της Όλγας Σελλά
Και ανάμεσα στις δεκάδες παραστάσεις, ανάμεσα σ’ εκείνες που μονοπωλούν τα φώτα της δημοσιότητας, τις ενθουσιώδεις αναρτήσεις στα social media, υπάρχουν πάντα –ευτυχώς- και κάποιες άλλες που, αθόρυβα, κάνουν μικρά θαύματα. Ένα από αυτά τα μικρά θαύματα συμβαίνει στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, όπου από τις 17 του περασμένου Οκτωβρίου παρουσιάζεται (παίρνοντας διαρκείς παρατάσεις), μια παράσταση που βασίζεται στο επιστολικό αφήγημα της Σώτης Τριανταφύλλου και έχει τίτλο «Πιτσιμπούργκο» (το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πατάκης»).
Μέσα από την αλληλογραφία ενός ζευγαριού, του Δημοσθένη και της Ελέγκως, το μακρινό 1913, η συγγραφέας αγγίζει πολλά, με οικονομία λόγου, με εύστοχες νύξεις, με ειλικρίνεια και καθαρότητα, χωρίς μελοδραματισμούς, μόνο με την αυθεντική αμεσότητα που είχαν κάποτε οι ανθρώπινες σχέσεις. Ο Δημοσθένης φεύγει από τη Χίο και φτάνει στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνια (το Πιτσιμπούργκο) για να σταθεί στα πόδια του, με πρώτο μέλημα να μαζέψει λεφτά, για να στείλει στην Ελέγκω το πολυπόθητο εισιτήριο που θα τους ενώσει ξανά.
Είναι τα χρόνια του Α Παγκοσμίου Πολέμου, είναι τα χρόνια που απελευθερώθηκε η Χίος από την Οθωμανική κυριαρχία (το 1912, στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων) –«Τώρα που η Χίος λευτερώθηκε, τίποτις εν έχεις να φοβηθείς, αλλά, να ξέρεις, υπάρχουνε Έλληνες χιερότεροι αφ’ τους Τούρκους» της γράφεις ο Δημοσθένης. Είναι τα χρόνια που οι μαγικές εικόνες της 7ης Τέχνης, του κινηματογράφου, φτάνουν σε κάθε γωνιά της γης και ξετρελαίνουν τους θεατές. Και είναι τα χρόνια που τα αυτοκίνητα μετακινούν τους ανθρώπους. Και δεν υπάρχουν μόνο στο Πιτσιμπούργκο:… «αυτοκίνητα έχομε κι εδώ, ο Δημήτρης ο Μάκρας έφερε δυο αφ’ τη Μυτιλήνη. Πάνε κι έρχονται στη Χώρα σα δαίμονες», γράφει η Ελέγκω. Και είναι τα χρόνια που στα ξένα, στο Πιτσιμπούργκο, οι γυναίκες έχουν βγει ήδη στο μεροκάματο. «Οι γυναίκες είν’ αλλιώτικες, (…) είναι τσαούσες, κάμνουνε ό,τι κάμνουνε κι οι άντρες. Δουλεύουνε, μπαίνουνε στ’ αυτοκίνητα, οδηγούνε, ζητούνε μιστά, και τώρα θένε, λένε, και τον ψήφο», γράφει εντυπωσιασμένος ο Δημοσθένης στην Ελέγκω.
Μια σχέση που εκτός από απόσταση έχει και διαμεσολαβητές, αφού οι γραμματικοί είναι εκείνοι που τα γράφουν. Κι όμως, εκείνοι οι δύο άνθρωποι (που στο πρόσωπό τους συμβολίζονται χιλιάδες άλλοι) μέσα από αυτή την επιστολική σχέση λένε όσα θα έλεγαν κι από κοντά: ζηλεύουν, κάνουν νάζια, μοιράζονται τα νέα τους, νοιάζονται, ανησυχούν, σχολιάζουν, λένε γλυκόλογα. Μέχρι και χαλβά φτιάχνουν και τον στέλνουν από τη Χίο στο Πιτσιμπούργκο: «έφτασε τριμμένος αλλά ήτονε μπουκιά και συχώριο».
Και η άγνωστη σε μένα Αρκαδία Ψάλτη, που υπογράφει μόλις τη δεύτερη παράστασή της με το «Πιτσιμπούργκο», με δύο νέους αλλά ταλαντούχους ηθοποιούς, την Τζωρτζίνα Λιώση και τον Σταμάτη Μπάκνη, ζωντανεύουν την Ελέγκω και τον Δημοσθένη, την εποχή τους, τη γλώσσα που μιλούν, τον τρόπο που εκφράζουν τις σκέψεις και τα αισθήματά τους. Με το τίποτα, με τα στοιχειώδη σκηνικά αντικείμενα, αναπαριστούν με τον πιο μίνιμαλ και ταυτόχρονα με τον πιο βαθύ, άμεσο, ουσιαστικό, ευθύ και συγκινητικό τρόπο το αφήγημα της Σώτης Τριανταφύλλου. Και ταυτόχρονα ζωντανεύουν όλα όσα θίγει αυτό το γοητευτικό ανάγνωσμα: τις αρχές του 20ού αιώνα, τις γεωπολιτικές αλλαγές των αρχών του 20ού αιώνα, τα ήθη των ανθρώπων, τις μεγάλες αλλαγές που βίωναν, και φυσικά τον δρόμο της μετανάστευσης μόνη και μοναδική κατεύθυνση για πολλούς ανθρώπους. Μια κατεύθυνση που συνεχίζει να είναι μόνη λύση, για ανθρώπους από διάφορα μέρη του κόσμου. Κι ας είναι ευκολότερη πια η επικοινωνία των χωρισμένων οικογενειών. Κι ας γίνονται οι βιντεοκλήσεις ένα κάποιο υποκατάστατο. Κι ας μην χρειάζονται γραμματικοί πλέον. Ο τρόπος που επικοινωνούν αυτοί οι δύο άνθρωποι είναι από τα πιο σημαντικά στοιχεία αυτού του αφηγήματος, και αναδεικνύεται πρωταγωνιστικά και στην παράσταση, οπωσδήποτε και χάρη στους δύο ηθοποιούς της.
Στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου παίζεται από τον περασμένο Οκτώβριο μια παράσταση που κάνει θέατρο μ’ έναν συγκινητικό, απλό και ουσιαστικό τρόπο. Μ’ έναν τρόπο αφτιασίδωτο και χειροποίητο. Και είδα επίσης πώς μπορεί να μιληθεί η ντοπιολαλιά χωρίς να γίνεται γραφική, αλλά να είναι μέρος της σχέσης των ανθρώπων, μέρος της εποχής που αναπαριστά, μέρος της ζεστασιάς της συναναστροφής.
Η ταυτότητα της παράστασης
Κείμενο Σώτη Τριανταφύλλου, Σκηνοθεσία, Μουσική επιμέλεια, Φωτισμοί Αρκαδία Ψάλτη, Φωτογραφίες Ελίνα Γιουνανλή
Παίζουν: Τζωρτζίνα Λιώση, Σταμάτης Μπάκνης
Θέατρο του Νέου Κόσμου – Δώμα
Από 17 Οκτωβρίου 2025, Κάθε Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 21:15 & Κυριακή 20:00
Και το βιβλίο:
Σώτη Τριανταφύλλου, Πιτσιμπούργκο, Πατάκης
