(επιμ. Ο Αναγνώστης)
Μια χρονιά με ποικίλες όψεις είναι η χρονιά την οποία εξέτασε ο Αναγνώστης προκειμένου να καταλήξει στις λίστες των βιβλίων που είναι υποψήφια για βραβεύσεις. Στο μυθιστόρημα, για να ξεκινήσουμε, μπορεί να μην υπήρξε πληθώρα ξεχωριστών περιπτώσεων, όπως σε άλλες χρονιές, καταγράφονται, ωστόσο, με σαφήνεια τάσεις συνομιλίας με το απώτερο ή με το νεότερο, κάποτε και το επινοημένο, ιστορικό παρελθόν, καθώς και ανανέωσης των τεχνικών ή των μεθόδων προσέγγισης του διαθέσιμου υλικού.
Στο διήγημα, από την άλλη πλευρά, είχαμε πρωτότυπα θεματικά ανοίγματα και ποικιλία εκφραστικών διαθέσεων, συνδυασμό πολιτικής αλληγορίας και λογοτεχνίας του φανταστικού ή μικρής φόρμας και αυτομυθοπλασίας. Όσο για τη νουβέλα, η αφηγηματική εγρήγορση δεν έμεινε μακριά από μια σε βάθος καταγραφή της πραγματικότητας ή και από ταξίδια σε αναπάντεχους κόσμους.
Στην ποίηση θα χρειαστεί να προσέξουμε τη συγκατοίκηση παλαιότερων και νεότερων γενεών, που μοιράζονται το ίδιο παραγωγικό αποτέλεσμα, την επιβεβαίωση μιας επιστροφής στην πολιτική σε μεταπολιτικό κλίμα και τη δουλειά εργαστηρίου σε συνθέσεις ευρείας σκόπευσης. Δουλειά βασισμένη σε πειραματισμούς που φτάνουν έως και ψηφιακές πρακτικές σύνθεσης.
Το δοκίμιο θα συνταιριάξει τη γραμματολογική έρευνα και επισκόπηση με τη λογοτεχνική θεωρία και την ελεύθερη κριτική ανάγνωση και ερμηνεία ενώ στο ζήτημα των πρώτων εμφανίσεων σε ποίηση και σε πεζογραφία καταβλήθηκε προσπάθεια να αναδειχθεί το όντως καινούργιο χωρίς να σβήσει από τον ορίζοντα και η ποιότητα άνευ προσήμου.
Η Επιτροπή Βραβείων του Αναγνώστη για το Παιδικό και Εφηβικό Βιβλίο της χρονιάς 2026 (εκδόσεις 2025) ήρθε σε επαφή με μια κατά τι μεγαλύτερη συνολική παραγωγή συγκρινόμενη με τα προηγούμενα έτη.
**
Στην κατηγορία του εικονογραφημένου βιβλίου, τα οποία υπερτερούν αριθμητικα, διαφάνηκε μια τάση διηλικιακών έργων, που αφορμώνταν από την εικαστική τέχνη, τη συνάφεια του ανθρώπου με τα φυσικά πλάσματα, καθώς και την επαγγελματική ταυτότητα/ ηθική. Πρωτότυπες θεματικές ψηλάφησαν ακόμα τον ρόλο του οικιστικού περιβάλλοντος, αλλά και τη θεώρηση του κόσμου με φαντασιακή φρεσκάδα. Δεν έλειψαν ξανά και τα έργα που μέσω συμφραζομένων ανέδειξαν προβλήματα, όπως η ενδοοικογενειακή βία. Ενδιαφέρουσες ορισμένες συνομιλίες κειμένων και εικονογράφησης, με βιβλία που ξεχώρισαν για την καλλιτεχνική τους ποιότητα.
Η κατηγορία του λογοτεχνικού βιβλίου για παιδιά ήγειρε προβληματισμό για τις φετινές της συμμετοχές, που κρίθηκαν ασθενείς. Καθημερινές ιστορίες από την οικογενειακή και σχολική ζωή ειπώθηκαν, άλλες από τη βιωματικότητα των παιδιών κι άλλες από λιγότερο πιθανές περιπετειώδεις πλοκές ή και εντός ιστορικών συμφραζομένων. Η επιστροφή στην αρχετυπική ποίηση του Ομήρου ανέδειξε τη δυνατότητα των διασκευών να προτείνουν πρωτότυπα κείμενα και δημιουργικές προσεγγίσεις.
Το λογοτεχνικό βιβλίο για εφήβους δεν εκπροσωπήθηκε με πολλές συμμετοχές, διαπίστωση που προβληματίζει για μια ακόμα φορά. Το φαντασιακό και το δυστοπικό μυθιστόρημα με τις σκοτεινές τους αποχρώσεις συνυπήρξαν με το σύγχρονο διήγημα που αποτύπωσε «εκλάμψεις» των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών. Δίπλα τους στάθηκε ο τρόμος που γεννούν η λαϊκή δεισιδαιμονία και οι δοξασίες των Ελλάδας και των Βαλκανίων.
Στην κατηγορία του βιβλίου γνώσεων σημειώθηκε θεματική ποικιλία στα πεδία (λαογραφία, αρχαιολογία, φιλοσοφία, ποίηση κλπ) όπως και ειδολογική (graphic novel, μυθιστορηματική βιογραφία κ.α.). Ενθαρρυντικό στοιχείο η άνετη εκπροσώπηση αρκετών έργων στην κατηγορία των γνώσεων και η εν πολλοίς επιτυχής εικονογραφική τους απόδοση.
