Η οδύσσεια ενός αριστερού νέου (του Φίλιππου Φιλίππου)

0
320
Φωτο από Γιώργο Χατζηστεργιου

του Φίλιππου Φιλίππου

 

Το πέμπτο πεζογραφικό βιβλίο της Χρύσας Φάντη είναι το μυθιστόρημα Οδός Ευτυχίδου (εκδ. Σμίλη) που διαδραματίζεται στο Παγκράτι και αποτελείται από το κείμενο-αφήγηση του Πέτρου Χρήστου, τις επιστολές του πατέρα του Σταμάτη προς τη μητέρα του Αγγελική, τις παραπομπές για ορισμένες φράσεις του κειμένου, τις σημειώσεις του αφηγητή για τοποθεσίες του Παγκρατίου και της Αθήνας, και ορισμένα κείμενα για την περίοδο 1943-1949. Ο Πέτρος γράφει την αφήγησή του  στη Νέα Πεντέλη, στο σπίτι όπου μετακόμισε πρόσφατα, το 2022, λίγο προτού κλείσει τα εβδομήντα του χρόνια, καθώς θυμάται εικόνες από τα παιδικά και τα εφηβικά του χρόνια, καθώς και ποικίλα οικογενειακά του βιώματα. Οι επιστολές του πατέρα του γράφτηκαν τον καιρό του Εμφυλίου και στάλθηκαν μέσω του ταχυδρομείου και φιλικών του προσώπων από την Ικαρία, όπου βρέθηκε εξόριστος, και διάφορες πόλεις, όταν υπηρετούσε στον Εθνικό Στρατό.

Στην ουσία, η Οδός Ευτυχίδου είναι μια οικογενειακή σάγκα, στην οποία πρωταγωνιστούν οι γονείς του Πέτρου, οι παππούδες κι οι γιαγιάδες του, οι θείοι από τη μεριά του πατέρα του, η θεία Μέλπω και η Εύη, η εξαδέλφη. Η πρωτοτυπία του εγχειρήματος έγκειται στο ότι ο Πέτρος αντί να αφηγείται με τον παραδοσιακό τρόπο, μιλάει στον εαυτό του σε δεύτερο πρόσωπο(κάτι που θυμίζει κυρίως τη Νυχτερίδα του Στρατή Τσίρκα), αρχίζοντας ως εξής: «Το γεγονός ότι γεννήθηκες πρόωρα, και για την ακρίβεια εφτά μήνες μετά την σύλληψή σου, οφείλεται σε ατύχημα».

Στη συνέχεια αναφέρεται στο Παγκράτι, την περιοχή, όπου κατοικούσε η οικογένεια, κατονομάζοντας, στέκια, κινηματογράφους, γειτονιές, δρόμους και πλατείες. Κυρίως, κατονομάζει πρόσωπα και γεγονότα (λ.χ. τον επονίτη Μάνο Χατζιδάκι) τα οποία συνδέονται με τα βάσανα της οικογένειας που κατά καιρούς αντιμετώπισε τους κακούς γείτονες είτε πρόκειται για τους χίτες της Κατοχής είτε για τους καταδότες της αστυνομίας τα χρόνια μετά τον Εμφύλιο.

Επειδή όμως η οικογένεια έχει ρίζες στη Μικρά Ασία, ο αφηγητής μιλάει και για τα βάσανα των προσφύγων, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη τους και να έρθουν να εγκατασταθούν στην Ελλάδα. Κι αυτό δεν έγινε μετά την Καταστροφή αλλά πολύ νωρίτερα, το 1914, όταν άρχισαν οι διωγμοί των χριστιανών, δηλαδή μετά από τους Βαλκανικούς Πολέμους, στους οποίους είχε ηττηθεί η Τουρκία.

Βεβαίως, ο αφηγητής μιλάει και για τον εαυτό του, τις παιδικές και εφηβικές ανησυχίες του, τις σχέσεις του με τους συγγενείς του, αλλά και τα πρώτα ερωτικά του σκιρτήματα. Τότε αντικείμενο του πόθου του ήταν η εξαδέλφη του η Έφη, ένα κορίτσι με έντονη ερωτική διάθεση (δείχνει στον Πέτρο το τριγωνάκι ανάμεσα στα σκέλια της), ενώ αυτός προσπαθεί να μυηθεί μόνος του στα σωματικά του αινίγματα (λ.χ. κλείνεται στο μπάνιο και ονειροπολεί).

Μολονότι το μυθιστόρημα, το οποίο βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα (τα πρόσωπα «είναι προϊόν επινόησης», σύμφωνα με το σημείωμα της αρχής), αναφέρεται στη ζωή των μελών της οικογένειας στο Παγκράτι και αλλού, ο βασικός του κορμός αποτελείται από τα γράμματα του Σταμάτη. Μέσα από αυτά, μαθαίνουμε πως ο πατέρας του αφηγητή, ο Σταμάτης την εποχή της Κατοχής ήταν μέλος αντιστασιακής οργάνωσης, συνελήφθη και οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα της συνοικίας του. Αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1946, βρέθηκε για τρίτη φορά στην Ασφάλεια, μετά εξορίστηκε, τον έβγαλαν από το νησί της εξορίας (την Ικαρία), τον πήγαν να καταταγεί στον Εθνικό τρατό (στην Κόρινθο) και αφού υπέγραψε (ύστερα από εικονική εκτέλεση) τον έστειλαν να πολεμήσει εναντίον των ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού.

Τα γράμματα που είχαν ανταλλάξει οι γονείς του αφηγητή εκείνη την περίοδο ξεπερνούν τα τετρακόσια –τα τελευταία είχαν ταχυδρομηθεί στα Γιάννενα και στο Βίτσι. Έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον διότι ο εξόριστος αναφέρει τι τραβούσαν οι σύντροφοί μακριά από τα σπίτια τους. Μιλάει για τις πιέσεις να υπογράψουν δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ, με αντάλλαγμα την απόλυσή τους. Είναι άξιο προσοχής το ότι ο εξόριστος έγραφε στην Αγγελική ό,τι ήθελε χωρίς να φοβάται τη λογοκρισία. Προφανώς είχε βρει τον τρόπο να την παρακάμπτει. Το τελευταίο γράμμα, το πιο τρυφερό από όλα, στάλθηκε τον Μάρτιο του 1950: «Ω, darling! Έφτασα! Έφτασα! Μη ρίξεις άλλο γράμμα, να με περιμένης τον ίδιο. Δίχως πηλίκιο. Ναι, πολίτη, αγαπούλα μου».

Μπορούμε να πούμε πως το Οδός Ευτυχίδου είναι μια συμπυκνωμένη ιστορία της Αθήνας και των κατοίκων της, ειδικότερα των ανατολικών συνοικιών της, την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου, μιας Αθήνας που είχε ενσωματώσει στις γειτονιές της πλήθη προσφύγων που είχαν κατακλύσει την Ελλάδα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Μα είναι, κυρίως, η οδύσσεια ενός αριστερού νέου, ο οποίος αγωνίστηκε για την πατρίδα του, εμφορούμενος από μαρξιστικές ιδέες για τις οποίες πλήρωσε ακριβά.

 

Χρύσα Φάντη, Οδός Ευτυχίδου,Εκδόσεις Σμίλη, 2023, σελ. 452

 

Προηγούμενο άρθροH Φόνισσα της Εύας Νάθενα και η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη (του Χρήστου Δανιήλ)
Επόμενο άρθροΒάνια Σύρμου

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ