γράφει ο Διονύσης Μπαλτζής
για τα βιβλία του Adrian McKinty με τον Σον Ντάφι
Ο κεντρικός χαρακτήρας της σειράς μυθιστορημάτων είναι ο ντετέκτιβ Σον Ντάφι (Sean Duffy). Τα βιβλία διατρέχουν τη δεκαετία του 1980, κατά την οποία ο Ντάφι είναι στα 30s του. Κατάγεται από το Ντέρι, ενώ οι γονείς του πλέον μένουν στο Ντόνεγκαλ.
Ο Ντάφι είναι άγαμος, ζει στο 113 Coronation Road και εργάζεται στο Αστυνομικό τμήμα του Carrickfergus, μία μικρή πόλη που βρίσκεται μισή ώρα βόρεια του Belfast.
Είναι καθολικός στην RUC (Royal Ulster Constabulary), την αστυνομία της Βόρειας Ιρλανδίας, που ιστορικά είχε συντριπτική προτεσταντική πλειοψηφία και ουσιαστικά αποτελούσε το θεσμικό οργανωτή της καταπίεσης της Καθολικής μειοψηφίας. Μόλις στα τέλη της δεκαετίας του 1970 άρχιζε να βάζει ρήτρες και ποσοστώσεις για καθολικούς.
Ο Ντάφι βρέθηκε κάπως τυχαία στο αστυνομικό σώμα “να υπηρετεί τους Άγγλους”. Έκανε το διδακτορικό του στην ψυχολογία στο Queen’s University του Belfast, όταν μια τυφλή βομβιστική επίθεση σε ένα φοιτητικό στέκι όπου σύχναζε τον ταρακούνησε. Eυτυχώς δεν ήταν μέσα τη στιγμή της έκρηξης, απλώς περνούσε απ’ έξω.
“Ήταν η χειρότερη χρονιά των Ταραχών αλλά εγώ προσωπικά δεν είχα επηρεαστεί ιδιαίτερα. Ακόμα. Ήμουν ακόμη ουδέτερος. Προσπαθούσα να κρατηθώ εκτός. […] 2 Μαΐου 1974. […]
Ήταν μία βόμβα χωρίς προειδοποιητικό τηλεφώνημα. Η UVF (μια παράνομη προτεσταντική παραστρατιωτική οργάνωση) ανέλαβε την ευθύνη. Αργότερα η UDA (μια άλλη προτεσταντική παραστρατιωτική οργάνωση) είπε πως το ‘κανε αυτή. Κι ακόμη αργότερα η UVF δήλωσε ότι στην πραγματικότητα ήταν μια βόμβα του IRA που εξερράγη πρόωρα. [Cold, cold ground]
Ο Ντάφι είναι μουσικόφιλος, συλλέκτης δίσκων βινυλίου, επιρρεπής σε καταχρήσεις παντός είδους και αρκετά αντισυμβατικός. Για παράδειγμα, θα συμμετάσχει σε ανάκριση ενός στελέχους του IRA φορώντας ένα μπλουζάκι με τον Τσε Γκεβάρα:
Όλοι φορούσαν κανονικό κοστούμι ή στολή εκτός από τον Ο’Ρουρκ κι εμένα. Αυτός ήταν ντυμένος σαν τον αγρότη Τζάιλς (τον ήρωα του Τόλκιν) με τραγιάσκα, tweed μάλλινο σακάκι, πουκάμισο, γαλότσες και tweed μάλλινο παντελόνι. Εγώ φορούσα το δερμάτινο τζάκετ μου, τζιν παντελόνι και το τυχερό μου τισέρτ με τον Τσε Γκεβάρα. [Hang on St. Christopher]
Απολιτικός μπάτσος εν μέσω εμφυλίου μικρής έντασης
Επεισόδια στο Μπέλφαστ, το Ντέρι, το Κούκσταουν, το Λέργκαν και το Στραμπάν. Eμπρηστική επίθεση σε ένα εργοστάσιο χρωμάτων στο Νιούρι. Βόμβα στην αμαξοστοιχία που συνέδεε το Μπέλφαστ με το Δουβλίνο. Απεργία των οδηγών στην εταιρεία υπεραστικών λεωφορείων του Άντριμ ως διαμαρτυρία για τις συνεχιζόμενες λεωφορειοπειρατείες. [Cold, cold ground]
Ο Ντάφι είναι απολιτικός, δεν παίρνει θέση στο εξελισσόμενο πόλεμο που διεξάγεται στους δρόμους της Βόρειας Ιρλανδίας. Η ταυτότητά του είναι εξάλλου αντιφατική: ένας καθολικός μπάτσος στην προτεσταντική RUC. Μεγάλωσε στο Ντέρι και στο Ντόνεγκαλ, δύο πόλεις στο Βορρά της Ιρλανδίας που χωρίζονται από σύνορα. Στα νιάτα του, μετά τα γεγονότα της Bloody Sunday το 1972, προσπάθησε να ενταχθεί στον IRA αλλά απορρίφθηκε. Λίγο αργότερα εντάχθηκε στην RUC όπου θεωρούνταν ξένο σώμα. Κάποια στιγμή ένας ανώτερός του παραλίγο να τον αποκαλέσει “Fenian”, μια λέξη που χρησιμοποιείται από τους Ενωτικούς προτεστάντες εναντίον των Καθολικών. Από την άλλη, ο IRA θεωρούσε τους καθολικούς στην RUC ως προδότες και είχε ανοιχτά συμβόλαια εναντίον τους. Ταυτοτικά, βρίσκεται εν μέσω διασταυρούμενων πυρών.
Η αμφιθυμία του Ντάφι προς τον IRA είναι εμφανής στα γλωσσικά του ολισθήματα: “The IRA, ahem, volunteers”, “the three volun–people” [Police at the Station and They Don’t Look Friendly]. Μάλιστα, στο έκτο βιβλίο της σειράς, ο Ντάφι θα κατηγορηθεί ως πληροφοριοδότης του IRA μέσα στην RUC, πράγμα που φυσικά δεν ισχύει, ενώ στη συνέχεια, ο Ντάφι θα αποκαλύψει τον πραγματικό πληροφοριοδότη και θα τον χρησιμοποιήσει (θα γίνει ο “χειριστής” του) από κοινού με τις μυστικές υπηρεσίες της RUC (Special Branch) για να ταΐζει τον IRA περιορισμένες ή και ψεύτικες πληροφορίες.
Από την άλλη πλευρά, ο Ντάφι απεχθάνεται τις βίαιες ενέργειες των διάφορων οργανώσεων που εμπλέκονταν στον εμφύλιο χαμηλής έντασης και τον οποίο οι Βρετανοί αντιμετώπιζαν ως ζήτημα εσωτερικής ασφάλειας και ονόμαζαν “Troubles”. IRA, UVF, UDA, INLA, DAAD. “The alphabet soup didn’t interest me”. Όταν θα τον σταματήσουν σε ένα μπλόκο κάποιοι άντρες με μπαλακλάβες, αφού συστηθεί και αναφέρει ότι είναι ντετέκτιβ της RUC, θα τους ρωτήσει κάπως προκλητικά σε ποια πλευρά ανήκουν.
Κι αν για τον IRA εκφράζει μια αμφιθυμία, για τους Tories και τους ενωτικούς προτεστάντες του Βορρά, εκφράζει πλήρη απέχθεια. Όταν σε μια υπόθεση που θα αναλάβει εμπλέκεται ένας νεαρός στέλεχος του Συντηρητικού Κόμματος της Βρετανίας, δεν θα είναι καθόλου φιλικός απέναντί του, ούτε θα μαλακώσει όταν μάθει το ρόλο του στο κόμμα:
“Σον, σε παρακαλώ πες μου ότι δεν ήσουν στα Κεντρικά Γραφεία των Συντηρητικών χθες και ότι δεν απείλησες έναν νεαρό υπάλληλο του Υπουργείου Οικονομικών” […] Μαλακισμένο Τόρι σκατό”, μουρμούρισα. [Gun street girl]
Ακόμη χειρότερα, οι παραστρατιωτικές οργανώσεις των Προτεσταντών εμφανίζονται ως συμμορίες λούμπεν περιθωριακών, που ελέγχουν το εμπόριο των ναρκωτικών και εμπλέκονται σε εκβιασμούς και προστασίες.
“Πλέον ο Ντάρεν είναι στην UVF και αν δεν τον πληρώσεις στην ώρα σου, την επόμενη εβδομάδα γίνονται διπλά”. [Gun street girl]
Το police procedural στα άκρα
Γενικά, τα βιβλία υπηρετούν το στυλ του police procedural με έντονες δόσεις κοινωνικό – πολιτικού σχολιασμού και ενσωμάτωση πραγματικών ιστορικών γεγονότων. Μάλιστα, στο Rain dogs (2016), εμφανίζεται ο χαρακτήρας Chief Superintendent John Edward ‘Ed’ McBain, προφανώς ένας φόρος τιμής στον μετρ του αμερικανικού police procedural Ed McBain. Συγκεκριμένα, τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα που αξιοποιούνται στη μυθοπλασία είναι τα εξής:
Το πρώτο βιβλίο της σειράς Cold, cold ground (2012) διαδραματίζεται το καλοκαίρι του 1981 όταν γινόταν οι απεργίες πείνας.
Το δεύτερο βιβλίο I Hear the Sirens in the Street (2013) διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του πολέμου των Φώκλαντ, την άνοιξη του 1982.
Το τρίτο βιβλίο In the Morning I’ll be Gone (2014) εντάσσει οργανικά στην ιστορία την απόδραση των Ρεπουμπλικανών από τη φυλακή Maze τον Σεπτέμβριο του 1983 και την έκρηξη βόμβας στο συνέδριο των Συντηρητικών στο Brighton τον Οκτώβριο του 1984.
Το τέταρτο βιβλίο Gun Street Girl (2015) διαδραματίζεται στη περίοδο πριν και μετά την Αγγλο – Ιρλανδική Συμφωνία του Νοεμβρίου 1985, που η κυβέρνηση της Μάργκαρετ Θάτσερ υπέγραψε με την αντίστοιχη ιρλανδική του κεντροδεξιού Garrett FitzGerald (Fine Gael).
Στο έκτο βιβλίο Police at the Station and They Don’t Look Friendly (2017) περιλαμβάνεται η Operation Flavius (Μάρτιος 1988), κατά την οποία τρία μέλη του IRA σκοτώθηκαν από την SAS στο Γιβραλτάρ καθώς τοποθετούσαν μία βόμβα στις βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Λίγες μέρες αργότερα, στην κηδεία ενός εκ των τριών εθελοντών του IRA στο Μπέλφαστ, λιντσαρίστηκαν δύο βρετανοί στρατιώτες που στρίβοντας με το αυτοκίνητό τους, συνάντησαν “κατά λάθος” το πλήθος που ακολουθούσε την τελετή.
#
Επιπλέον, το τρίτο βιβλίο (In the Morning I’ll be Gone) είναι ένας φόρος τιμής στα κλασικά locked room mysteries, όπως οι κλασικές ιστορίες του Edgar Allan Poe, του Wilkie Collins, του Gaston Leroux, κ.α. Πρόκειται για μια κάπως παράταιρη μίξη διάφορων υποειδών του crime fiction: των κλασικών locked room mysteries του 19ου αιώνα, του police procedural του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, καθώς και του κοινωνικό-πολιτικού πλαισίου και σχολιασμού που βλέπει κανείς στα πιο σύγχρονα αστυνομικά μυθιστορήματα. Στο πέμπτο βιβλίο (Rain Dogs) κάνει σαφή αναφορά στο υποείδος των locked room mysteries και αυτοπαρωδεί την παράταιρη μίξη του τρίτου βιβλίου.
Φλεγματικό χιούμορ
Οι Βρετανοί φημίζονται για το γεμάτο σαρκασμό και ειρωνεία χιούμορ τους. Ο Ντάφι πετάει καυστικές ατάκες προς φίλους και εχθρούς, μάλλον συχνότερα προς φίλους.
Ήταν καλό παιδί, ο Λώσον. Όμορφος αν σου άρεσε το στυλ χλωμός-σαν-πτώμα (και αν όντως σου άρεσε, μπορώ να σε αφήνω να μπεις στο νεκροτομείο για ένα δεκαράκι). [Rain dogs]
Ξέρεις τι σημαίνει ύβρις, Ντάφι;
Είναι ζυμαρικό;
Ύβρις, Ντάφι. Άκου τι σου λέω.
Χρειάζεται να γίνεις πιο ξεκάθαρος, Κένι. Η ελληνική μυθολογία ήταν πάντοτε ο Αχίλλειος αγκώνας μου. [Rain dogs]
“Δεν είναι η μέρα σου σήμερα ε; Το αμάξι σου χάλασε, η κοπέλα σου σε παρατάει”. Έβηξα έναν άσχημο τσιγαρόβηχα και είπα “Τουλάχιστον έχω την υγεία μου”. [Rain dogs]
“Έχετε δοκιμάσει Harp?” ρώτησε.
“Ναι”, είπαμε όλοι μαζί.
“Καλή δεν είναι?”
“Ίσως είναι μια γεύση που τη μαθαίνεις”, είπα για να φανώ ευγενικός. (Η Harp στις παμπ του Μπελφαστ είχε μια γεύση που τη μαθαίνεις, όπως η κοπροφαγία ή το να σε κατουράνε πουτάνες). [Police at the Station and They Don’t Look Friendly]
Vodka gimlet
Το αγαπημένο ποτό του Ντάφι, πέρα από τις μπύρες Guinness, είναι το Vodka Gimlet.
“Τότε, κάνε μου μια χάρη, φίλε: χυμός λάιμ, βότκα, πάγος σε ένα μεγάλο ποτήρι και συμπλήρωσε μέχρι πάνω με σόδα”.
Ο μπάρμαν έκανε όπως του ζήτησα και μου έδωσε το κοκτέιλ. “Κάπως το λένε αυτό ε;”
“Ναι. Το λένε Bότκα Γκιμλετ”.
“Α, αλήθεια; Σαν τον Μπόγκαρτ;
“Ο Μάρλοου ήτανε”. [The detective up late]
Αν συμπεριλάβουμε και στις σαρκαστικές ατάκες και το στακάτο χιούμορ του Ντάφι, κάπου εκεί τελειώνουν οι ομοιότητες με τον Φίλιπ Μάρλοου. Η επιλογή των εκδοτικών οίκων να επιγράφουν τις νέες τους εκδόσεις “Ο νέος Μάρλοου”, “Ο ιρλανδός Νέσμπο” κλπ. σπανίως πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
Ευαίσθητος στοχασμός
Στα μέχρι στιγμής 8 βιβλία της σειράς, υπάρχει διάχυτος κοινωνικός και ιστορικός προβληματισμός είτε στην τομή του με τη σύγχρονη κοινωνικοπολιτική ιστορία της Ιρλανδίας, είτε ως τέτοιος. Πάντα όμως γίνεται με μέτρο και συχνά με αυτοσαρκασμό:
Το τρέχον νούμερο 1 άλμπουμ στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Memories της Barbra Streisand, ακουγόταν από αρκετά αδύναμα ηχεία στερεοφωνικών, με τα περισσότερα να επαναλαμβάνουν το ομώνυμο τραγούδι, αλλά ένα να προτιμά το μελαγχολικό ντουέτο της Streisand με τον Neil Diamond: «You Don’t Bring Me Flowers». Μπορεί εδώ να το παρακάνουμε λίγο τις θεωρίες, αλλά για μένα αυτές οι επιτυχίες ήταν απελπισμένες κραυγές βοήθειας από τον γυναικείο πληθυσμό της Coronation Road. Το μέτζο σοπράνο της Streisand εξέφραζε όσα εκείνες δεν μπορούσαν να εκφράσουν μέσα από τις φυλακές των γάμων τους: λαχτάρα για ταξίδια στο εξωτερικό και για δρόμους που δεν πήραν ποτέ, και πάνω απ’ όλα για τους άντρες τους — που κάποτε ήταν ζωηροί και αστείοι και τώρα είχαν καταντήσει γερασμένες φιγούρες, τσακισμένες από την ανεργία, την αρρώστια και το ποτό. [I Hear the Sirens in the Street]
Παράξενο μέρος το Νταντόκ. Στην επιφάνεια δεν έδειχνε τίποτε άλλο παρά ένα προάστιο ήσυχο και μάλλον βαρετό. Κι όμως, εδώ ήταν που ο Cú Chulainn εξαπέλυσε τον πόλεμό του εναντίον της βασίλισσας του Connacht· εδώ εισέβαλαν οι Βίκινγκς στο ανατολικό Ώλστερ· εδώ οι Νορμανδοί επέκτειναν τα όρια του αποικίας Πέιλ· εδώ ο Edward Bruce στέφθηκε βασιλιάς της Ιρλανδίας· εδώ ο IRA πολέμησε τον ιρλανδικό στρατό για την ψυχή του Ελεύθερου Κράτους· και εδώ, σήμερα, βρισκόταν το αρχηγείο της βόρειας διοίκησης του Προσωρινού IRA. Το Νταντόκ είχε ισχυρές πολεμικές παραδόσεις που εκτείνονταν χιλιάδες χρόνια πίσω. Το Point Road, ωστόσο, δεν έδειχνε τίποτα για όλα αυτά.[Hang on St. Christopher]
Το φάντασμα του Tom Waits
Ο McKinty δανείζεται τους στίχους του Tom Waits για να τους χρησιμοποιήσει ως τίτλους στα βιβλία της σειράς. Από το Cold, cold ground [#1], το I hear the sirens in the street [#2], και το In the morning I’ll be gone [#3], μέχρι το Gun street girl [#4], το Rain dogs [#5], και το Police at the station and they don’t look friendly [#6] φτάνουμε τελικά στο The detective up late [#7] και το Hang on St. Christopher [#8]. Όλοι οι τίτλοι προέρχονται από το μουσικό σύμπαν του Tom Waits.
Οι ελληνικές εκδόσεις
Τα βιβλία της σειράς με τον Σον Ντάφι κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ, σε μετάφραση Θάνου Καραγιαννόπουλου. Δεν έχω μια πλήρη γνώμη για το μεταφραστικό έργο, καθώς τα βιβλία τα άκουσα σε audiobook στα αγγλικά (με την υπέροχη δουλειά του Gerard Doyle ο οποίος αποδίδει εξαιρετικά τις διάφορες προφορές). Ωστόσο, ξεκίνησα να διαβάζω την ελληνική μετάφραση του Cold, cold Ground, με τον ελληνικό τίτλο Κρύο χώμα. Γενικά, η μετάφραση έρεε καλά, και σημείωσα μόνο ένα παρόραμα: η βρισιά “fruits” που σημαίνει πούστηδες, μεταφράστηκε σε κάποιο σημείο “φρούτα”. Από τη μέση όμως περίπου του βιβλίου, το γύρισα στο αγγλικό audiobook, οπότε δεν έχω πιο πλήρη εικόνα.
Άλλο σημείο που ξαφνιάζει αρνητικά, είναι η μετάφραση του τέταρτου βιβλίου Gun Street Girl, ως Το κορίτσι με τα όπλα. Πρόκειται για μια μεταφραστική επιλογή που δεν καταφέρνει να καλύψει ούτε την αναφορά στο τραγούδι του Tom Waits, ούτε και την αντανάκλαση του νοήματος του τραγουδιού στο βιβλίο, στο οποίο δεν υπάρχει κανένα «κορίτσι με όπλα». Το τραγούδι από το εμβληματικό άλμπουμ Rain Dogs, αφορά έναν τύπο που έχει προβλήματα με τον νόμο, τα οποία εντοπίζει σε ένα κορίτσι που γνώρισε στην Gun Street.
Μέχρι στιγμής, στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει οι πρώτες έξι ιστορίες με τον ντετέκτιβ Σον Ντάφι.
#
Ο ΜακΆρθουρ ήπιε μια μεγάλη γουλιά από το ουίσκι του και τον μιμήθηκα. Islay 12 ετών. Καλό πράμα αν σου άρεσε η τύρφη, ο καπνός, η γη, η βροχή, η απόγνωση και ο Ατλαντικός ωκεανός, και σε ποιόν δεν αρέσουν αυτά; [Gun street girl]
Η αλυσιδα, μτφρ. Γιώργπς Ξενιας, Ελληνικά Γράμματα
Το κορίτσι με τα όπλα, μτφρ. Θάνου Καραγιαννόπουλου,Οξύ
Ακούω τις σιερήνες στο δρόμο, μτφρ. Θάνου Καραγιαννόπουλου, Οξύ
Κρύο χώμα , Θάνου Καραγιαννόπουλου, Οξύ
Το πρωι θα έχω φύγει, Θάνου Καραγιαννόπουλου, Οξύ
Μπάτσοι με κοιτ’άζουν περίεργα στο τμήμα, Θάνου Καραγιαννόπουλου, Οξύ
