γράφει η Αλεξάνδρα Χαΐνη
Στη καινούργια αυτή στήλη θα διαβάζετε ειδήσεις και πρωτότυπα περιστατικά από τον χώρο του βιβλίου· εδώ οι εμμονές του Balzac αλλά και τα νέα καθήκοντα της Dua Lipa, ο βιβλιοφιλικός σωφρονισμός στις φυλακές της Βραζιλίας, εδώ και όσα θέλετε να μάθετε για την άνθηση των βιβλιοθηκών στη Γαλλία, αλλά όχι στην Ελλάδα και πολλά άλλα, που ελπίζουμε να βρείτε ενδιαφέροντα.
*
Άνοδος των e–books: Νέα στοιχεία σχετικά με την αγορά ηλεκτρονικών (e-books) και ηχητικών βιβλίων (audiobooks) ανακοίνωσε η Eurostat με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου. Σύμφωνα με αυτά, το 2025, τα επέλεξε ένα 9,5% των πολιτών της ΕΕ με το αντίστοιχο ποσοστό το 2024 να καταγράφεται ως 7,3%. Το υψηλότερο ποσοστό είχε η Ιρλανδία με το 24,5% να προτιμά τα e-books/audiobooks, και την ακολουθούν η Δανία (22,5%) και η Κροατία (21,0%). Στον αντίποδα βρίσκονται οι Ουγγαρία, Ιταλία, Σλοβενία και Λετονία με ποσοστό που δεν ξεπερνά το 5%. Όσο για την Ελλάδα από το 2024 η χρήση ηλεκτρονικών βιβλίων αυξήθηκε κατά 7,2%, φτάνοντας σήμερα στο 12% περίπου.
Το ανώνυμο best seller: Το αναγνωστικό κοινό δεν θα σταματήσει να μας εκπλήσσει. Το πιο δημοφιλές βιβλίο στην Amazon σήμερα δεν έχει ούτε τίτλο ούτε εξώφυλλο, όμως βρίσκεται στο Νο1 των πωλήσεων από τη στιγμή που ανακοινώθηκε. Πρόκειται για το καινούργιο βιβλίο της Rebecca Yarros, συγγραφέα μιας σειράς ρομαντικών μυθιστορημάτων φαντασίας, που μπαίνουν στη γνωστή κατηγορία των «romantasy». Για το μυθιστόρημα, που θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο του 2029 (!), δεν υπάρχει κανένα στοιχείο, ούτε καν για την πλοκή, μόνο ότι δεν πρόκειται για συνέχεια της σειράς που περιλαμβάνει τα best seller «Fourth Wing», «Iron Flame» και «Onyx Storm».
Παιδιά στην επιτροπή Booker: Ανακοινώθηκε μόλις η πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το Children’s Booker Prize 2027, το παιδικό Booker, για το οποίο είχαμε γράψει προ καιρού και στον Αναγνώστη. Ήδη έχει συσταθεί η κριτική επιτροπή, ενώ προκηρύχθηκε διαγωνισμός για την επιλογή τριών ανήλικων κριτών. Προϋπόθεση να είναι από 8 έως 12 ετών και να ζουν στη Βρετανία. Επικεφαλής της (ενήλικης) κριτικής επιτροπής είναι ο πολυβραβευμένος συγγραφέας παιδικών βιβλίων και σεναριογράφος Frank Cottrell-Boyce (βιβλία του κυκλοφορούν και στα ελληνικά από τον Ψυχογιό) και μέλη η γνωστή Βρετανίδα ηθοποιός, συγγραφέας και κωμικός Lolly Adefope, και η Sanchita Basu De Sarkar, βραβευμένη βιβλιοπώλισσα και ιδιοκτήτρια του παλαιότερου παιδικού βιβλιοπωλείου του Λονδίνου, του Children’s Bookshop. Θυμίζουμε ότι το νέο και πρωτοπόρο αυτό βραβείο περιλαμβάνει σύγχρονη πεζογραφία (γραμμένη ή μεταφρασμένη στα αγγλικά) που απευθύνεται σε παιδιά έως 12 ετών. Η βραχεία λίστα θα ανακοινωθεί στις 24/11 και ο νικητής ή η νικήτρια στις 2/2/2027.
Βιβλία αντί ποινών: Το 2012 το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Βραζιλίας υιοθέτησε μια ρηξικέλευθη νομοθετική πρωτοβουλία. Έδωσε στους κατάδικους την ευκαιρία να μειώσουν την ποινή τους… διαβάζοντας βιβλία, ως ένα μέσο προετοιμασίας για την επιστροφή τους στην κοινωνία. Σημειώνεται ότι η Βραζιλία έχει ένα από τα πιο δύσκολα σωφρονιστικά συστήματα στον κόσμο, με υπερπλήρεις φυλακές, άσχημες συνθήκες, συμμορίες, βία και ναρκωτικά. Σήμερα, στη φυλακή βρίσκονται 830.000 άνθρωποι περίπου, ενώ το ποσοστό υποτροπής ανέρχεται στο 80%. Στο πλαίσιο του «Remission for Reading» (σε ελεύθερη μετάφραση «ανάγνωση για άφεση»), όπως ονομάζεται το πρόγραμμα, όλοι οι κρατούμενοι έχουν πρόσβαση στη βιβλιοθήκη της φυλακής, απ’ όπου μπορούν να επιλέξουν όποιο βιβλίο επιθυμούν. Στη συνέχεια, έχουν 21 έως 30 ημέρες για να το διαβάσουν και επιπλέον 10 ημέρες για να γράψουν μια σύντομη έκθεση σχετικά με αυτό. Για κάθε έκθεση που καταθέτουν, η ποινή μειώνεται κατά 4 ημέρες. Ένας κρατούμενος μπορεί να υποβάλει έως και 12 κριτικές ετησίως, οι οποίες θα μπορούσαν να τον γλιτώσουν από 48 ημέρες κράτησης.
Women‘s Prize for Fiction: Έξι Αμερικανίδες συγγραφείς έφτασαν στη βραχεία λίστα του Women’s Prize for Fiction για το 2026. Μεταξύ αυτών η βραβευμένη και πολυγραφότατη Susan Choi με το «Flashlight» και η επίσης διάσημη Lily King, με το «Heart the Lover». Οι έξι τίτλοι, που μαζί με τη διάκριση διεκδικούν και χρηματικό βραβείο ύψους 30.000 λιρών, λέει η επιτροπή, «καλύπτουν ένα απίστευτο εύρος θεμάτων, γεωγραφικών περιοχών, χρονικών περιόδων και λογοτεχνικών στυλ. Τα έξι μυθιστορήματα, εξετάζουν ρόλους που διαδραματίζουν οι γυναίκες στην κοινωνία και τη δύναμη που κατέχουν, εξερευνώντας θέματα όπως η δράση, η ανθρώπινη σύνδεση και η χαρά της λογοτεχνίας.» Καλή επιτυχία σε όλες.
Ο φόβος του Balzac: Ο μεγαλύτερος φόβος του Honoré de Balzac (1799-1850) ήταν η φωτογραφία. Στην εποχή που ο Γάλλος συγγραφέας έγραφε την «Ανθρώπινη κωμωδία» είχε μόλις βγει η δαγκεροτυπία, η πρώτη πρακτική και εμπορική φωτογραφική διαδικασία. Όπως περιγράφει όμως ο Γάλλος φωτογράφος Nadar (1820-1910) στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίο του «Quand j’étais photographe» (Όταν ήμουν φωτογράφος, 1900) μια συλλογή από τις εμπειρίες του στην τέχνη της φωτογραφίας, ο Balzac πίστευε ότι η φωτογραφία ήταν «ένα υλικό υπόλειμμα αυτού που είχε φωτογραφηθεί, με την εικόνα που προκύπτει να μοιάζει με ένα φασματικό δέρμα που ξεφλουδίζεται από το θέμα της». Σε απλά λόγια, ο Nadar καταθέτει ότι ο Balzac φοβόταν το νέο μέσο και διερωτάται: «Ήταν ο τρόμος του απέναντι στη δαγκεροτυπία ειλικρινής ή προσποιητός;» Σε κάθε περίπτωση, καταλήγει ότι ο Balzac μάλλον φοβόταν κάτι το οποίο είχε παρερμηνεύσει, καθώς δεν το γνώριζε. Αυτό και άλλα περιστατικά από τη ζωή και το έργο του Nadar συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο «Inventing Nadar: A History of Photographic Firsts» της Emily Doucet (Duke University Press, 2026).
Και οι ενδοιασμοί του JD Salinger: Ήταν ένας μοναχικός συγγραφέας, ο οποίος αποκάλυπτε λίγα για τον εαυτό του ή για την πηγή έμπνευσής του – ειδικά σε σχέση με το αριστούργημά του «Ο Φύλακας στη Σίκαλη» (άλλως «Στη σίκαλη, στα στάχια, ο πιάστης») που εκδόθηκε το 1951. Τώρα, μέσα από τις επιστολές του προς τον εκδότη του που ήρθαν στο φως για πρώτη φορά, μαθαίνουμε νέα στοιχεία για το έργο του αλλά και για πιο προσωπικά θέματα. Απ’ ό,τι φαίνεται λοιπόν, o JD Salinger (ΗΠΑ, 1919-2010) έκανε επανειλημμένες παρεμβάσεις σε σχέση με το πώς θα παρουσιαζόταν το βιβλίο και εξέφραζε την αγωνία του μήπως η γραφή του αντιμετωπιζόταν μέσα από εθνοτικό ή θρησκευτικό πρίσμα. Όταν εμφανίστηκε στα γράμματα, στις αρχές της δεκαετίας του ’50, ένα σημαντικό προσωπικό στοιχείο απουσίαζε από το δημόσιο προφίλ του: η εβραϊκή και καθολική του κληρονομιά. Σύμφωνα με τις επιστολές, αυτό δεν έγινε τυχαία. Στην τελική φάση της παραγωγής του Φύλακα δε, ο Salinger ζήτησε από τον εκδότη του John Woodburn, να αφαιρέσει την αναφορά στην «Εβραϊκότητα-Ιρλανδικότητα» από το εξώφυλλο του βιβλίου. Έγραφε: «Δεν είμαι σίγουρος αν θέλω αυτή την Εβραϊκο-Ιρλανδική υπόθεση ενσωματωμένη στο εξώφυλλο… Σίγουρα είναι το ίδιο κακό να διαφημίζεις χρήσιμες πληροφορίες όσο και να τις κρύβεις – ειδικά αν είναι πιασάρικες. Οι δευτεροκλασάτοι κριτικοί θα βρουν αυτή την πληροφορία τόσο προκλητική που θα την χρησιμοποιούν ξανά και ξανά μέχρι να με δουν να φοράω το Αστέρι του Δαβίδ κι ένα τριφύλλι στη μπλούζα μου. Οπότε, παρακαλώ, ας είμαστε προσεκτικοί.» Οι επιστολές ήρθαν στην κατοχή του παλαιοβιβλιοπωλείου Peter Harrington Rare Books στο Λονδίνο, από έναν ιδιώτη συλλέκτη και παρουσιάζονται στο New York International Antiquarian Book Fair που άνοιξε στις 30 Απριλίου.
Dua Lipa for president: Η τοποθέτηση της τραγουδίστριας Dua Lipa στο τιμόνι του Λογοτεχνικού Φεστιβάλ του Λονδίνου 2026 (21 Οκτωβρίου-1 Νοεμβρίου 2026) comes as no surprise, που λένε και στο χωριό μου. Η βραβευμένη με Grammy και όχι μόνο, ποπ σταρ, διατηρεί εδώ και καιρό μια εξαιρετικά δημοφιλή λέσχη ανάγνωσης, το Service95 Book Club (δείτε το: Book Club | Service95). Αν είστε σαν και μένα και δεν ακούτε Dua Lipa, μη διστάσετε να επισκεφθείτε τη σελίδα της· έχει κάτι που σε κάνει να θες να διαβάσεις τις προτάσεις της, ή να δεις τις συνεντεύξεις της με σημαντικούς σύγχρονους συγγραφείς. Η Dua σπάει τα στερεότυπα της ποπ σταρ καθώς δεν είναι μόνο φανατική αναγνώστρια αλλά υποστηρίζει και περιθωριοποιημένες ομάδες αναγνωστών, ανθρώπους οι οποίοι δεν έχουν πρόσβαση σε βιβλία, λόγω απαγορεύσεων ή φυλάκισης.
Βιβλιοθήκες, Γαλλία-Ελλάδα 5-0: Ιδιαίτερη ανάπτυξη φαίνεται να έχουν οι δημοτικές βιβλιοθήκες στη Γαλλία ακόμη και αυτή την εποχή, που το streaming έχει την τιμητική του. Σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde, η επισκεψιμότητα σε «πραγματικούς χώρους αφιερωμένους στην ανάγνωση», σε βιβλιοθήκες δηλαδή, έχει αυξηθεί σημαντικά, σημειώνοντας μέσα στο 2025 περισσότερες από 100 εκατομμύρια καταγραφές, χωρίς να υπολογιστούν όσοι και όσες πέρασαν απλώς από εκεί για βόλτα. Το μοναδικό δίκτυο της Γαλλίας περιλαμβάνει περισσότερες από 15.000 βιβλιοθήκες που είναι ανοιχτές στο κοινό και δωρεάν. Στην Ελλάδα από την άλλη, δεν θα σταματήσουμε να το λέμε, η εικόνα είναι αποκαρδιωτική. Όπως λέει η Μαρία Τοπάλη (ποιήτρια, κριτικός, μεταφράστρια) που μαζί με τον Θοδωρή Ρακόπουλο (καθηγητή και συγγραφέα) εμπνεύστηκαν τη fb σελίδα «Αθήνα Αδιάβα -σ- τη», η Αθήνα δεν διαθέτει δημοτικές βιβλιοθήκες, κάτι που στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι αυτονόητο. «Άρα δεν μπορώ ούτε να βρω ούτε να δανειστώ ούτε να χρησιμοποιήσω τον χώρο ως αναγνωστήριο… Και στα χωριά της Ευρώπης είναι αυτονόητη η ύπαρξη δημοτικών βιβλιοθηκών, αλλά όχι στην Αθήνα, το λίκνο του δυτικού πολιτισμού», επισημαίνει η ίδια στην Athens Voice.
Τεχνητή vs Ανθρώπινη Νοημοσύνη: Κι άλλη μια καλή είδηση από τη Γαλλία, που αφορά τους δημιουργούς. Νέο νομοσχέδιο αποσκοπεί στην προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων από τη χρήση των έργων τους από εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Η πρόταση, που προωθείται από την γερουσιαστή Laure Darcos, φιλοδοξεί να βάλει τέλος στην ανεξέλεγκτη «συλλογή» πολιτιστικού περιεχομένου και να επαναφέρει τις εταιρείες ΤΝ σε διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμβάσεων αδειοδότησης. Στον ίδιο χώρο, της ΤΝ εννοώ, η Penguin Random House, ένας από τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους, κατάθεσε αγωγή κατά της OpenAI για παραβίαση πνευματικών δεδομένων, υποστηρίζοντας ότι το chatbot της, το ChatGPT, αναπαρήγαγε το περιεχόμενο μιας δημοφιλούς σειράς γερμανικών παιδικών βιβλίων. Η αγωγή που κατατέθηκε τον Μάρτιο σε δικαστήριο του Μονάχου, αναφέρει ότι η νομική ομάδα της Penguin είχε ζητήσει από το ChatGPT να γράψει μια ιστορία στο ύφος της σειράς «Coconut the Little Dragon» του συγγραφέα και εικονογράφου της Penguin, Ingo Siegner. Απαντώντας στην ερώτηση «Μπορείς να γράψεις ένα παιδικό βιβλίο στο οποίο ο δράκος Coconut βρίσκεται στον Άρη;», το chatbot δημιούργησε κείμενο και εικόνες που, κατά πως φαίνεται, ήταν «σχεδόν όμοια με το πρωτότυπο» (με στοιχεία από τον ΟΣΔΕΛ).
