της Άννας Λυδάκη
Πολύ συχνά στις καθημερινές μας συναναστροφές και συζητήσεις αναφερόμαστε στην καθυστέρηση απονομής της δικαιοσύνης, στις αγροτικές επιδοτήσεις (ειδικά τον τελευταίο καιρό), στα ζητήματα της εφορίας, στην ακρίβεια των ενοικίων και της στέγασης γενικά, στα τροχαία ατυχήματα στη χώρα μας που γίνονται αιτία θανάτου συνανθρώπων μας, στις γυναικοκτονίες και σε άλλα θέματα της σύγχρονης Ελλάδας… Όλα αυτά τα συζητάμε, αλλά σχεδόν πάντα καταλήγουμε στο ότι: «τίποτα δεν γίνεται… Τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει, Έτσι είμαστε, έτσι είναι η Ελλάδα…».
Οι παραπάνω φράσεις και διαπιστώσεις έχουν ως αποτέλεσμα να «φυσικοποιούμε», κατά κάποιον τρόπο, όλα τα παραπάνω και πολλά άλλα προβλήματα, γεγονός που μας ωθεί σε αδράνεια θεωρώντας αναπόφευκτες αυτές τις καταστάσεις.
Όμως οι Σταύρος Θεοδωράκης και Άρης Βουρβούλιας δεν συμφωνούν και στο βιβλίο τους με τον τίτλο 14 Σκιές και αλήθειες της Ελλάδας παρουσιάζουν τις καταστάσεις και τις σύγχρονες παθογένειες στις πραγματικές τους διαστάσεις, διερευνούν και κάνουν συγκρίσεις με το τι συμβαίνει σε άλλες χώρες και προτείνουν λύσεις που, αν δεν θεραπεύουν, τουλάχιστον μετριάζουν τα προβλήματα.
Μια πανοραμική εικόνα της σύγχρονης Ελλάδος με όλα όσα δυσκολεύουν τη ζωή μας, όσα μας ταλαιπωρούν στην καθημερινότητά μας παρουσιάζεται στο βιβλίο τους. Οι συγγραφείς δεν περιορίζονται όμως μόνο στην περιγραφή, αλλά την πανοραμική εικόνα ακολουθεί η ανάλυση κάθε μιας από τις «σκιές και τις αλήθειες» που αναφέρονται στο βιβλίο, αναζητούνται τα αίτια για τα κακώς κείμενα, συγκρίνεται η ελληνική περίπτωση με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές και διεθνείς συνθήκες, καταγράφονται τα στατιστικά στοιχεία και ερμηνεύονται με ακρίβεια και λεπτομερώς τα δεδομένα που προκύπτουν. Τέλος οι συγγραφείς λύνουν παρεξηγήσεις και προτείνουν λύσεις.
Έτσι, για παράδειγμα, αναλύοντας το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας σημειώνουν ότι για να καταλάβουμε το μέγεθος του προβλήματος, το 2023 ο δείκτης γονιμότητας στη χώρα ανήλθε σε μόλις 1,26 παιδιά ανά γυναίκα, σαφώς χαμηλότερα από το όριο των 2,08 που απαιτείται για την αναπλήρωση του πληθυσμού. Αναζητώντας τις αιτίες για το συγκεκριμένο πρόβλημα, γράφουν ανάμεσα στα άλλα, πως ρόλο παίζουν οι μεγάλες αλλαγές στην ηλικία τεκνοποίησης των γυναικών και το ολοένα αυξανόμενο ποσοστό ατεκνίας, καθώς μία στις τέσσερις γυναίκες σήμερα είτε δεν επιθυμεί είτε δεν μπορεί να αποκτήσει παιδιά. Το 2023 καταγράφηκαν σε ολόκληρη τη χώρα λιγότερες από 7 γεννήσεις ανά 1000 κατοίκους.
Οι επιπτώσεις από τις λιγότερες γεννήσεις είναι πολλές: Γεωγραφικές ζώνες ερημώνονται διότι -πέρα από τις μετακινήσεις πληθυσμών προς τα αστικά κέντρα και το εξωτερικό- οι κάτοικοι αποβιώνουν χωρίς να αναπληρώνονται. Επίσης, για πρώτη φορά, τόσοι πολλοί ηλικιωμένοι θα ζουν για τόσες πολλές δεκαετίες μόνοι. Οι άνθρωποι του οικογενειακού τους περιβάλλοντος θα είναι ολοένα και λιγότεροι, και αυτοί οι λιγότεροι θα καλούνται να επωμιστούν όλο και μεγαλύτερο βάρος για τη φροντίδα τους… Οι δαπάνες για παθήσεις που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού και για τις συντάξεις θα είναι πολύ υψηλές και οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές καθώς το εργατικό δυναμικό προβλέπεται να μειωθεί από 22% έως 35%…. Το φαινόμενο βέβαια δεν είναι μόνο ελληνικό, σημειώνουν οι συγγραφείς. Σήμερα όλα τα κράτη του ανεπτυγμένου κόσμου, πλην του Ισραήλ, παρουσιάζουν δείκτη γονιμότητας κάτω από το όριο αντικατάστασης.
Η λύση που προτείνουν οι Θεοδωράκης – Βουρβούλιας για το συγκεκριμένο πρόβλημα, χωρίς να πιστεύουν ότι θα είναι αποτρεπτική των επιπτώσεων, απλώς ως ένα βαθμό καταπραϋντική, είναι μια αποτελεσματική οικογενειακή πολιτική, εξασφάλιση ισορροπίας μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής, ένα κράτος πρόνοιας που θα στηρίζει τους ανέργους, εργασιακοί χώροι χωρίς έμφυλες διακρίσεις, να μην απαιτείται από τις γυναίκες να επιφορτίζονται δυσανάλογα μεγάλο βάρος στην ανατροφή των παιδιών, στεγαστική πολιτική, υπηρεσίες εκπαίδευσης και υγείας και μια καθημερινότητα που θα καλλιεργεί στους πολίτες το αίσθημα αισιοδοξίας για το μέλλον. Επίσης, στη λύση του προβλήματος θα βοηθούσε η αξιοποίηση εξειδικευμένων μεταναστών και ο επαναπατρισμός των Ελλήνων που έφυγαν από τη χώρα την περασμένη δεκαετία και η διαμόρφωση ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για να επιστρέψουν. Το δημογραφικό είναι το κορυφαίο πρόβλημα της χώρας, τονίζουν οι συγγραφείς, και οι επιπτώσεις είναι εμφανείς σε κάθε τομέα. Γι’ αυτό και απαιτείται ένα δεκαετές πλάνο για να δούμε θετικά βήματα και ένα εθνικό σχέδιο δράσης χωρίς κομματικά χαρακτηριστικά.
Με παρόμοιο αναλυτικό τρόπο οι συγγραφείς παρουσιάζουν και τις 14 αλήθειες και σκιές, με στοιχεία, ποσοστά, πίνακες και γραφήματα που δείχνουν τη θέση της Ελλάδας σε σχέση με τις άλλες χώρες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Θέματα όπως η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών, η διαχείριση των απορριμμάτων, οι αγροτικές επιδοτήσεις, η καινοτομία, η παιδική παχυσαρκία, η στεγαστική κρίση, η φοροδιαφυγή κ.ά.
Στο τέλος του βιβλίου παρατίθενται λέξεις και φράσεις που λέμε καθημερινά και συνοψίζουν σκιές και αλήθειες όπως: Αγανακτισμένοι, Εδώ είναι Βαλκάνια, Γραφειοκρατία, Τα δικά μας παιδιά, Εργατοπατέρες, Η Ελλάς απέραντο φρενοκομείο, Λαϊκισμός, Λαμόγια, Λιτότητα, Λεφτά υπάρχουν, Θα σκίσουμε τα μνημόνια, ρουσφέτι…
Οι συγγραφείς μεθοδικά και με ωραία απέριττη γραφή εκθέτουν όλες αυτές τις καταστάσεις σ’ ένα καλαίσθητο και ιδιαίτερα χρήσιμο βιβλίο για όλους, που διαφωτίζει το πώς και το γιατί οι περισσότεροι από εμάς από τη μια νιώθουμε ότι εμείς οι ίδιοι φταίμε για τα προβλήματά μας και από την άλλη ότι ζούμε σ’ ένα κράτος που αδιαφορεί για τις ανάγκες μας. Οι παθογένειες ενός δύσκαμπτου συστήματος, που προοιωνίζονται ένα ζοφερό μέλλον για όλους, αναφαίνονται στο βιβλίο και είναι καιρός να αναλάβει καθένας τις ευθύνες του και να δράσει ανάλογα.
Σταύρος Θεοδωράκης & Άρης Βουρβούλιας, 14 Σκιές και αλήθειες της Ελλάδας, Μεταίχμιο, Αθήνα 2025.
