του Γιάννη Ν.Μπασκόζου
Είναι λογικό οι συγγραφείς να θέλουν να εξετάσουν το μέλλον της γραφής μπροστά στην επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Έχουν την αίσθηση ότι κάτι αλλάζει χωρίς να είναι σίγουροι τι ακριβώς. Η διερεύνηση των νέων παραμέτρων στη συγγραφική δημιουργία ήταν και το ζητούμενο στο πολύ επιτυχημένο από πλευράς οργάνωσης και προσέλευσης κόσμου Συνέδριο της Εταιρείας Συγγραφέων που διεξήχθη την Παρασκευή 27 και το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2026 στο Goethe Institut Athen υπό τον τίτλο «γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης».
Η Εταιρεία Συγγραφέων με αυτό το συνέδριο ξεπέρασε τις παλιές εκδηλώσεις επετείων και πέρασε σε μια εποχή παρεμβάσεων στον τομέα των ιδεών και της δημιουργίας. Το νέο Δ.Σ. το πιστώνεται.
Στο συνέδριο ήταν καλεσμένοι ξένοι καθηγητές ψηφιακών σπουδών, Τεχνητής Νοημοσύνης και φιλόσοφοι ενώ ομιλία είχε και η Monika Pfumdmeier, αντιπρόεδρος του European Writer;s Council. Οι έλληνες καλεσμένοι ήταν κυρίως συγγραφείς, κριτικοί λογοτεχνίας, εκπαιδευτικοί.
Οι ξένοι καθηγητές έδωσαν το περίγραμμα της Τεχνητής Νοημοσύνης από φιλοσοφική, τεχνολογική και ηθική πλευρά. Στόχους τους ήταν να θέσουν το νέο πλαίσιο μέσα στο οποίο η γραφή έρχεται αντιμέτωπη με τις προκλήσεις. Ο Chris Durt αφού δέχτηκε ότι τα νέα γλωσσικά μοντέλα παράγουν νόημα παρατήρησε ότι η σχέση των λέξεων δεν επαρκούν για να μάθουμε το νόημα και επινόησε τον όρο co- text , ένα γλωσσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εμφανίζεται το συγκείμενο (context) , όμως τόνισε ότι ο συγγραφέας πάει πέρα από το co -text , τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM) μπορούν να μιμηθούν ή στην καλύτερη περίπτωση να υποστηρίξουν τη συγγραφή. Κατέληξε ότι υπάρχουν κίνδυνοι κακής χρήσης αλλά δεν πιστεύει ότι θα δούμε κάτι εντυπωσιακό στην τέχνη από αυτά. Σε αυτό το τελευταίο συμφώνησε και ο Daniel Adler (καθ. Στο Universite Paris- Sorbonne) ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι στην καλύτερη περίπτωση ικανή για ένα υποκατάστατο δημιουργικότητας.
Ο David Berry (καθ. Ψηφιακών ανθρωπιστικών σπουδών στο Sussex) διερεύνησε στην ομιλία του πιθανές εναλλακτικές λύσεις στα κείμενα που δημιουργούνται από το LLM που αντιστέκονται στην ομαλοποίηση από τον προεπιλεγμένο μηχανικό αναγνώστη. Ο Tobias Blanke (καθ. Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανθρωπιστικών Σπουδών) μίλησε για ένα νέο τρόπο μάθησης (τον ονόμασε Deep learning) με βάση το οποίο η πολιτιστική παραγωγή ακολουθεί πλέον την ίδια βιομηχανική λογική με άλλα αλγοριθμικά συστήματα. Αποτέλεσμα το κοινό πολιτιστικό νόημα εξισώνεται όλο και περισσότερο με την ταυτότητα και την ομοιότητα, η δημιουργικότητα με στατιστικά πρότυπα μεγάλης κλίμακας και ο εκδημοκρατισμός με την εμπιστοσύνη στις αλγοριθμικές λύσεις.
Γενικότερα οι ξένοι ομιλητές έδωσαν τα γενικά πλαίσια τονίζοντας το νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να δημιουργήσει ο συγγραφέας. Οι έλληνες συμμετέχοντες επέμειναν περισσότερο στους φόβους ότι η δημιουργικότητα της συγγραφής θα χαθεί τονίζοντας όμως τις ελλείψεις (αυτή τη στιγμή) της τεχνητής νοημοσύνης. Στο τραπέζι που είχε ως θέμα τη μετάφραση (Β.Μπαμπούρης. Λίζυ Τσιριμώκου, Θ.Χατζόπουλος, Κατερίνα Σχινά) επισημάνθηκε ότι σταδιακά ο μεταφραστής θα γίνει επιμελητής καθώς οι μεν καλοί εκδότες θα τους έχουν ανάγκη να διορθώνουν την «ετοιματζίδικη» μετάφραση ενώ οι κακοί εκδότες θα τους εξορίσουν από το επάγγελμα. Καταλαβαίνω ότι μπορεί να μην αρέσει αυτό γενικά αλλά είναι η εξέλιξη και ξέρω ήδη ότι πολλοί και καλοί μεταφραστές χρησιμοποιούν την ΤΝ ως βοηθό στο έργο τους.
Στο τραπέζι για τη λογοτεχνία (Δ.Κούρτοβικ, Λίλα Κονομάρα, Δέσποινα Καταπότη) υπήρξαν διάφορες απόψεις, Η Δέσποινα Καταπότη (καθ.Θεωρίας Πολιτισμού Παν.Αιγαίου) τόνισε ότι ίσως η προφορικότητα επανέλθει στο προσκήνιο ως αντίδοτο στα λογοτεχνικά έργα που θα κατασκευάζει η Τ.Ν. Η συγγραφέας Λίλα Κονομάρα έμεινε στις διαφορές συγγραφέα – ΤΝ , τονίζοντας ότι ο συγγραφέας έχει δύο στοιχεία που αγνοεί η μηχανή : την επιθυμία της δημιουργία και την απόλαυση. Γι αυτό και η ΤΝ δεν μπορεί να παράγει πρωτότυπο κείμενο γιατί της λείπει η σχέση με τον κόσμο. Ο κριτικός λογοτεχνίας Δημοσθένης Κούρτοβικ έδειξε την ανησυχία του για την παραγωγή πια μιας ομογενοποιημένης λογοτεχνίας αναρωτώμενος τι θα γίνει αν η ΤΝ τροφοδοτείται από δικό της υλικό και λιγότερο από ανθρώπινο. Σημείωσε ακόμα πως η έμπνευση δεν έχει πάντα γλωσσική μορφή
Στο τραπέζι για την εκπαίδευση υπήρξαν δύο αντιθετικές παρεμβάσεις. Ο Διονύσης Γούτσος (καθ.Κειμενογλωσσολογίας ΕΚΠΑ), έδωσε σημασία στο πως οι νέοι άνθρωποι θα εκπαιδευτούν με βάση τη δική τους εποχή λέγοντας εμφατικά ότι δεν τους λείπει η τρίτη κλίση ή η ορθογραφία αλλά το να συντονιστούν με τους ρυθμούς της εποχής τους και τις νέες συνήθειες που έχουν λόγω της ψηφιακής τεχνολογίας (αυτό για την Τρίτη κλίση προξένησε πολλές αντιδράσεις). Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος, (συγγραφέας , εκπαιδευτικός) πρότεινε την επανίδρυση του σχολείου, λέγοντας ότι οι δομές του είναι φτιαγμένες από μεταπολεμικούς ανθρώπους (boomers) που δεν ανταποκρίνονται στο σήμερα. Η Μαίρη Φειδάκη μίλησε για τις δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει ο εκπαιδευτικός απέναντι σε ένα άκαμπτο και όχι εκσυγχρονισμένο πρόγραμμα. Η Μαρία Παπαδοπούλου (καθ. Παν.Κρήτης και ερευνήτρια ΤΝ για ανθρωπιστικές σπουδές) έδωσε μια διέξοδο με την εξοικείωση των μελλοντικών φιλολόγων με τον προγραμματισμό και την ψηφιακή εποχή.
Στο τελικό πάνελ (Στ. Ζουμπουλάκης, Κ.Κατσουλάρης,Ν.Σεβαστάκης, Μ. Πατινιώτης) τέθηκε το θέμα της Τ.Ν. κυρίως πολιτικά. Ο Κ. Κατσουλάρης (Πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων) παρουσίασε τις μεγάλες επιχειρήσεις που διαμορφώνουν την αγορά στην ΤΝ θέτοντας ζητήματα ηθικής και δημοκρατίας. Ο Ν.Σεβαστάκης (καθ.πολιτικής φιλοσοφίας ΑΠΘ) τόνισε ότι κινδυνεύει ο πολιτισμός της γραφής. Η ΤΝ επιταχύνει τα πάντα, και στη βάση αυτή της επιτάχυνσης υπάρχουν οικονομικοί λόγοι. Όπως είπε ο άνθρωπος εκχωρεί (outsourcing) τη γνώση και τη δημιουργικότητα κάτι στο οποίο οφείλουμε να αντισταθούμε. Ο Στ. Ζουμπουλάκης (συγγραφέας) τόνισε ότι η ΤΝ αλλάζει τα ανθρωπολογικά εργαλεία και ότι τα δεδομένα είναι πια η δύναμη του πραγματικού. Εξέφρασε φόβους ότι η ΤΝ θα αλλάξει τη δημιουργικότητα, ότι δεν θα τον παραξενέψει η αντικατάσταση του ανθρώπου από ανθρωποειδή. Επέμεινε ότι στο τέλος ότι θα καταστραφεί η «ανθρωπινότητα του ανθρώπου». Ο Μ.Πατινιώτης (καθ.Ιστορίας των Επιστημών ΕΚΠΑ) πιο αισιόδοξος σημείωσε ότι πάντα τα εργαλεία ήταν βοηθοί του ανθρώπου και ως εκ τούτου θα πρέπει κάπως ‘έτσι να δούμε τη χρήση τη ΤΝ.
Σημαντικές ήταν και οι παρεμβάσεις του ακροατήριου (που αψήφησε ειδικά του Σάββατο τον φόβο των επεισοδίων και προσήλθε στο Συνέδριο). Σημειώνω όμως ότι αρκετοί σύνεδροι και λόγω ηλικίας αντιμετώπισαν όχι μόνο με ανησυχία αλλά και με φόβο τις εξελίξεις. Διατυπώθηκαν πολλές επιμέρους πλευρές που χρήζουν μεγαλύτερης συζήτησης. Για παράδειγμα πως σκέφτεται η πολύ νεότερη γενιά αυτή που σήμερα είναι στο σχολείο και όλος ο κόσμος της είναι σχεδόν αποκλειστικά ψηφιακός; Ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν στο σχολείο που να εναρμονίζονται με την ψηφιακή εποχή. Υπάρχει η δυνατότητα να μπουν stop σε κάποιες εξελίξεις ή να τροποποιηθούν. Δεν έλειπαν οι νέοι σε ηλικία σύνεδροι, μήπως όμως θα έπρεπε να υπήρχε πάνελ με νεότερες ηλικίες;
Τέλος νομίζω ότι δεν πρέπει να βλέπουμε χωριστά τον πολιτισμό της γραφής από τις υπόλοιπες εξελίξεις. Για παράδειγμα δεν μπορεί να ξεπερνάμε γρήγορα με μία φράση ότι «στην έρευνα, βέβαια, η ΤΝ θα βοηθήσει». Αν η ΤΝ λύσει το θέμα του καρκίνου, του αλτσχάιμερ, του πάρκινσον και άλλων περίπλοκων ασθενειών, αν καλυτερεύσει και προστατεύσει μοναδικά την υγεία ή βρει λύσεις σε καίρια κοινωνικά προβλήματα αυτό δεν είναι ένα νέο στάδιο πολιτισμού; Μήπως θα έπρεπε να μιλάμε συνδυαστικά για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τον ρόλο της στην κοινωνία; Επίσης ενδιαφέρον θα ήταν να συζητηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη σε σχέση με άλλες τέχνες, πώς λειτουργεί στον κινηματογράφο ή τη μουσική που βλέπουμε πια να υπάρχουν πολλές εφαρμογές της.
Συνοπτικά το διήμερο συνέδριο , από τα πολλά που γίνονται αυτή την εποχή, ήταν άκρως ουσιαστικό, παρεμβατικό, έθεσε ζητήματα και δημιούργησε προϋποθέσεις εμβάθυνσης σε ό,τι απασχολεί τον δημιουργό.
