Αγαπητοί και αγαπητές του ‘Αναγνώστη’,
Σήμερα έπεσα πάνω στο δημοσίευμά σας «Τα in & out της φετινής 21ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης» από την κ. Αλεξάνδρα Χαΐνη. Το συνοδεύει μια φωτογραφία μου από τον εκθεσιακό χώρο. Εν αγνοία μου, φυσικά.
Θα μπορούσα, όπως αντιλαμβάνεστε, να κινηθώ νομικά. Βρίσκω πιο συναρπαστικό, όμως, να μην το πράξω, αλλά να σχολιάσω το σχετικό κείμενο της αρθογράφου, ενδεικτικό της νοοτροπίας εκείνης που δεν διστάζει να φωτογραφίζει ανθρώπους στα κρυφά:
«Στα μείον, η μεγαλειώδης παρουσία των εκδόσεων με εκκλησιαστικά και θρησκευτικά βιβλία, βίους αγίων κλπ. και οι ανάλογες εκδηλώσεις με ιερείς που δεν συνάδουν ιδιαίτερα με το ύφος της έκθεσης – και δεν αναφέρομαι σε ζητήματα πίστης. Όπως νιώθω περίεργα όποτε βλέπω νέους ανθρώπους να σταυροκοπιούνται όποτε περνάνε από εκκλησίες, έτσι δεν θα σταματήσει ποτέ να με εντυπωσιάζει η κοσμοσυρροή σε ένα θρησκευτικό περίπτερο και μάλιστα 60 τετραγωνικών! Είχα καιρό να δω τόσους ρασοφόρους με μικρόφωνα και κυρίως, τόσο αφοσιωμένο κοινό».
Από πού ν’ αρχίσουμε; Η παρουσία ιερέων δεν συνάδει με το ύφος της έκθεσης; Πώς κι έτσι; Την πληροφορώ, αν το αγνοεί, ότι εκατοντάδες κληρικοί είναι συγγραφείς. Μάλιστα, ελληνικά θεολογικά βιβλία μεταφράζονται σε άλλες γλώσσες. Αν απουσίαζαν εντελώς ιερείς από τον χώρο, άλλωστε, θα μπορούσε κάποιος να τους κατηγορήσει ότι δεν διαβάζουν και ότι δεν έχουν σχέση με τον πολιτισμό.
Το υποκειμενικό της αίσθημα γίνεται μέτρο κρίσης. Επειδή η κ. Χαΐνη νιώθει «περίεργα» με το θέαμα, αυτό ανήκει «στα μείον» της έκθεσης! Και η συμπεριληπτικότητα για την οποία τόσο πονά στο άρθρο της; Αφορά σε επιλεκτικές περιπτώσεις μόνο; Φυσικά, αφού δεν είναι όλα τα δάχτυλα ίσα…
Γράφει για «μεγαλειώδη παρουσία» των συγκεκριμένων εκδόσεων, αλλά σε περίοπτη θέση αναγράφονταν ότι εκεί στεγάζονται 10 εκδότες. Από περιέργεια ρώτησα τους υπεύθυνους και μου επιβεβαίωσαν ότι έλαβαν τον προβλεπόμενο χώρο που αναλογεί σε 10 εκδοτικούς οίκους.
Συμφωνώ με την κ. Χαΐνη, και εμένα δεν μου πολυαρέσει ο όρος «γυναικεία λογοτεχνία». Ίσως όμως διέφυγε της προσοχής της ότι στο «θρησκευτικό περίπτερο» έγινε μια εξαιρετική συζήτηση πάνω στο βιβλίο μιας Γαλλίδας για την κατάθλιψη, στην οποία πράγματι διαπιστώθηκε «κοσμοσυρροή» από διερχόμενους. Και κυρίως διερχόμενες.
Το παρακάτω δεν αφορά εσάς, αλλά είναι χαρακτηριστικό για το πού βρισκόμαστε. Γράφτηκε σήμερα σε άλλο βιβλιοφιλικό ιστότοπο: «Για πολλούς, η εικόνα με τους ρασοφόρους να δεσπόζουν στο κέντρο της έκθεσης θυμίζει χώρες με τις οποίες δεν μας αρέσει να συγκρινόμαστε (και σωστά)». Τι πιο λογικό αίτημα σε μια ευνομούμενη κοινωνία από το να βρίσκονται στην άκρη οι κληρικοί, να μην πολυφαίνονται;
Μετά από όλα αυτά τα αδιανόητα, αντιλαμβάνεσθε ότι έχουμε πολύ δρόμο ακόμα να διανύσουμε για να αποδομήσουμε τα στερεότυπα και για να υλοποιήσουμε τη δημοκρατική ισότητα στην πράξη. Και όντως, τέτοιες απαρέσκειες και διακρίσεις μας θυμίζουν χώρες που δεν θα θέλαμε.
Τρέχοντας από το πρωί ώς το βράδυ σε παρουσιάσεις ούτε εγώ πρόλαβα να φάω μπουγάτσα, αλλά δεν το έκανα ανάρτηση. Και, στα σοβαρά τώρα, ευτυχώς που υπάρχει η λέξη «ολιστικά» στη δήλωση του κ. Μπακουνάκη.
Θεωρώ αυτονόητο ότι θα δημοσιεύσετε την επιστολή μου. Σας εύχομαι τα καλύτερα.
Φιλικά, Βασίλειος Θερμός, κληρικός, ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, πρώην Καθηγητής Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθήνας (και συγγραφέας 45 βιβλίων)
Σχόλιο της Σύνταξης ΤΟΥ “Α”
Ο καθένας έχει τις απόψεις του.
Η φωτογραφία κατέβηκε αν και ήταν αρκετά θολή για να διακρίνει κάποιος το πρόσωπο του εικονιζόμενου.
Το κεντρικό θρησκευτικό περίπτερο των 10 εκδοτών αντί να έχει μόνον πάγκους παρουσίασης βιβλίων είχε περιχαρακώσει έναν κεντρικό χώρο έχοντας έτσι για 5 ημέρες έναν δικό του, μοναδικό χώρο εκδηλώσεων. Κανένας άλλος εκδότης δεν είχε αυτή την διευκόλυνση.
