του Γιάννη Ν.Μπασκόζου
Το 4ο Φεστιβάλ Βιβλίου στα Χανιά έριξε αυλαία και ήδη ετοιμάζεται το 5ο για το τέλος Ιουνίου του 2026. Τέσσερις διοργανώσεις ήταν αρκετές για να πιστοποιήσουν πως το Φεστιβάλ αυτό ήρθε για να μείνει. Ο δήμαρχος Χανίων Π. Σημανδηράκης δήλωσε ότι ακόμα κι αν αλλάξουν οι δημοτικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες αυτά τα χρόνια το στήριξαν και με το παραπάνω, το Φεστιβάλ έχει αποκτήσει το κύρος που χρειάζεται ώστε να επιβληθεί και στους επόμενους αιρετούς της περιοχής.
Φέτος το Φεστιβάλ γιγαντώθηκε. Είχε 120 εκδηλώσεις ενώ είχε ξεκινήσει από πολύ λιγότερες, μεγάλωσε επίσης ο αριθμός των καλεσμένων, ελλήνων και ξένων, επισημοποίησε την ταυτότητά του ως διεθνές.
Η διοργάνωση ήταν άψογη. Τόσο από άποψη περιεχομένου όσο και τεχνικά. Η διευθυντική ομάδα (Μ.Πιμπλής, Κ.Μπεϊογλου, Β.Κιμούλης, Π.Μάρβιν) έδειξε ότι αφομοίωσε μικροζητήματα των προηγούμενων διοργανώσεων και εμφάνισε μια υψηλή, επαγγελματικά οργανωμένη παρουσίαση και λειτουργία του Φεστιβάλ. Τονίζω χωριστά την πολύ καλή εμφάνιση των εκδηλώσεων του Φεστιβάλ στα κοινωνικά δίκτυα χάρη στην καθηγήτρια ΜΜΕ Αναστασία Γιαννακοπούλου και της ομάδας της από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Μόνο την δεύτερη ημέρα είχε ήδη 1.000.000 προβολές. Το λέω αυτό γιατί για παράδειγμα κάτι ανάλογο δεν έχουμε δει στο Φεστιβάλ Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη. Τέλος σε υψηλό επίπεδο ήταν και η τεχνική διεύθυνση όπως και η οργάνωση των εθελοντών από τον Λευτέρη Μπλέτσα. Τα θέματα που αφορούσαν στην διακίνηση και φιλοξενία εκατοντάδων προσκεκλημένων διευθετήθηκαν σε ένα άλλο , πιο επαγγελματικό επίπεδο, από τις προηγούμενες χρονιές (Αθηνά Χαριτάκη, go pro events). Γενικότερα ο φιλοξενούμενος στο Φεστιβάλ αισθάνεται ότι βρίσκεται σε Φεστιβάλ ευρωπαϊκού επιπέδου.
Το κεντρικό θέμα του Φεστιβάλ Βιβλίου ήταν «Με το βλέμμα στο σπίτι. Με το βλέμμα στον Πλανήτη» και το βρήκα επιτυχημένο, καθαρό ως προς το νόημά του και επίκαιρο. Προηγούμενες θεματικές ήταν τα όρια (1ο Φ), οι ταυτότητες (2ο Φ), Η Ευρώπη (3ο Φ). Προτείνω το επόμενο Φεστιβάλ να κινηθεί και να διερευνήσει το ζήτημα της «Τεχνητής Νοημοσύνης» (ακόμα υπάρχει ένα θολό τοπίο γύρω από αυτό το ζήτημα και αρκετοί «τσαλαβουτάνε» σε αυτό χωρίς να το κατανοούν ) και προσθετικά θα ήταν ενδιαφέρον να συζητηθεί το «Μέλλον του βιβλίου», ένα θέμα που να ανοίξει, να έχει έρευνες, να φύγει από τις επίσημες δηλώσεις και να ανοίξει στους νέους.
Μιλώντας για τους νέους ακούστηκαν ιδέες για μεγαλύτερη συμμετοχή μαθητών και φοιτητών και μια διεύρυνση των εθελοντών σε πληθυσμιακές ομάδες. Επίσης μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται τα θέματα συμπερίληψης.
Το 4ο Φεστιβάλ είχε κατά τη γνώμη μου μερικές κορυφές στις εκδηλώσεις του αλλά και πολλές επί μέρους περιεχομενικά εκδηλώσεις που έδωσαν τον τόνο. Η κεντρική τιμητική εκδήλωση για τον Τίτο Πατρίκιο δέσποσε στον κύκλο των εκδηλώσεων αν και θα μπορούσε ο ποιητής να παραβρεθεί και σε μια μικρότερη, πιο χαλαρή εκδήλωση με ομάδες νέων. Άλλη κεντρική εκδήλωση ήταν για την ακροδεξιά και τη νέα ταυτότητά της. Πολύ ενδιαφέρον διεθνές πάνελ αλλά με 5 ή 6 ομιλητές σε μια ώρα είναι δύσκολο να ολοκληρωθεί το συζητούμενο θέμα, πριν προλάβει να ανοίξει κλείνει. Αυτού του είδους οι εκδηλώσεις θα έπρεπε να διαθέτουν εύρος χρόνου. Και μιας και μιλάμε για τον χρόνο έχει επισημανθεί ότι παρά τις 5 ημέρες μέσα στις οποίες αναπτύσσεται το Φεστιβάλ ο χρόνος είναι περιορισμένος λόγω του κλίματος στα Χανιά. Κατά τη γνώμη οι μεμονωμένες παρουσιάσεις βιβλίων δεν χρειάζονται. Όπως και σε πολλά διεθνή Φεστιβάλ πρέπει και οι έλληνες λογοτέχνες να εντάσσονται μαζί με άλλους συναδέλφους τους σε γενικά πάνελ συζήτησης και όχι μόνο προβολής των βιβλίων τους. Έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον να ακούσουμε τις γνώμες τους σε μεγάλα ή μικρά θέματα που απασχολούν την κοινή γνώμη.
Οι ξένοι καλεσμένοι συγγραφείς είχαν μεγάλο ενδιαφέρον όχι γιατί μαθαίναμε μόνο για τα βιβλία τους αλλά και για την κατάσταση της διανόησης, της κοινωνίας ακόμα και της πολιτικής στην χώρα τους. Βρήκα από τις πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες- συζητήσει αυτές που συμμετείχαν ξένοι γνωστοί συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων. Σημαντικές ήταν επίσης οι συζητήσεις για τις διαλέκτους και τις ντοπιολαλιές στη σύγχρονη λογοτεχνία, η συζήτηση για την κριτική λογοτεχνίας, αυτή για τη μετάφραση και την τεχνητή νοημοσύνη. Σημειώνω την μετά από χρόνια εμφάνιση του Τέο Ρόμβος, την παρουσίαση ειδικών βιβλίων (από εκδότες κρητικούς) όπως αυτό της D.Powel για την βίλα Αριάδνη και του Γ. Σταματάκη «Γράμματα από τα Καπετανιανά». Σίγουρα υπήρχαν πολλές που δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω καθώς ο χρόνος ήταν λίγος και οι εκδηλώσεις επάλληλες.
Συζήτηση μεγάλη έγινε για την εμφάνιση πολιτικών στην εκδήλωση για την οικολογία. Οι διοργανωτές υπεραμύνθηκαν της άποψης ότι δεν κάνουμε αποκλεισμούς. Νομίζω ότι οι πολιτικοί μπορούν να συμμετέχουν σε θεματική εκδήλωσή στο βαθμό που έχουν βιβλίο ή ικανή αρθρογραφία γύρω από το συγκεκριμένο θέμα. Αλλιώς θα παρουσιάσουν μόνο τη συγκεκριμένη πολιτική τους, πράγμα που μπορούν να το κάνουν- και το κάνουν- σε οποιονδήποτε άλλο χώρο.
Τέλος είδα ότι η κοινωνία των Χανίων που παρακολουθεί τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ έχει διευρυνθεί, έχει απαιτήσεις και προτάσεις. Ίσως θα χρειαζόταν πιο συγκεκριμένα η γνώμη τους.
