Το βιβλίο έρχεται να ρίξει φως σε ένα είδος όχι ακόμη πολύ γνωστό στο ευρύτερο κοινό, αλλά ήδη καθιερωμένο επί δεκαετίες στην ισπανόφωνη και την αγγλόφωνη λογοτεχνία. Όπως σημειώνει στην εισαγωγή του ο διακεκριμένος μεταφραστής από τα ισπανικά (εξ ου και η αγάπη του για το είδος) και πανεπιστημιακός Κ. Παλαιολόγος, το μικροδιήγημα αποτελεί πλέον το τέταρτο αφηγηματικό είδος μετά το μυθιστόρημα, τη νουβέλα και το διήγημα, και συνδέεται ευθέως με τη μεγάλη συντομία και πυκνότητα, μέσω των οποίων καταλήγει γρήγορα στην υψηλή αφηγηματική δεξιοτεχνία, στη διακειμενικότητα, στην ειρωνεία, στον σαρκασμό, καθώς και στην υπονόμευση πλήθους συμβατικών τεχνικών και θεμάτων.
Ο Π. Ένιγουεϊ αποδεικνύει με την εκτεταμένη ανθολόγησή του πως οι γενιές της μεταπολίτευσης (και όχι μόνο) δίνουν ένα πανηγυρικό παρών στη μικρομυθοπλασία. Ο ίδιος χωρίζει το υλικό του σε:
μικροδιήγημα της μνήμης, πολιτικό μικροδιήγημα, μικροδιήγημα ατόμου και καθημερινότητας,
ερωτικό μικροδιήγημα, μικροδιήγημα χιούμορ, ειρωνείας και σάτιρας, φανταστικό μικροδιήγημα,
αστυνομικό μικροδιήγημα, μικροδιήγημα μεταμυθοπλασίας, παιγνιώδη μεταμυθοπλασία
Υπάρχουν ακόμα μικροδιηγήματα που σχετίζονται με την αλληγορία, τον συμβολισμό, το παράλογο και το παράδοξο. Ας τα έχουμε όλα κατά νουν στη διαδρομή που θα ακολουθήσει.
✦ Ε.Χ. Γονατάς
Ο εξαρχής υπονομευμένος ρεαλισμός της απόδοσης της εξωτερικής πραγματικότητας, η εκ προθέσεως αοριστία και ασάφεια με την οποία σχηματίζονται οι μορφές της, σε συνδυασμό με ένα ανυποχώρητο κλίμα ονείρου και υπέρβασης, δείχνουν την όσμωση της κατά κανόνα μικρομυθοπλαστικής πρόζας του Γονατά με την ελευθερία και τη φαντασία του ποιητικού λόγου. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης ο υπερρεαλισμός και το παράλογο. Ο αποσπασματικός ιστός και οι αιφνίδιες διακοπές της δράσης, που αφήνουν τα τεκταινόμενα στη μέση του πουθενά, καθώς και τα παράταιρα, συχνά χιουμοριστικά συμπλέγματα που καλύπτουν τα κενά, προσδίδουν μια ανορθολογική ρευστότητα στα έμβια και άβια στοιχεία των ιστοριών του.
✦ Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλος
Η στάση του πρωτοπρόσωπου αφηγητή είναι μονίμως αποδραματοποιημένη και αντιδραματική. Όσο δυσκολότερες οι καταστάσεις, τόσο περισσότερο μειώνεται η συναισθηματική θερμοκρασία του φιλτραρίσματός τους, με αποτέλεσμα την ενίσχυση της ενέργειάς τους χάρη στην ελαχιστοποίηση και την πυκνότητα της φόρμας. Η στρατηγική παρέλκυσης της προσοχής του αναγνώστη —η εστίαση στα επουσιώδη— υποδεικνύει διά της πλαγίας το απώτερο βάθος: το άγχος της ύπαρξης, την αγωνία του τέλους, την πικρή συναίσθηση της φθοράς.
✦ Κώστας Μαυρουδής
Τα πεζά του κινούνται ανάμεσα στο δοκίμιο, το μικροδιήγημα, το ημερολόγιο, το απόφθεγμα, τον αφορισμό, τη βιογραφία, την αυτοβιογραφία και το ταξιδιωτικό χρονικό — όλα σε ελλειπτική μορφή. Συχνά λειτουργούν ως λεζάντες ή υποσημειώσεις στο περιθώριο της γραφής και της ανάγνωσης. Η ποίηση παραμένει εγκατεσπαρμένη ως υπόγειο κλίμα, προσδίδοντας στο περίγραμμα των πραγμάτων μια συνοπτική, αφαιρετική και ταυτόχρονα συμπεριληπτική λειτουργία.
✦ Αχιλλέας Κυριακίδηςαπό τους αντικατοπτρισμούς του λόγου του Μπόρχες, στα ρεύματα του χρόνου, στις αποδομητικές διαθέσεις του λετρισμού και του Ουλιπό, μέχρι τους μινιμαλιστικούς χορούς λεκτικών καταλόγων και ονειρικών θραυσμάτων. Η μυθοποιημένη αφήγηση συλλαμβάνεται ως σύμπαν —όχι ως πραγματικότητα— που ιδρύει η λογοτεχνία ή ένας εποπτικός νους.
✦Τάσος ΓουδέληςΜε ελλειπτική γραφή, ο Γουδέλης συλλαμβάνει την κίνηση του ρευστού υποκειμενικού χρόνου. Δεν ακινητοποιεί τον χρόνο, αλλά ενεργοποιεί τη συνειρμική του λειτουργία. Οι συγκεχυμένες και ευμετάβλητες εντυπώσεις της μνήμης μεταμορφώνουν τους ήρωες σε σκιές μιας ασύνορης επιφάνειας, όπου τα πάντα μπορούν να αντικαταστήσουν τα πάντα.
✦ Γιώργος ΣκαμπαρδώνηςΣτα μονοσέλιδα ή ολιγοσέλιδα διηγήματά του, σε λογική λοξού ρεαλισμού, ο Σκαμπαρδώνης μυθοποιεί το περιστασιακό και το τετριμμένο. Η αφήγηση περιβάλλει τους ελλειπτικούς πρωταγωνιστές με ονειρικό αιθέρα. Το μαγικό, η φαντασία και το παράλογο διεκδικούν χώρο μεγαλύτερο από μικροσύμπαν.
✦ Γιώργος ΤσακνιάςΤα μικρά πεζά του αφορούν τα παιδικά, εφηβικά και νεανικά του χρόνια, τις ανεπαίσθητες εμπειρίες του παρόντος, την ιστορική και ατομική μνήμη, τα «άπιαστα» στιγμιότυπα της καθημερινότητας και τη δύναμη της λογοτεχνίας. Καταφεύγουν στο νεύμα και στον υπαινιγμό, μένουν ανοιχτά ως προς την ερμηνεία, υιοθετούν αινιγματικό χαμόγελο, χιούμορ, χαμηλόφωνη κωμωδία και ενίοτε στοιχεία φανταστικού.
✦ Αλεξάνδρα ΧαΐνηΣυνδέει τα μικροδιηγήματά της με τις «Ιστορίες της παλάμης» του Γιασουνάρι Καβαμπάτα, όπου κυριαρχεί το αίσθημα —λιτό, συρρικνωμένο, υπαινικτικό. Μεταστοιχειώνεται σε μελαγχολία, περιπαικτική υπονόμευση ή μαύρη κωμωδία. Θέματα: οικογενειακές σχέσεις, γυναίκα, έρωτας, αγάπη, αυτοβιογραφικά ψήγματα. Παίζει με λέξεις και ονόματα, κρύβεται από τον αναγνώστη όταν γίνεται προσωπική, εναλλάσσει ρεαλισμό, φαντασία, παραμύθι, θέατρο, και ενσωματώνει «μουσικές παύσεις» στην αφήγηση.
