. Όπως ο ίδιος ο Micus σημειώνει για τα κομμάτια του δίσκου του που τιμούν θεότητες, όπως ο Δίας: ««Αφιερώνω αυτή τη μουσική στη μεγάλη οικογένεια των θεών του κεραυνού σε όλο τον κόσμο, ελπίζοντας ταπεινά ότι – όταν την ακούσουν – οι καταστροφικές τους δυνάμεις θα ειρηνεύσουν με κάποιο τρόπο».
Ο τελευταίος του έως σήμερα δίσκος του
Τελευταία έως σήμερα δισκογραφική κατάθεση του Stephan Micus αποτελεί το άλμπουμ του «To the Rising Moon» (ECM, 2024) αποδεικνύοντας πόσα πολλά έχει ακόμα να μας πει και να μας κάνει να νιώσουμε ο 72χρονος σήμερα μοναχικός μύστης. Το άλμπουμ ηχογραφήθηκε την περίοδο 2021-2023 στο στούντιο του Micus και είναι η 26η του σόλο κυκλοφορία στη δισκογραφική εταιρεία του Manfred Eicher.
Ο Stephan Micus μας ταξιδεύει σε ένα μοναδικές μουσικές, πνευματικές και συναισθηματικές περιοχές μέσα από ένα ακόμα ταξίδι σε άγνωστα μέρη. Εδώ το κάνει παίζοντας όπως πάντα μόνος του μια σειρά οργάνων από την Κολομβία, την Ινδία, το Ξινγιάνγκ (Κίνα), τη Βαυαρία, την Καμπότζη, την Αίγυπτο και το Βόρνεο. Ωστόσο κυρίαρχο ρόλο έχει η tiple, μια κολομβιανή κιθάρα, μικρότερη από ακουστική κιθάρα, που μόνη της ή σε συνδυασμό και με άλλη παράγει έναν πολύ ιδιαίτερο στοχαστικό ήχο και δίνει μια έντονα τελετουργική διάσταση στο ακρόαμα μέσα από πολλές και διαφορετικές εκφράσεις (αυτοσχεδιασμός, μελαγχολία, λυρισμός) διατηρώντας ωστόσο ακέραιο τον «φωτεινό» χαρακτήρα. Μια ακόμη εξέχουσα δισκογραφική στιγμή του Micus που το όραμά του βρίσκει ιδανική έκφραση και εμείς συμμετέχουμε τόσο στη λιτή και γνήσια ομορφιά της μουσικής του όσο και στον πνευματικό, ιερό διαλογισμό του.
Μερικά υπέροχα κομμάτια αυτού του δίσκου είναι τα «”Unexpected Joy», «The Flame», «In your eyes», «The silver fan», «To the lilies in the fields» και βέβαια το ομώνυμο επτάλεπτο που κλείνει τον δίσκο, ωστόσο η εμπειρία της ακρόασης υπερβαίνει κατά πολύ την εντύπωση που μπορούν να αφήσουν κάποια σπουδαία κομμάτια. Έχει άμεση σχέση και με το οριακό νόημα και συναίσθημα που προκύπτει από το μότο που επέλεξε ο Micus για αυτόν τον δίσκο και αναγράφεται στο ένθετο του cd δίνοντας κεντρική θέση στους στίχους του Ιάπωνα ποιητή και σαμουράι του 17ου αιώνα Masahide Mizuta (1657-1723): «My house burned down / now I have a better view / of the rising sun» (Tο σπίτι μου κάηκε / τώρα έχω καλύτερη θέα / του ανατέλλοντος φεγγαριού). Σε όποια γλώσσα και να το πεις, το διαβάσεις, το ακούσεις είναι το ίδιο όπως ακριβώς και όσα θα δούμε και θα ακούσουμε από τον Stephan Micus και βέβαια τη Λουκία Μιχαλοπούλου στο θεατροποιημένο αναλόγιο «Ψαλμοί στο Χιόνι» σε πρωτότυπο κείμενο και σκηνοθεσία Αντρέα Μαντά την Πέμπτη 18 Σεπτεμβρίου στις 9 το βράδυ στο Ανοιχτό Θέατρο Κολωνού.
Δείτε εδώ το trailer της παράστασης:
https://m.youtube.com/watch?v=9RIuovVCCjo
