γράφει η Αλεξάνδρα Χαΐνη
Ενώ εμείς έχουμε τον πύργο του Ελληνικού να προκαλεί -δικαίως- έριδες και ξινίλες, στις ΗΠΑ τα έχουν βάλει με τη νέα βιβλιοθήκη που κατασκεύασε ο Μπαράκ Ομπάμα στο Σικάγο. Απορώ πώς το επέτρεψε ο Τραμπ (εκτός αν ετοιμάζει κάτι ακόμη πιο επικό).
Obamaland: «Οι Αιγύπτιοι είχαν τις πυραμίδες. Οι Αγγλοσάξονες τους τύμβους τους. Και οι Αμερικανοί έχουν τις προεδρικές βιβλιοθήκες τους – με τη μόνη διαφορά ότι οι ηγέτες που λατρεύονται στις ΗΠΑ είναι ακόμη ζωντανοί στα εγκαίνιά τους.» Αυτά γράφει η Guardian σχολιάζοντας τη βιβλιοθήκη του τέως προέδρου Barack Obama σε μια αρκετά υποβαθμισμένη περιοχή του Σικάγο. Ένα μεγαλειώδες κτίριο, που έχει πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις πριν ακόμη λειτουργήσει (ανοίγει στις 19/6). Οι μεν την παρομοιάζουν με φυλακή ή μπούνκερ, οι δε θεωρούν ότι πρόκειται για ένα φιλόδοξο δημόσιο έργο με ισχυρό συμβολισμό. Η συζήτηση δεν μένει βέβαια στην αρχιτεκτονική μορφή του κτιρίου, αλλά και στους τρόπους με τους οποίους οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες επιλέγουν να εξασφαλίσουν την υστεροφημία τους. Σημειώνεται ότι η βιβλιοθήκη είναι ένα μόνο από τα τοπόσημα του «The Obama Presidential Center», μιας έκτασης κοντά στα 20 στρέμματα μέσα στο ιστορικό Jackson Park, στην οποία υπάρχουν μεταξύ πολλών άλλων και ένα μουσείο, χώροι ειδικά διαμορφωμένοι για παιδιά και εκπαιδευτικά προγράμματα για μικρούς και μεγάλους. Δείτε τις εικόνες και βγάλτε τα συμπεράσματά σας: The Obama Foundation. Δείτε επίσης και τις υπόλοιπες προεδρικές βιβλιοθήκες, εδώ: The architecture of 13 presidential libraries from Hoover to Bush.
Περί ισότιμης κοινωνίας: Στην ίδια ήπειρο, δυο αιώνες νωρίτερα όμως, ο Nathaniel Hawthorne (1804-1864), πολύ πιο μετριόφρων και ταπεινός, έγραφε στο σημειωματάριό του το 1836: «Πρέπει να θεσπιστεί μια νέα ταξινόμηση της κοινωνίας. Αντί για πλούσιους και φτωχούς, υψηλούς και χαμηλούς, πρέπει να ταξινομούνται, — Πρώτον, με βάση τις λύπες τους: για παράδειγμα, κάθε φορά που υπάρχουν κάποιοι, είτε σε όμορφη έπαυλη είτε σε καλύβα, που θρηνούν την απώλεια συγγενών και φίλων και φορούν μαύρα, είτε το ύφασμα των ρούχων τους είναι χοντρό είτε πολύ λεπτό, πρέπει να αποτελούν μια κατηγορία. Δεύτερον, όλοι όσοι έχουν τις ίδιες ασθένειες, είτε κείτονται σε κρεβάτια με βελούδινη οροφή, είτε σε αχυρένιο στρώμα, είτε στους θαλάμους νοσοκομείων, πρέπει να αποτελούν μια κατηγορία. Τρίτον, όλοι όσοι είναι ένοχοι των ίδιων αμαρτιών, είτε ο κόσμος τις γνωρίζει είτε όχι· είτε μαραζώνουν στη φυλακή, περιμένοντας την αγχόνη, είτε περπατούν με τιμή ανάμεσα στους ανθρώπους, αποτελούν επίσης μια κατηγορία. Στη συνέχεια, προχωρήστε στη γενίκευση και την ταξινόμηση ολόκληρου του κόσμου μαζί, καθώς κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί απόλυτη απαλλαγή είτε από τη θλίψη, την αμαρτία είτε από την ασθένεια· και αν μπορούσαν, όμως ο Θάνατος, σαν ένας μεγάλος γονέας, έρχεται και σαρώνει τα πάντα μέσα από μια σκοτεινή πύλη, — όλα τα παιδιά του» (American Notebooks V8).
Ο Φρανκενστάιν στα δόντια του ΑΙ: «Το κείμενό σας είναι 100% φτιαγμένο από AI», γράφει η ιστοσελίδα ZeroGPT όταν αναλύει απόσπασμα του Φρανκενστάιν της Mary Shelley (σε διάφορες μεταφράσεις στα ελληνικά βλέπε εδώ). Σε άλλες ιστοσελίδες που εξετάζουν κείμενα για ίχνη τεχνητής νοημοσύνης, τα αποτελέσματα διαφέρουν. Κάποιες βρίσκουν το κείμενο ανθρώπινο, άλλες το κρίνουν κατά το ήμισυ προϊόν AI. Αυτά αναφέρει σε σχετικό ρεπορτάζ του το περιοδικό WIRED. Ο συντάκτης του άρθρου Βασίλης Τατσίοπουλος, μιλά με τον Γιώργο Μικρό, καθηγητή Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Hamad Bin Khalifa University του Κατάρ, ο οποίος εξηγεί ότι στην περίπτωση της κλασικής λογοτεχνίας οι ανιχνευτές αποτυγχάνουν, επειδή τα εργαλεία αυτά απλώς μετρούν τη στατιστική «προβλεψιμότητα». Συγκεκριμένα, αξιολογούν το perplexity, δηλαδή πόσο πιθανή είναι κάθε επόμενη λέξη με βάση τις προηγούμενες, και το burstiness, την ποικιλία στο μήκος και τον ρυθμό των προτάσεων. «Η κλασική λογοτεχνία του 19ου αιώνα, με το τυποποιημένο ύφος, την κανονική σύνταξη και το επίσημο λεξιλόγιο, παρουσιάζει χαμηλό perplexity και χαμηλό burstiness.» Στα μάτια του αλγορίθμου, η Shelley γράφει «ασφαλή» κείμενα, ακριβώς όπως θα τα παρήγαγε ένα γλωσσικό μοντέλο. «Οι detectors μετρούν απλώς πόσο μοιάζει στατιστικά ένα κείμενο με αυτό που θα παρήγαγε ένα μοντέλο. Αυτό τους καθιστά εγγενώς αναξιόπιστους» συμπληρώνει ο κ. Μικρός. (Μπορεί το ChatGPT να γράψει τον Φρανκενστάιν;).
Βιβλία, παράθυρα ανοιχτά: Από τη Δευτέρα 15 Ιουνίου έως την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου 2026, οι βιβλιοθήκες του Δικτύου Ελληνικών Βιβλιοθηκών (ΔΕΒ) ανοίγουν τις πόρτες τους και μας προσκαλούν να βουτήξουμε στον κόσμο –και στην ουσία– του βιβλίου. Με κεντρικό σύνθημα «Βιβλία, παράθυρα ανοιχτά», η φετινή Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας μάς φέρνει κοντά σε βιβλία κάθε είδους, βιβλία παράξενα, διαφορετικά, βιβλία που γεννούν ερωτήματα, που εμπνέουν και δίνουν φτερά στη σκέψη. Μέσα από δημιουργικά εργαστήρια, οι βιβλιοθήκες μεταμορφώνονται σε χώρους έμπνευσης, εξερεύνησης και ελεύθερης έκφρασης και γίνονται τόποι όπου κάθε παιδί μπορεί να πει τη δική του ιστορία — μια ιστορία που αξίζει να ακουστεί. Περισσότερα στην ιστοσελίδα στο Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας.
Διαγωνισμός διηγήματος: Η εφημερίδα «Καθημερινή» διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος, συνεχίζοντας μια παράδοση που ξεκινά από τον προηγούμενο αιώνα, όταν είχε εκδώσει συλλογικό τόμο διηγημάτων μέσα από αντίστοιχο διαγωνισμό. Το θέμα είναι ελεύθερο και απευθύνεται σε δημιουργούς 14-45 ετών. Τα διηγήματα που θα ξεχωρίσουν θα εκδοθούν σε ένα συλλεκτικό βιβλίο που θα κυκλοφορήσει με την «Καθημερινή της Κυριακής». Καταληκτική ημερομηνία παράδοσης, η 31η Αυγούστου 2026. Περισσότερα: Διαγωνισμός Διηγήματος.
Οι «πειρατές» των βιβλίων: Το επόμενο χρονικό διάστημα αναμένεται η τελική κρίση αμερικανικού δικαστηρίου για τη συμφωνία διακανονισμού ύψους 1,5 δισ. δολαρίων μεταξύ της Anthropic και συγγραφέων/εκδοτών που αφορά παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Αν εγκριθεί, θα πρόκειται για τη μεγαλύτερη γνωστή συμφωνία διακανονισμού σε υπόθεση copyright στις ΗΠΑ. Βάσει της αγωγής για την υπόθεση Bartz κατά Anthropic που κατατέθηκε το 2024, η Anthropic χρησιμοποίησε περισσότερα από επτά εκατ. βιβλία από πειρατικούς ιστοτόπους (όπως LibGen και Books3), για να εκπαιδεύσει μοντέλα ΤΝ της (όπως το Claude), δίχως να έχει πρωτίστως πάρει κάποια έγκριση ή καταβάλει αποζημίωση (στοιχεία από ΟΣΔΕΛ).
Dua & Callum: Κοντεύουν να γίνουν το αγαπημένο μου ζευγάρι της σόου μπιζ. Για διαφορετικούς λόγους όμως. Η τραγουδίστρια Dua Lipa και ο ηθοποιός Callum Turner λοιπόν, οι οποίοι παντρεύτηκαν μάλιστα προ ημερών και να ζήσουν, γνωρίστηκαν με αφορμή ένα βιβλίο. Διάβαζαν το «Trust» του Αργεντινο-Αμερικανού Hernán Díaz (1973) για το οποίο μάλιστα ο συγγραφέας είχε κερδίσει το Πούλιτζερ το 2022. Μάλιστα, όλως τυχαίως, είχαν και οι δυο τελειώσει μόλις το πρώτο κεφάλαιο και άρα, όπως της είπε εκείνος ήταν μάλλον γραφτό να τα βρουν, καθότι βρέθηκαν «on the same page».
300 χρόνια Γκιούλιβερ: Με αφορμή τα 300 χρόνια από την πρώτη έκδοση του βιβλίου του «Gulliver’s Travels» («Ταξίδια του Γκιούλιβερ» του Ιρλανδού συγγραφέα Jonathan Swift (1667-1745), η Cambridge University Press, κυκλοφόρησε μια εορταστική και συλλεκτική έκδοση με πλήρη σχολιασμό για τα πολιτικά πρόσωπα, τις ιδέες και τις ιστορικές αναφορές που δεν είναι γνωστές στον σύγχρονο αναγνώστη, με όλες τις πρωτότυπες εικόνες και τους χάρτες και με επεξηγήσεις λεπτομερειών που συχνά παραβλέπονται ή παρεξηγούνται. Πολύτιμο απόκτημα και για τις νέες γενιές αναγνωστών και όχι μόνο (Gulliver’s Travels | Cambridge University Press & Assessment).
Μη μιλάς, μη γελάς: Η Sarah Wynn-Williams δούλευε για το Facebook. Και μετά έγραψε ένα βιβλίο για την εμπειρία της, το «Careless People». Εκεί τα λέει όλα, για την εσωτερική κουλτούρα της εταιρείας, για την πολιτική επιρροή που ασκεί, για τους ανήλικους χρήστες. Το γνωστό φεστιβάλ Hay στην Ουαλία (Hay Festival) την κάλεσε να μιλήσει για όλα αυτά στη δημοσιογράφο Carole Cadwalladr και στον ακαδημαϊκό Tim Wu, αλλά καθόλη την «συζήτηση», η Wynn-Williams παρέμεινε αναγκαστικά …βουβή. Δεν μπόρεσε ούτε καν να κουνήσει καταφατικά το κεφάλι της. «Νομίζω ότι αυτή μπορεί να είναι η πρώτη φορά που έχουμε μια συγγραφέα σε κατάσταση ομηρίας» σχολίασε η Cadwalladr προσθέτοντας: «Ανοιγοκλείσε τα μάτια σου μία φορά αν μας ακούς, Σάρα, δύο φορές αν ο [Μαρκ] Ζάκερμπεργκ είναι μαλάκας». Η Wynn-Williams βρίσκεται σε δικαστική διαμάχη με την Meta, η οποία κατέχει το Facebook και το Instagram – στο πλαίσιο αυτό της έχει απαγορευτεί να μιλά δημοσίως για το βιβλίο της, το περιεχόμενο του οποίου η εταιρεία αμφισβητεί.
Τα απαγορευμένα: Μιλώντας για λογοκρισία, έχει ενδιαφέρον μια ανάρτηση στην ιστοσελίδα του Booker με τη λίστα κάποιων βιβλίων που έχουν συμπεριληφθεί στις λίστες του βραβείου ή το έχουν κερδίσει, αλλά πρόσφατα κρίθηκαν ακατάλληλα -με βάση τη νέα αυστηρότερη αμερικανική νομοθεσία- και απομακρύνθηκαν. Ένα παράδειγμα είναι το «Κανονικοί άνθρωποι» (μετ. Μαρία Φακίνου, εκδ. Πατάκη) της Ιρλανδής Sally Rooney. Μπήκε στη μακρά λίστα του Booker το 2018, πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα, έγινε μέχρι και τηλεοπτική σειρά, η συγγραφέας χαρακτηρίστηκε από την εφημερίδα Times ως «ο Salinger της γενιάς του Snapchat», αλλά σε πολλές περιοχές των ΗΠΑ αποβλήθηκε από τις δημόσιες σχολικές βιβλιοθήκες μαζί με 700 ακόμη τίτλους, λόγω απρεπούς «σεξουαλικού περιεχομένου». Τα υπόλοιπα απαγορευμένα με Booker θα τα βρείτε εδώ: Banned and censored novels from the Booker Library.
Οι φωνές της Τσεχίας: Η Τσεχία θα είναι η τιμώμενη χώρα της 78η Διεθνής Έκθεσης Βιβλίου της Φρανκφούρτης (7-11 Οκτωβρίου 2026). Συνολικά 75 συγγραφείς και εικονογράφοι θα έχουν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δουλειά τους, να συζητήσουν, να υπογράψουν αντίτυπα των βιβλίων τους. Ανάμεσά τους βραβευμένοι συγγραφείς όπως οι Radka Denemarková, Jáchym Topol, Kateřina Tučková και Jaroslav Rudiš. Δείτε το ωραίο σποτ που έχουν ετοιμάσει για τη διοργάνωση: Video spot for the Guest of Honour at the Frankfurt Book Fair 2026.
Ανατολικά του Netflix: Η Zoe Kazan είναι εγγονή του Elia Kazan. Και είναι ηθοποιός και σκηνοθέτης. Το φθινόπωρο, δε, πρόκειται να ανέβει στην πλατφόρμα Netflix σε δική της διασκευή για την τηλεόραση, σε μορφή μίνι σειράς, το εμβληματικό βιβλίο του John Steinbeck «Ανατολικά της Εδέμ» (μετ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Παπαδόπουλος). Θυμίζουμε ότι ο διάσημος παππούς της είχε κάνει την ομώνυμη ταινία το 1955, στο σενάριο της οποίας είχε συμβάλει και ο ίδιος ο Steinbeck. Ήταν η πρώτη ταινία του Τζέιμς Ντιν. Διαβάζουμε πάντως, ότι ήδη το BookTok παραληρεί για τη διασκευή της Zoe. Και μια που μιλάμε για διασκευές, πρόσφατα ανέβηκε στην ίδια πλατφόρμα και «Η Καρδερίνα» (μετ. Χριστιάννα Σακελλαροπούλου, εκδ. Λιβάνη), το γνωστό μυθιστόρημα της Αμερικανίδας Donna Tartt που καιρό έχει να γράψει κάτι καινούργιο, δυστυχώς.
Διαβάζοντας με τη Marilyn: Ποιος είπε ότι τα κινηματογραφικά είδωλα δεν διαβάζουν; Η στήλη αυτή έχει αποδείξει το αντίθετο. Από τη Reese Witherspoon μέχρι τη Sarah Jessica Parker και προσφάτως την Kate Hudson, μετράμε άπειρες διαβασμένες σελίδες. Όμως, φαίνεται ότι άλλη ήταν η πρωτοπόρος. Σύμφωνα με το βιβλίο «Marilyn and her books: The Literary Life of Marilyn Monroe» της Gail Crowther, που εκδόθηκε μόλις με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση της Marilyn, η διάσημη, αλλά τραγική, σταρ ήταν δεινή αναγνώστρια (άσε που είχε παντρευτεί και τον Arthur Miller). Διέθετε πάνω από 400 βιβλία -διαφόρων ειδών-, τα οποία μετακόμιζε από σπίτι σε σπίτι, ενώ φέρεται να είχε σπουδάσει παγκόσμια λογοτεχνία στο τμήμα για ενηλίκους του U.C.L.A. «Αν είσαι αδαής, τα βιβλία δεν θα σε κοροϊδέψουν» έλεγε χαρακτηριστικά. Η ειρωνεία είναι ότι παρόλο που φωτογραφιζόταν συχνά με ένα βιβλίο, οι δημοσιογράφοι ουδέποτε την ρωτούσαν για τις αναγνωστικές της συνήθειες, προτιμώντας προφανώς να αναπαράγουν τον μύθο της ξανθιάς σεξοβόμβας.
