από την Αλεξάνδρα Χαΐνη
Τι κοινό έχουν τα παπιγιόν του Truman Capote, η εγγονή του Elia Kazan, οι φυλακές Τρικάλων, το νυχτερινό κέντρο Spread στο Τόκιο και ο φετινός νομπελίστας οπτογενετικής; Οι απαντήσεις στα ολόφρεσκα «Μικρά πράγματα σαν κι αυτά».
Πλήρωσέ με να διαβάσω: Θα μπορούσε να το είχε πει ο έφηβος γιος μου (ευτυχώς δεν διαβάζει τα Μικρά πράγματα για να του μπουν ιδέες), ωστόσο η είδηση είναι κομματάκι διαφορετική και έρχεται επίσης από την Άπω Ανατολή. Από τη Σιγκαπούρη αυτή τη φορά, που χρηματοδοτεί τους πολίτες της για να διαβάζουν επί τουλάχιστον 15 λεπτά την ημέρα στο πλαίσιο μιας γενικότερης προσπάθειας να μπει φρένο στην αύξηση του «doomscrolling», της διαρκούς δηλαδή περιήγησης στο ίντερνετ και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε ό,τι αυτά σερβίρουν (αμάσητο συνήθως). Σύμφωνα με το πρόγραμμα, οι αναγνώστες συγκεντρώνουν πόντους που μπορούν να εξαργυρώσουν στη συνέχεια, μέσω μιας πλατφόρμας που έχει φτιάξει για το σκοπό αυτό η κυβέρνηση της χώρας. Μια αναγνωστική συνεδρία 15 λεπτών ή παραπάνω ανταμείβεται με 20 εικονικά κέρματα, ενώ χρειάζονται 1.000 τέτοια κέρματα για να λάβει ο αναγνώστης ή η αναγνώστρια ένα ολόκληρο δολάριο. Καλά θα πάει αυτό. Πάντως, δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνηση της Σιγκαπούρης χρησιμοποιεί οικονομικά κίνητρα για να προσπαθήσει να επηρεάσει τη συμπεριφορά των πολιτών της. Προηγούμενες πρωτοβουλίες της, που επικεντρώνονταν στην υγεία, περιλαμβάνουν κουπόνια σούπερ μάρκετ για περπάτημα και βραβεία για την επίτευξη καθημερινών στόχων με μέτρημα βημάτων.
Στο σφυρί αντικείμενα του Capote: Το 1972, ο Αμερικανός δημοσιογράφος Gerald Clarke, ετοίμασε για το περιοδικό Esquire το προφίλ του Truman Capote. Ακολούθησε η βιογραφία του το 1988. Ο Capote είχε πεθάνει ήδη από το 1984, αλλά από τη στιγμή της γνωριμίας τους, ο Clarke λάμβανε από εκείνον πάρα πολλά μικρά και μεγάλα δώρα – τα οποία αποδεχόταν σχεδόν αναγκαστικά. Στη συλλογή του προστέθηκαν ακόμη περισσότερα και μετά τον θάνατο του Capote, μέσω του συντρόφου του Jack Dunphy, συγγραφέα και χορευτή στο Μπρόντγουεϊ. Μέχρι που ο Clarke, στα 89 του πλέον σήμερα, αποφάσισε να βγάλει όλα αυτά τα αντικείμενα σε δημοπρασία. Στις 21 Νοεμβρίου 2026, ο οίκος Cornell Auctions θα παρουσιάσει το «The Magpie and the Swans: The Possessions of Truman Capote» με διάφορα memorabilia του μεγάλου συγγραφέα, από τη γραφομηχανή και τον αναπτήρα του, μέχρι χρηστικά αντικείμενα, στυλό, τασάκια, κλειδιά, τσάντες, παπιγιόν, ακόμη και λούτρινα ζωάκια, όπως και φωτογραφίες και ένα πορτρέτο του που είχε φιλοτεχνήσει το 1950 ο διάσημος Αμερικανός καλλιτέχνης, συλλέκτης και ιστορικός τέχνης, James Whitney Fosburg. Ο πλήρης κατάλογος δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη, αλλά γνωρίζουμε ότι περιλαμβάνει συνολικά τουλάχιστον 400 αντικείμενα. Μπορείτε να δείτε μερικά στην εφημερίδα The New York Times.
Ανατολικά της Εδέμ: Χαμός. Η τηλεοπτική μεταφορά στην πλατφόρμα Netflix του magnus opus του John Steinbeck (1902-1968) Ανατολικά της Εδέμ (μετ. Μιχάλης Μακρόπουλος, Εκδόσεις Παπαδόπουλος), έχει προκαλέσει αναβρασμό στην λογοτεχνική κοινότητα. Ένας λόγος παραπάνω που τη μεταφορά έχει κάνει η εγγονή του Elia Kazan, Zoe Kazan. Η οποία εγγονή, πέρα από τη σχέση των αδελφών Τρασκ και τη ζωή στην Αμερικάνικη Δύση, έχει αναδείξει ως κεντρική ηρωίδα την Κάθι Έιμς, μια γυναίκα που έχει κερδίσει δικαιωματικά εξέχουσα θέση στο πάνθεον των λογοτεχνικών «κακών». Και εκεί έγκειται ο «αναβρασμός». Όπως αναφέρει η συγγραφέας, κριτικός κινηματογράφου και συντάκτρια πολιτισμού Zeba Blay, ο Steinbeck σχεδόν φοβόταν το δημιούργημά του. Έγραφε στο ημερολόγιό του ότι είχε μέσα του «περισσότερη Κάθι από όση μπορούσε να αντέξει». Όλες οι μεταφορές του μυθιστορήματος στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη, λέει η Blay, προσπάθησαν να κάνουν ειρήνη με την κακία της Κάθι. Το Ανατολικά της Εδέμ του Elia Kazan (1955) εστίαζε στους βασανισμένους νέους με έναν αρχετυπικό τρόπο, αποστρέφοντας το βλέμμα από την Κάθι. Το 2026, η εγγονή του επιλέγει διαφορετικό, πιο δύσβατο, αλλά και ενδιαφέροντα, δρόμο: η τηλεοπτική Κάθι της (Florence Pugh) θεωρείται ως η πρώτη απόπειρα να πει την ιστορία η ίδια η ηρωίδα. «Ήθελα να εξασφαλίσω ότι η Κάθι είναι επίσης ένας άνθρωπος όχι απλώς ένα αρχέτυπο», λέει η Kazan. «Νομίζω ότι αυτό απαιτούσε να κάνω κάποια ανάπτυξη του βιβλίου αντί να επινοήσω κάτι καινούργιο. Στην ουσία, όλα όσα υπάρχουν στη σειρά έχουν τουλάχιστον μια ρίζα στο βιβλίο.» Η σειρά διατίθεται ήδη στο Netflix.
JUCY Book Rave: Και όμως, το Τόκιο για μια ακόμη φορά πρωτοπορεί, μετατρέποντας τη διασκέδαση σε αναγνωστική εμπειρία. Την αρχή έκανε από το κλαμπ Spread, το οποίο αποφάσισε να πάρει ένα διάλειμμα από τις εντάσεις της νύχτας, επιλέγοντας κάτι πιο ήσυχο, το JUCY Book Rave. Τι είναι αυτό; Μια πρωινή συγκέντρωση αναγνωστών και αναγνωστριών στον χώρο του κλαμπ, όπου διαβάζουν και ακούνε χαμηλόφωνη μουσική, ή απλώς χαλαρώνουν στον ειδικά διαμορφωμένο με χαλιά και μαξιλάρια χώρο. Το αναγνωστικό rave ξεκινά το πρωί και όσο περνάει η ώρα η μουσική γίνεται πιο δυνατή και ανάλογα με τις διαθέσεις τους, οι θαμώνες συνεχίζουν να διαβάζουν ή το ρίχνουν στο χορό. Επίσης, γίνονται ανταλλαγές βιβλίων, ενώ για όσους/ες επιθυμούν να διαβάσουν το ίδιο βιβλίο, οι διοργανωτές διαθέτουν διάφορους τίτλους σε αρκετά αντίτυπα. Βέβαια, για να πούμε την αλήθεια αντίστοιχες δράσεις είχαν γίνει στο παρελθόν και στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης· το «Reading Rhythms» ξεκίνησε το 2023 και επεκτάθηκε σε περισσότερες από 20 πόλεις, ενώ κάτι παρόμοιο ξεκίνησε και στη Μελβούρνη με το «Book Doof», ένα πρωινό rave για αναγνώστες με DJ σετ, βινύλια και ανταλλαγές βιβλίων. Έτσι ξαναπήγαινα ακόμη και στην «Αυτοκίνηση» (λέμε τώρα).
Όσα έχει να αποδείξει η Tilda Swinton: Ανοίγει ο χώρος του βιβλίου – αναπόφευκτα. Η γνωστή και μη εξαιρετέα βραβευμένη με Όσκαρ Σκωτσέζα ηθοποιός Tilda Swinton, την οποία είχαμε την τύχη να δούμε και στη χώρα μας τον περασμένο Ιούνιο, πρόκειται να εκδώσει το πρώτο της βιβλίο. Το Material Evidence (δηλ. αποδεικτικά στοιχεία) είναι μια ιδιότυπη αυτοβιογραφία, στην οποία η Swinton μοιράζεται τις εμπειρίες της από διάφορα αντικείμενα της ζωής της, ένα γράμμα, μια φωτογραφία, ένα φόρεμα βάφτισης. «Είναι ένα βιβλίο για την περιέργεια», λέει η ίδια. «Ένα μονοπάτι από ψίχουλα ψωμιού μέσα στο δάσος. Και ένα δοκίμιο εκπλήξεων: Ελπίζω ότι μέχρι να το τελειώσει, ο αναγνώστης του να νιώσει την επιβεβαίωση και την ενέργεια που χρειάζεται για να εκτιμήσει τη διαφορά μεταξύ του φευγαλέου πνεύματος που ο καθένας μας, μοναδικά, διαθέτει (και το οποίο αλλάζει συνεχώς, εξελίσσεται και αναπτύσσεται) και αυτής της στέρεας ύλης που παραμένει η ίδια στην ουσία της – ανταμείβοντας και τροφοδοτώντας με συνέπεια, τον κόσμο γύρω μας και όλα τα πράγματα σε αυτόν που αποτελούν τη μοναδική μας ζωή.» Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει το 2028 από τις εκδόσεις Farrar, Straus & Giroux (FSG).
Πορτρέτο του Νομπελίστα σε νεαρά ηλικία: Ο Karl Deisseroth (1971) μοιράστηκε φέτος το Βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής. Μάθαμε διάφορα για την έρευνά του στην οπτογενετική, και συγκινηθήκαμε όταν τον είδαμε να λέει τα νέα στην οικογένειά του. Αυτό που δεν μάθαμε, αλλά φρόντισε να μας ενημερώσει το περιοδικό New Yorker, είναι ότι ο Karl είναι ένας εξαιρετικός αναγνώστης. Σε άρθρο του από το μακρινό 2015, το περιοδικό αναφέρει ένα χαρακτηριστικό γεγονός από τα σχολικά του χρόνια: «Ήταν στην τρίτη τάξη όταν ανακάλυψε ότι ο εγκέφαλος του λειτουργούσε με έναν ασυνήθιστο τρόπο»: Ο δάσκαλος ζήτησε από τα παιδιά να διαλέξουν το καθένα από ένα ποίημα και να το απαγγείλουν από μνήμης. Ο Deisseroth άνοιξε το βιβλίο του, κοίταξε τη σελίδα με το ποίημα «The Road Not Taken» του Robert Frost και σήκωσε το χέρι του. Όταν ο δάσκαλος του εξήγησε ότι έπρεπε πρώτα να απομνημονεύσει το ποίημα, εκείνος απάντησε ότι το είχε ήδη κάνει και στη συνέχεια το απήγγειλε. «Έγινα κάπως σαν νούμερο σε τσίρκο», λέει ο Deisseroth, ο οποίος δεν χρησιμοποιεί τις συνήθεις τεχνικές της γρήγορης ανάγνωσης, αλλά, αντίθετα, βλέπει τις τυπωμένες σελίδες «σε μπλοκ», και «συμπληρώνει τα κενά» αμέσως. Ο Deisseroth αποφοίτησε από το λύκειο στα 16 και πήρε υποτροφία για το Χάρβαρντ, όπου σκόπευε να σπουδάσει Δημιουργική Γραφή. Κατέληξε να πάρει πτυχίο στη Βιοχημεία και, σε ηλικία είκοσι ετών, έγινε δεκτός στο Στάνφορντ όπου αποφάσισε να κάνει διδακτορικό στις νευροεπιστήμες, με κίνητρο την επιθυμία του να κατανοήσει καλύτερα την ανθρώπινη φύση: «Δεν μπήκα στο πρόγραμμα ρωτώντας: Πόσα bit ανά δευτερόλεπτο μπορούν να διακινηθούν μέσω μιας νευρικής οδού», λέει. «Μπήκα -ίσως λόγω της επαφής μου με τη λογοτεχνία- θέλοντας να μάθω από πού προέρχεται το συναίσθημα. Πώς οι λέξεις μπορούν να οδηγήσουν στην πνευματική ανύψωση. Πώς λειτουργεί η φαντασία.» Περισσότερα στο The Optogenetics Breakthrough | The New Yorker.
Μαθήματα ελευθερίας στη… φυλακή: «Καράβι ακίνητο η ζωή μας, κολλημένο στην άμμο. Μαζί θα το τραβήξουμε στη θάλασσα», είχε γράψει ο Π., ισοβίτης, σε κάποια από τις πρώτες συναντήσεις του εργαστηρίου Δημιουργικής γραφής, που έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετό καιρό στις φυλακές Τρικάλων ο Νίκος Μάντζιος, συγγραφέας, δάσκαλος Δημιουργικής γραφής και συντονιστής του εργαστηρίου γραφής «ΛΕΞΗ ΛΕΞΗ». Έμαθα πρόσφατα για την πρωτοβουλία του Νίκου, η οποία είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη και ελπίζω να συνεχιστεί. «Τον πρώτο καιρό», μου εξομολογήθηκε, «πάλευα να τους κάνω να βάλουν και φαντασία στα γραπτά τους, να μην είναι σκέτη αυτοβιογραφία η ιστορία που αφηγούνται, νόμιζα ότι έτσι τους βοηθάω να δραπετεύσουν με τον νου, ότι θα τους έκανε καλό αυτή η φυγή. Θα είστε ταξιδιώτες τ’ ουρανού μέσα σε ζουρλομανδύα, σαν τον Εντ Μορέλ, τον ήρωα στο μυθιστόρημα του Τζακ Λόντον, τους είπα και τους διηγήθηκα τα μαρτύρια του κρατούμενου στις σκληρές φυλακές της Άγριας Δύσης.»
Μια βιβλιοθήκη για όλα τα παιδιά: Το Library4all είναι μία αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, με στόχο την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας σε παιδιά σχολικής και προσχολικής ηλικίας, μέσω της υποστήριξης και της ενίσχυσης σχολικών βιβλιοθηκών με βιβλία. Το φετινό φθινόπωρο έκλεισε δεκατρία χρόνια και ο απολογισμός του είναι εντυπωσιακός: περισσότερα από 1.250.000 βιβλία έχουν βρει τη θέση τους σε 10.718 σχολεία, 13 παιδιατρικά νοσοκομεία, 345 φορείς, 46 δομές φιλοξενίας παιδιών προσφύγων και 26 δημοτικές βιβλιοθήκες, στην Ελλάδα και πέρα από τα σύνορά της. Να τα εκατοστίσουν! Περισσότερα για τις δράσεις της οργάνωσης στο Library 4 All.
Τηλεφωνικοί θάλαμοι σε νέες περιπέτειες: Στη Βρετανία βρήκαν ένα πολύ ευφάνταστο τρόπο να αξιοποιήσουν τους θρυλικούς κόκκινους τηλεφωνικούς θαλάμους τους. Τους μετάτρεψαν σε βιβλιοθήκες. Φέτος γιορτάζουν τα 100 χρόνια από τότε που πρωτοκατασκευάστηκαν, ενώ αντίστοιχη επέτειο έχει και το περίφημο αρκουδάκι Γουίνι, ο αγαπημένος ήρωας των ομώνυμων παιδικών βιβλίων του Βρετανού συγγραφέα A. A. Milne και του συμπατριώτη του εικονογράφου E. H. Shepard (τα οποία ειρήσθω εν παρόδω κυκλοφορούν και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μίνωας). Τα δύο αυτά σύμβολα της βρετανικής κουλτούρας αποφάσισαν λοιπόν να ενώσουν τις δυνάμεις τους με δημιουργικό τρόπο – 150 θάλαμοι επιστρατεύτηκαν για τη δωρεάν διάθεση βιβλίων του Winnie-the-Pooh, ενώ στο πλαίσιο των εορτασμών η Sally Phillips, ηθοποιός και αφηγήτρια των πρόσφατα επανεκδοθέντων ηχητικών βιβλίων του Γουίνι, ξεκίνησε τη δράση διαβάζοντας σε μαθητές μέσα σε μια βιβλιοθήκη-θάλαμο στο Chartham του Κεντ. Και αυτό ήταν μόνο η αρχή.
Μικρή λογοτεχνική νίκη: Ο ομοσπονδιακός δικαστής Robert Shelby του Σολτ Λέηκ Σίτι απέρριψε το επιχείρημα της Πολιτείας Γιούτα ότι οι κληρονόμοι του Kurt Vonnegut (1922-2007) δεν είχαν δικαίωμα να ασκήσουν αγωγή κατά της απόσυρσης των βιβλίων του Αμερικανού συγγραφέα από τα δημόσια σχολεία της περιοχής με τον ισχυρισμό ότι «εμπεριέχουν άσεμνο υλικό». Ο νόμος για την απομάκρυνση βιβλίων στη Γιούτα, ο οποίος θεσπίστηκε για πρώτη φορά το 2022 και τροποποιήθηκε το 2024, προβλέπει την απομάκρυνση βιβλίων από τα δημόσια σχολεία της πολιτείας που θεωρούνται επιβλαβή για ανηλίκους, εφόσον περιλαμβάνουν πορνογραφικό περιεχόμενο, περιγραφή ή απεικόνιση παράνομου σεξ ή σεξουαλικής ανηθικότητας, γυμνή ή μερικώς απογυμνωμένη φιγούρα ή άσεμνο υλικό κακοποίησης ζώων. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Σφαγείο νούμερο πέντε (μετ. Φίλιππος Χρυσόπουλος, εκδ. Κέδρος) συγκαταλέγεται ανάμεσα στα βιβλία που έχουν απαγορευτεί περισσότερο από κάθε άλλο στις ΗΠΑ τα τελευταία 55 χρόνια.
Η Sally Rooney στο στόχαστρο: Για δύο μάλιστα λόγους, που δεν αφορούν όμως τη λογοτεχνική της δεινότητα. Ο πρώτος αφορά την αναγκαστική απομάκρυνση των βιβλίων της από τη βρετανική αγορά λόγω του ότι έχει δηλώσει ανοιχτά την υποστήριξή της προς την Palestine Action, η οποία έχει κριθεί παράνομη στο Ηνωμένο Βασίλειο ως τρομοκρατική οργάνωση. Σε δήλωσή της στην Guardian η δημοφιλής Ιρλανδή συγγραφέας αναφέρει ότι η έκδοση των βιβλίων της στο Ηνωμένο Βασίλειο «θα μπορούσε πλέον να συνιστά σοβαρό ποινικό αδίκημα». Μετά από μακρά διαδικασία διαβούλευσης, και με τη σύμφωνη γνώμη της, ο εκδοτικός της οίκος Faber αποφάσισε ότι δεν θα διακινεί το έργο της εντός Ηνωμένου Βασιλείου. «Έχω καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια να είμαι ειλικρινής με το κοινό σχετικά με τις πεποιθήσεις και τις προθέσεις μου και είμαι πλήρως προετοιμασμένη να αποδεχτώ τις συνέπειες», ξεκαθάρισε η Rooney. ● Ο δεύτερος λόγος αφορά την παύση εργασιών για την κατασκευή νέου data center στην επαρχία Co Mayo στη Δυτική Ιρλανδία. Μια θετική εξέλιξη που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις συνεχείς πιέσεις που άσκησε η Rooney, μαζί με τους κατοίκους της περιοχής. Γέννημα θρέμμα του Mayo, η Rooney υπέβαλε ένσταση για το προτεινόμενο κέντρο τον Ιανουάριο, γράφοντας στο Συμβούλιο της Κομητείας Mayo ότι η άδεια για την εγκατάστασή του θα αύξανε τις εκπομπές CO2 αλλά και τον κίνδυνο black out σε ολόκληρη την περιοχή. Επίσης, ανάφερε ότι «η κλιματική αλλαγή αποτελεί άμεση και άνευ προηγουμένου απειλή για τον τρόπο ζωής μας εδώ στο Mayo και για το μέλλον της ανθρώπινης ζωής σε όλο τον κόσμο». Για να δούμε αν θα ακολουθήσουν και άλλοι/ες το παράδειγμά της.
