της Όλγας Σελλά
Το αρχαίο δράμα έχει ταυτιστεί εντός μας με ανοιχτά θέατρα, αρχαία ή νεότερα. Έτσι η όποια πρόσκληση σε μια διαφορετική συνθήκη θέασης, σε κλειστό χώρο κατ’ αρχήν, μας ξενίζει στην αρχή, ξεβολεύει τη συνήθειά μας. Κι ας έχουμε δει, τα τελευταία χρόνια, σημαντικές σκηνικές προτάσεις με έργα αρχαίου δράματος σε κλειστούς χώρους. Αυτή τη φορά δεν ήταν μόνο σε κλειστό χώρο αυτός ο «Οιδίποδας Τύραννος» του Σοφοκλή. Η σκηνοθέτιδα Σοφία Αντωνίου ανέθεσε σε έναν και μόνο ηθοποιό –τον Χάρη Χαραλάμπους-Καζέπη- να ζωντανέψει όλους τους ρόλους αυτής της τραγικής και καθηλωτικής ιστορίας. Και σ’ έναν χώρο απρόσμενο. Σ’ ένα παλιό μηχανουργείο της ΦΙΑΤ, στο Κουκάκι.
Φτάνοντας εκεί μας περίμενε μία ακόμη «ανατροπή». Ήταν ο τρόπος που είχαν σχεδιαστεί, στον τεράστιο χώρο του παλιού μηχανουργείου, οι θέσεις των θεατών. Ακολουθώντας μια διαδρομή τακτοποιημένης αταξίας, οι καρέκλες των θεατών, που απέχουν η μία από την άλλη, απλώνονται στο χώρο, δημιουργώντας κύκλους επάλληλους. Και μόνο στη μέση, ως μόνο σκηνικό αντικείμενο που έσκιζε διαγώνια την αίθουσα, υπήρχε ένα επίμηκες σύμπλεγμα από καλώδια, μπλεγμένα, μπερδεμένα, με κόμπους, με σκόνη. Απομεινάρια; Μίτος; Διαδρομή;
Μέχρι να πάρουμε τη θέση μας, γύρω και ανάμεσα από τις θέσεις των θεατών κινείται διαρκώς, χωλαίνοντας, ένας άνδρας. Σιγομουρμουρίζει διαρκώς τα πρόσωπα μιας διαδρομής που έγιναν η κατάρα του. Κι είναι φορτωμένος μ’ ένα σωρό πράγματα. Με τη ζωή του και τη μοίρα του. Ο Οιδίποδας: ένας «πλάνης και φυγάς», απελπισμένος, σακατεμένος. Ένας άνθρωπος που «δίνη δεινή τον πήρε και τον βύθισε». Αυτό δείχνει η όψη του. Αυτό εκπέμπει η φωνή του.
Και κάποια στιγμή, ακουμπάει στη γη το φορτίο των ώμων του κι αρχίζει να διηγείται την ιστορία του, τις «αρχαίες πληγές» που τον βαραίνουν. Για να τις μοιραστεί, για να τις ξορκίσει… Για να τις ξανακούσει κι ο ίδιος άλλη μια φορά…
Διηγείται και κινείται διαρκώς. Κουτσαίνοντας πάντα. Και παίρνει τη φωνή όλων των προσώπων που πέρασαν από μπροστά του εκείνη τη μοιραία μέρα που «τον γέννησε και τον έσβησε». Είναι ο ιερέας, ο Κρέων, ο Τειρεσίας, η Ιοκάστη, ο αγγελιοφόρος, ο βοσκός, ο εξάγγελος και ο χορός των κατοίκων της Θήβας.
Κι αν μέχρι εδώ είναι η περιγραφή αυτού που είδαμε, από αυτό το σημείο και μετά υπάρχει μόνο το βίωμα, το συναίσθημα και η επίγευση αυτής της θεατρικής διαδικασίας: ο τρόπος που προσέγγισε την ανθρώπινη μοίρα μέσα από την τραγωδία του Σοφοκλή η Σοφία Αντωνίου, το πώς την ενέταξε μέσα στον σκηνικό χώρο που έστησε η Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη –μέρος της παράστασης κι αυτός-, οι φωτισμοί της Μαρκέλλας Μανωλιάδη, που κατάφεραν να φωτίσουν το «ανείπωτο κι αδάμαστο σκοτάδι» του Οιδίποδα και η μουσική της Ecati έφτιαξαν ένα σύμπαν με έμπνευση, φαντασία, ευαισθησία, πρωτοτυπία και θεατρικό όραμα.
Αλλά όλα αυτά τα απαραίτητα σε μια παράσταση στοιχεία θα έμεναν ανολοκλήρωτα, αν δεν υπήρχε ο «πομπός» για να τα μεταδώσει. Κι αυτός ο πομπός είναι η ερμηνεία του Χάρη Χαραλάμπους-Καζέπη, που κάθε στιγμή, από τη μια στιγμή στην άλλη, γινόταν άλλος άνθρωπος, άλλη φωνή, άλλη προσωπικότητα, άλλη άποψη και το συναίσθημα του καθενός από αυτούς. Πότε ψιθυριστά, πότε χαμηλόφωνα, πότε οργισμένα, πότε αλαζονικά, πότε δεσποτικά, ο Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης μετέφερε τις ψυχικές και πνευματικές διακυμάνσεις του Οιδίποδα εκείνη τη μοιραία μέρα της αποκάλυψης. Κινούμενος κι ανταριασμένος διαρκώς, όπως τα πάθη της ψυχής του. Και «κινούμασταν» κι όλοι εμείς μαζί του, καθώς τον ακολουθούσαμε -είτε με το βλέμμα είτε ακολουθώντας τη δική του διαδρομή στρίβοντας το σώμα στη θέση μας-, να αναρωτιέται, να οδύρεται, να απειλεί, να ειρωνεύεται, να μαθαίνει, να γνωρίζει, να απελπίζεται, να φρικιά, να αυτοτιμωρείται.
Κι ήταν, νομίζω, αυτή η εγγύτητά μας, η διαρκής συμμετοχή –σχεδόν σωματική- με τα πάθη του Οιδίποδα, που έκανε όλους και όλες εμάς, που τόσες πολλές φορές έχουμε παρακολουθήσει αυτό το σπουδαίο κείμενο, να νιώθουμε ότι μας αφορά αλλιώς. Ότι δεν είναι ένας μύθος, μια ιστορία. Τον χαμήλωσε στο ύψος των ανθρώπων αυτόν τον «Οιδίποδα» η Σοφία Αντωνίου. Κι ήταν πολύ πιο εύκολο να σκεφτούμε ότι «ποιος άνθρωπος ευδαιμονεί και πλέει για πολύ στην ευτυχία;». Δεν ακούγαμε έναν βασιλιά. Ακούγαμε έναν άνθρωπο, που ήρθε αντιμέτωπος με κάτι «απ’ όλα τα δεινά δεινότερο». Μπορούσαμε μέσα από τα πάθη του Οιδίποδα, μέσα από τον δικό του κοπετό, ν’ αφουγκραστούμε, να ευσπλαχνιστούμε όσους, γύρω μας ή πιο μακριά, «πόνος οιστρήλατος περονιάζει».
Ένα πασίγνωστο κείμενο, μια εξαιρετική θεατρική στιγμή. Και μια ευτυχής συνάντηση της σκηνοθετικής ιδέας της Σοφίας Αντωνίου με την υποκριτική ευαισθησία του Χάρη Χαραλάμπους-Καζέπη.
Η ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης, Σκηνοθεσία – Διασκευή: Σοφία Αντωνίου, Σκηνικός χώρος – Κοστούμια: Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη, Μουσική – Sound design: Ecati, Ηχητικός σχεδιασμός παράστασης – Μίξη: Φώτης Παπαθεοδώρου Επιμέλεια φωτισμού: Μαρκέλλα Μανωλιάδη, Σύμβουλος Δραματουργίας: Ελένη Μολέσκη
Trailer – Φωτογραφίες: Ελισάβετ Κυνηγοπούλου, Στράτος Κουρλής
Ερμηνεύει ο Χάρης Χαραλάμπους – Καζέπης
Παραγωγή: Masterskaya AMKE
Οργάνωση – Εκτέλεση παραγωγής: Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη
Στο χώρο της ΦΙΑΤ, (Φαλήρου 97, Κουκάκι).
Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή στις 9μ.μ.
