από την Αλεξάνδρα Χαΐνη
Είναι απόλαυση να βλέπεις, να ακούς και να διαβάζεις τη Miranda July. Την παρακολουθώ χρόνια. Πολυσχιδής προσωπικότητα, συγγραφέας, σκηνοθέτρια, ηθοποιός, εικαστική καλλιτέχνιδα, ακτιβίστρια και performer, η July πειραματίζεται, τολμά σε δημόσια θέα, αποπνέει έναν αέρα ελευθερίας, τόσο σημαντικό ειδικά σε μια εποχή που η κατάσταση στην Αμερική γίνεται ολοένα και πιο ασφυκτική.
Στον λογαριασμό της στο Instagram, που έχει γύρω στους 360.000 ακολούθους, ανεβάζει κυρίως βίντεο με τον εαυτό της να χορεύει, να μεταμορφώνεται, να τραγουδάει. Πρόσφατα δε, έχει ξεκινήσει και ένα blog στην πλατφόρμα substack, όπου γράφει για τη δημιουργία, τη μητρότητα, την επιθυμία και μη, τον χορό και ταυτόχρονα προσκαλεί τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες να εκφραστούν επί προσωπικών τους θεμάτων και σε κάποιες περιπτώσεις φροντίζει ακόμη και για τη συναισθηματική αποκατάστασή τους.
Άλλωστε, στην παρούσα φάση, κάνει διάλειμμα μετά την επιτυχία του τελευταίου της βιβλίο «Στα τέσσερα», που κυκλοφόρησε στην Αμερική το 2024 («All Fours») και στην Ελλάδα το 2025 από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια σε μετάφραση Νατάσας Σιδέρη.
Το «Στα τέσσερα», που θεωρείται (δικαίως) το πρώτο μυθιστόρημα που συζητά ανοιχτά το θέμα της εμμηνόπαυσης και της μέσης ηλικίας, «ανέβασε» τη July στη λίστα του περιοδικού TIME με τους 100 πιο επιδραστικούς ανθρώπους του 2025, έγινε best seller και προτάθηκε για το Women’s Prize for Fiction 2025, και το National Book Award. Στο πλαίσιο της προώθησής του η Miranda July ταξίδεψε σε πολλές πόλεις και πριν λίγες ημέρες βρέθηκε και στην Αθήνα, για μια συζήτηση στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με την Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου. Στο περιθώριο μάλιστα της επίσκεψής της «εκτέθηκε» για κάποιες ώρες σε μια βιτρίνα της Πατησίων, όπου έκανε τις δικές της sui generis χορευτικές κινήσεις – τυχεροί όσοι και όσες έτυχε να περνούν από εκεί (βλ. σχετικό βίντεο).
Εγώ πάλι, έσπευσα στη Στέγη, μαζί με πολλούς/ές αναγνώστες/ριες και φαν της. Τι περίμενα; Μια συζήτηση για το βιβλίο κατ’ αρχάς, για τους λόγους που την οδήγησαν να το γράψει, για την επιτυχία του και για τη λίστα του ΤΙΜΕ, για την Αμερική του Τραμπ, τη μητρότητα, την έκθεση, για όλα αυτά τα τετριμμένα δηλαδή.
Τι αποκόμισα; Από την ίδια τη συζήτηση όχι πολλά. Και θα εξηγήσω αμέσως τι εννοώ. Είπαμε, η July ήρθε εδώ για να μιλήσει για το βιβλίο της – τουλάχιστον αυτό διαφήμιζε η Στέγη. Ωστόσο ως προς αυτό και τη δουλειά της εν γένει, οι γνώσεις μου δεν εμπλουτίστηκαν ιδιαίτερα. Οι διοργανωτές θεώρησαν μάλλον δεδομένο ότι όλοι και όλες στο ακροατήριο ήρθαμε διαβασμένοι/ες, ότι γνωρίζαμε τα έργα και τις ημέρες της July σαν την παλάμη μας, αλλιώς δεν δικαιολογείται το ότι όχι μόνο δεν μας συστήθηκε, αλλά επιπλέον η συζήτηση κινήθηκε μεταξύ lifestyle και ψυχαναλυτικού ντιβανιού (εξού ενδεχομένως και η παρουσία στη σκηνή ενός πάνινου ανάκλιντρου με διάφορα γκράφιτι στο ύφασμά του, το οποίο, παρά τους αρχικούς φόβους, δεν χρησιμοποιήθηκε). Ευτυχώς που στο τέλος το κοινό έκανε κάποιες καίριες ερωτήσεις και έτσι σώθηκαν (κάπως) τα προσχήματα.
Ούτως ή άλλως πάντως, όταν προσκαλείται ένας καλλιτέχνης να μιλήσει στο κοινό (είτε αυτό τον ξέρει είτε όχι), καλό είναι το κυρίως πιάτο να αφορά το έργο του αυτό καθαυτό και όλα τα υπόλοιπα να ακολουθούν συμπληρωματικά εν είδει επιδορπίου, ή ως μπόνους τρακ, αν προτιμάτε.
Όσο για την ίδια την καλλιτέχνιδα, αρχικά ήταν αρκετά αμήχανη, σαν κάποιος να της είχε αρπάξει τον αυθορμητισμό και το μπρίο· βέβαια δεν την είχα ξαναδεί live, παρά μόνο σε βιντεοσκοπημένες συνεντεύξεις, όμως η αίσθηση ήταν εκεί (και την μοιράστηκα και με τους διπλανούς μου). Ίσως να έφταιγε ότι πριν φύγει από το Λος Άντζελες παρουσίασε ένα εξάνθημα που την ενοχλούσε και το οποίο ψέκασε κάποια στιγμή με ένα μπουκαλάκι «για την απαραίτητη ενυδάτωση» – όπως μας ενημέρωσε.
Φωτεινή εξαίρεση η στιγμή που σηκώθηκε όρθια για να ξεμουδιάσει λέγοντας ότι όταν αισθάνεται «σαν τενεκεδένιος άνθρωπος» (tin man), άκαμπτη και θλιμμένη, κάνει μερικές από τις αγαπημένες της χορευτικές φιγούρες (μας τις έδειξε) και στη συνέχεια πάει για ύπνο ήρεμη και ευχαριστημένη. Επίσης, όταν τράβηξε εμάς, το κοινό εννοώ, φωτογραφία με μια κλασική φωτογραφική μηχανή.
Σε κάθε περίπτωση, για να μην τα ισοπεδώνουμε όλα, βγήκανε κάποιες ωραίες ατάκες, και μια-δυο ειδήσεις, τις οποίες μπορείτε να διαβάσετε παρακάτω (σε ελεύθερη απόδοση και αν δεν σας έχω κόψει ήδη τη φόρα, δηλαδή).
*
«Στα τέσσερα» και εμμηνόπαυση
Το βιβλίο δεν είναι ένα manual για τον γάμο και το γήρας, αλλά αν ψάχνετε κάτι τέτοιο σίγουρα θα βρείτε πολλά χειρότερα από αυτό.
Αν ένιωσα άβολα όταν το έγραφα; Η αλήθεια είναι ότι αισθάνθηκα άβολα πριν συνειδητοποιήσω ότι γράφω κάτι άβολο: «Γιατί να γράψω για την περιεμμηνόπαυση;», σκεφτόμουν. «Πυροβολήστε με τώρα! Δεν είμαι δα και τόσο γριά!»
Όμως πρέπει να μπορούμε να πούμε τη λέξη. Ήταν ένα βάσιμο ρίσκο, άβολο αλλά άξιζε τον κόπο.
Για πολλά χρόνια έγραφα βιβλία στα οποία δεν υπήρχα εγώ, δεν αφορούσαν δικά μου βιώματα, ανεξάρτητα αν οι αναγνώστριες τα αντιλαμβάνονταν ως τέτοια και ανταποκρίνονταν θετικά. Οπότε, όταν έγραψα το «Στα τέσσερα», παρόλο που κατά βάση πρόκειται για μυθοπλασία, είπα ότι δεν είναι κακό να έχω τη φωνή μου μέσα σε αυτό.
Δούλεψα πολύ σκληρά για να δώσω στον εαυτό μου τη δυνατότητα να είμαι εγώ.
Σώμα και κίνηση
Στο «Στα τέσσερα» έκανα μια στροφή, γράφοντας για το σώμα. Με το πέρασμα του χρόνου αισθάνομαι διαφορετικά, δεν βιάζομαι πια.
Το σώμα έχει σαφώς τον τελευταίο λόγο. Αυτό είναι το όλον και περιλαμβάνει και το μυαλό.
Μπορώ να χορέψω οποτεδήποτε. Ακόμη και όταν είμαι λυπημένη. Γιατί με το χορό φροντίζεις τον εαυτό σου. Ειδικά όταν νιώθεις σαν τενεκεδένιος άνθρωπος, αρκεί να κάνεις δυο τρεις χορευτικές κινήσεις και θα πας για ύπνο ήρεμος και ευχαριστημένος.
Γάμος και οικειότητα
Σήμερα μπορώ πλέον να πω ότι νιώθω ηρεμία, με το εσωτερικό μου κοινό. Θέλω να είμαι είτε μόνη, είτε μαζί με ένα άτομο. Μαθαίνω καλύτερα τον εαυτό μου και καλύπτω την ανάγκη μου για οικειότητα μέσα από τους φίλους μου, από τους οποίους αναζητώ όση ακριβώς ποσότητα οικειότητας χρειάζομαι.
Δεν είμαι σίγουρη ότι ο γάμος -ως έννοια, όχι ο άνθρωπος με τον οποίο συνδέεσαι- καλύπτει τη δυνατότητά μας για οικειότητα. Γιατί πρέπει ντε και καλά όταν αγαπάς κάποιον να φτάσεις εκεί; Έχω πολλές νεότερες φίλες, οι οποίες θέτουν τέτοια ζητήματα. Συνειδητοποιούν δε, ότι μπορούν να κάνουν οτιδήποτε σε βαθμό που αυτό μπορεί να γίνει έως και παραισθησιογόνο – ως αίσθηση ελευθερίας εννοώ.
Αγαπημένες «πολυτέλειες»
Η μεγαλύτερη πολυτέλεια για μένα είναι να είμαι μόνη, με έναν χαλαρό θα έλεγα τρόπο. Έχω παρατηρήσει ανθρώπους που ενώ είναι πολύ πλούσιοι, δεν έχουν αυτή την ποιότητα. Προσωπικά έχω υπάρξει πολύ πειθαρχημένη. Υπολογίζω ότι έχω πιει το πολύ 20 ποτά όλα κι όλα στη ζωή μου, επειδή πάντα έπρεπε να δουλεύω.
Όσο για τα 5 πράγματα που αγαπώ περισσότερο, είναι η «κουβέρτα ασφαλείας» μου, τα κρεμώδη πράγματα, το σεξ, να κάνω μπάνιο μαζί με άλλους, το διάβασμα.
Το χιούμορ
Το χιούμορ είναι σαν «να εμπορεύεσαι νερό» («trading water»: ο ιδιωματισμός αναφέρεται στην προσπάθειά μας να κάνουμε κάτι χωρίς όμως να βλέπουμε καμία πρόοδο). Σα να παίζω με τα κλειδιά μου και να είμαι ανοιχτή να συμβεί κάτι άβολο. Πολλές στιγμές όμως τα αστεία είναι τόσο πολλά που κινδυνεύω να παρασυρθώ θεωρώντας ότι είμαι πολύ πιο αστεία απ’ ό,τι στην πραγματικότητα.
Η καθημερινή ρουτίνα
Όταν βρίσκομαι στη διαδικασία της συγγραφής, η ημέρα μου είναι μεγάλη. Ξεκινάω συνήθως στις 9 το πρωί και με υποχρεώνω να σταματήσω στις 4 το απόγευμα. Αν σταματήσεις λίγο και κάνεις κάτι άλλο, επιστρέφεις την επόμενη ημέρα με τις απαντήσεις που χρειάζεσαι.
Μετά το τελευταίο βιβλίο μου δεν ξεκίνησα κάτι καινούργιο, οπότε τώρα είμαι πάλι στην αρχή. Και υπήρξαν φάσεις που αισθανόμουν ότι θα πεθάνω, όπως όταν έχεις καιρό να αθληθείς και ξαφνικά πας για ορειβασία και νιώθεις ταπεινωμένη. Είναι άβολη αυτή η κατάσταση αβεβαιότητας.
Αυτή την περίοδο μάλιστα δεν κάνω αυτό που έκανα πάντα: να καταγράφω συζητήσεις, σκέψεις, γεγονότα. Για το «Στα τέσσερα» κρατούσα σημειώσεις για οτιδήποτε. Πρόσφατα όμως είχα μια πολύ συγκινητική συζήτηση με μια άγνωστη γυναίκα σε κάποιο δείπνο και σκέφτηκα να ΜΗΝ την καταγράψω, να μην κρατήσω καμία σημείωση και να δω που θα οδηγήσει όλο αυτό.
Ωστόσο, αν είστε συγγραφείς, σας συμβουλεύω να κρατάτε πάντα σημειώσεις.
Οι επόμενες κινήσεις
Το άρωμα: Στο επόμενο διάστημα θα κυκλοφορήσει το άρωμά μου από την αρωματοποιό Marissa Zappas. Είναι ένα πρότζεκτ για το οποίο δουλεύω αρκετό καιρό και είμαι πολύ χαρούμενη που επιτέλους υλοποιείται.
Στο σημείο αυτό άνοιξε την τσάντα της και πρόσφερε ένα μικρό μπουκαλάκι στην Αφροδίτη Παναγιωτάκου, εξηγώντας ότι το εμπνεύστηκε από ένα φυτό που της άρεσε πολύ αλλά στην πορεία ανακάλυψε ότι ήταν τοξικό. Πρόσθεσε επίσης ότι το άρωμα θα είναι αρκετά ακριβό, οπότε ίσως να μην μπορούμε να το αγοράσουμε…
Το ντοκιμαντέρ: Παρότι είναι ακόμη μυστικό -το οποίο ήξερε η Αφροδίτη και αφότου το αποκάλυψε, το ξέρετε πλέον και όλοι εσείς-, ναι, υπάρχει στα σκαριά ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή μου, το οποίο γυρίζει η φίλη μου Augusta, η κοπέλα με την κάμερα που βλέπετε εκεί πίσω.
WHO IS WHO
H Miranda July είναι σκηνοθέτρια, εικαστική καλλιτέχνης και συγγραφέας. Το πρώτο της μυθιστόρημα «The First Bad Man» κυκλοφόρησε το 2015. Έχει γράψει επίσης συλλογές διηγημάτων και δοκιμίων, τα οποία έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει σε 23 χώρες και έχει δημοσιεύσει κείμενα σε περιοδικά όπως «The Paris Review», «Harper’s» και «The New Yorker». Μεταξύ πολλών άλλων ταινιών και ντοκιμαντέρ, έγραψε, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε στο «Me and you and Everyone We Know». Η ταινία, που προβλήθηκε και στην Ελλάδα το 2005 και πρόσφατα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών ως «Εγώ, Εσύ Και Όλοι Οι Γνωστοί», βραβεύτηκε με Camera d’Or στις Κάννες και στο φεστιβάλ του Sundance και είναι ένα μικρό διαμάντι, το οποίο επανακυκλοφορεί από την Criterion. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία της «Ο πρώτος κακός» (εκδ. Παπαδόπουλος, μτφ. Χαρά Γιαννακοπούλου), τα συλλογικά έργα «Της αγάπης μου ο σπουργίτης πέταξε» (εκδ. Libro, μτφ. Άννα Παπασταύρου) και «Το βιβλίο του Άλλου» (εκδ. Τόπος, μτφ. Αργυρώ Μαντόγλου) και το μυθιστόρημα «Στα τέσσερα» (εκδ. Αλεξάνδρεια, μτφ. Νατάσα Σιδέρη).
INFO
Miranda July «Στα τέσσερα»- mirandajuly.com
- Γιατί θέματα όπως η μέση ηλικία και η εμμηνόπαυση απουσιάζουν εντελώς από τη σύγχρονη λογοτεχνία;
