από την Αλεξάνδρα Χαΐνη
Μεσοκαλόκαιρο με ένα ακόμη «Μικρά πράγματα σαν κι αυτά». Dua Lipa, Billie Eillish, βιβλιόφιλοι Γάλλοι Tik Tokers και Νορβηγοί ποδοσφαιριστές. Μήπως τελικά η pop κουλτούρα έχει βάλει τα γυαλιά στην υψηλή διανόηση;
Η ραπ του βιβλίου: «Μπορεί να φοράμε αθλητικές φόρμες αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε μυαλό», λένε τα μέλη της ομάδας των νεαρών από τις εργατικές πολυκατοικίες στα περίχωρα της Αβινιόν, στη νότια Γαλλία. Κάθε εβδομάδα από το 2025, συναντώνται στο πάρκινγκ του συγκροτήματος όπου διαμένουν και συζητάνε για βιβλία, σε στυλ βιβλιομαχίας όμως. Ζολά εναντίον Φλομπέρ, Άνταμ Σμιθ κατά Καρλ Μαρξ και πάει λέγοντας. Δείτε το περίφημο «Club de lecture au quartier» του Geronimo, το οποίο έχει κάνει θραύση στο ΤikΤok και πάρτε ιδέες: Geronimo. (βλέπε κεντρική φωτό)
Είναι πολλά τα λεφτά Booker: Νέα εποχή για το Διεθνές Βραβείο Booker με την εξασφάλιση επιπλέον οικονομικής ενίσχυσης από το φιλανθρωπικό ίδρυμα Bukhman, η οποία επιτρέπει τον διπλασιασμό του επάθλου, από 50.000 σε 100.000 λίρες – το μεγαλύτερο ποσό που έχει δοθεί στην ιστορία του θεσμού. Το ποσό, όπως είναι γνωστό, μοιράζονται εξίσου ο νικητής ή η νικήτρια συγγραφέας και ο μεταφραστής ή μεταφράστριά του. Τα βιβλία της βραχείας λίστας θα συνεχίσουν να λαμβάνουν από 5.000 λίρες το κάθε μέρος. Μια ακόμη είδηση για το βραβείο -το οποίο λόγω αυτής της συνεργασίας από το 2027 μετονομάζεται σε «The Bukhman International Booker Prize»-, είναι ότι ως πρόεδρος της κριτικής επιτροπής αναλαμβάνει η γνωστή στο ελληνικό κοινό Αμερικανίδα υποψήφια για Booker 2025, Katie Kitamura (Οντισιόν, μετ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Διόπτρα), ενώ ένα από τα μέλη θα είναι η επίσης αγαπημένη Δανέζα συγγραφέας Olga Ravn (Οι υπάλληλοι, μετ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Ίκαρος).
Και ένα βιβλιοφιλικό «γκολ»: Ημέρες Μουντιάλ και ο ωραίος -εννοώ καλός– 25χρονος Νορβηγός ποδοσφαιριστής της Manchester City, Έρλινγκ Χάαλαντ, κατάφερε να γίνει viral πάλι και όχι μόνο επειδή έχει σκοράρει 55 γκολ σε 48 αγώνες, όπως θα αναμενόταν. Ο Χάαλαντ λοιπόν δώρισε στη βιβλιοθήκη του Bryne, όπου μεγάλωσε, ένα σπάνιο βιβλίο του 16ου αιώνα. Πρόκειται για τη συλλογή βασιλικών μύθων Heimskringla, που έγραψε ο Ισλανδός ποιητής Snorri Sturluson γύρω στο 1230. Η πρώτη έντυπη έκδοση του Heimskringla στη Νορβηγία, κυκλοφόρησε το 1594 με βάση τη μετάφραση του Δανού λόγιου Μattis Størssøn. Ο Χάαλαντ, μαζί με τον επίσης ποδοσφαιριστή πατέρα του, αγόρασαν το τελευταίο αντίτυπο αυτής της έκδοσης, έναντι 1,3 εκατ. νορβηγικών κορωνών (120.000 ευρώ περίπου) – τιμή ρεκόρ για τη Νορβηγία και όχι μόνο. Το βιβλίο αφηγείται τις ιστορίες των Νορβηγών και Σουηδών βασιλιάδων, συμπεριλαμβανομένης και εκείνης του πρώτου βασιλιά της Νορβηγίας. Σημειώνεται ότι το Byrne είναι μια μικρή πόλη με 13.000 κατοίκους. Όμως η βιβλιοθήκη του μας βάζει γκολ από τα αποδυτήρια…
Dua Lipa for president: Να μου το θυμηθείτε, από είδωλο της ποπ, η τραγουδίστρια Dua Lipa θα καταλήξει book icon (αν όχι πρόεδρος, ή έστω υπουργός Πολιτισμού). Τι έκανε; Απλώς, πριν λίγες ημέρες εγκαινίασε τη βιβλιοθήκη «Manifesto», η οποία στεγάζεται στην εντυπωσιακή Livraria Lello στο Πόρτο της Πορτογαλίας. Εκεί συγκέντρωσε 100 απαγορευμένα, λογοκριμένα και αμφισβητήσιμα βιβλία. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα αρχείο τέτοιων βιβλίων – σε κάποια ράφια μάλιστα μπορείς να βρεις ακόμη και βιβλία που δεν επιτράπηκε να εκδοθούν καν, αφαιρέθηκαν από τα σχολικά προγράμματα ή απομακρύνθηκαν από βιβλιοθήκες προκειμένου να μην διαβαστούν. Είναι η πρώτη συνεργασία της βιβλιοφιλικής πλατφόρμας της Lipa «Service95» με τη βιβλιοθήκη, και έχει ως στόχο το Manifesto να αποτελέσει ένα σπίτι για τους συγγραφείς και τους αναγνώστες υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. «Εδώ θα βρείτε 100 βιβλία που θέτουν ερωτήματα, ή που έχουν μπει υπό αμφισβήτηση» σημείωσε η ίδια. «Κάποια έχουν απαγορευτεί από τα σχολεία επειδή μιλάνε για ρατσισμό ή σεξουαλικότητα. Άλλα, αφορούν θέματα ΛΟΑΤΚΙ+ και δεν επιτρέπεται να εκτίθενται σε κοινή θέα. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι συγγραφείς τους πλήρωσαν τις λέξεις τους με τη ζωή τους». Περισσότερα: Manifesto Library – Livraria Lello.
Τίτλοι τέλους στο βιβλιοπωλείο της Han Kang: Την ίδια στιγμή, έκλεισε μετά από 8 χρόνια το ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο «Onul Books» που διατηρούσε η Κορεατικής καταγωγής νομπελίστα συγγραφέας Han Kang (Η χορτοφάγος, μετ. Αμαλία Τζιώτη, εκδ. Καστανιώτης) στη Σεούλ. Το βιβλιοπωλείο έγινε διάσημο λόγω των ξεχωριστών βιβλίων που είχε στις προθήκες του αλλά και για τα εξατομικευμένα λογοτεχνικά προγράμματά του, που περιλάμβαναν λέσχες ανάγνωσης και σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Η Han Kang διηύθυνε το Onul Books ως το 2021 και έκτοτε συμμετείχε στο διοικητικό του συμβούλιο. «Ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία για μένα να διαβάζω μαζί με άλλους στο βιβλιοπωλείο», είπε η ίδια στους δημοσιογράφους μετά την τελευταία λέσχη ανάγνωσης πριν το οριστικό κλείσιμο.
***
«Μετα-εγγράμματη» Αμερική: «Οι Αμερικανοί, ένας κάποτε περήφανα εγγράμματος λαός, διαβάζουν πολύ λιγότερο από όσο παλιά», γράφει η δημοσιογράφος του Atlantic, Rose Horowitch. Σύμφωνα με μελέτη του 2023 το ποσοστό των Αμερικανών που διαβάζουν για ευχαρίστηση μειώθηκε από 28% το 2004 σε 16% το 2023. Ο τζόγος είναι πλέον πιο συνηθισμένη ψυχαγωγική δραστηριότητα από την ανάγνωση ενός βιβλίου. Επίσης, «τα βιβλία που διαβάζουν οι άνθρωποι είναι πιο απλά από ό,τι ήταν παλιά», συνεχίζει η Horowitch. «Και όμως, παραδόξως, οι Αμερικανοί πιθανότατα διαβάζουν περισσότερες λέξεις από ποτέ. Αυτό που έχει αλλάξει είναι τι διαβάζουν και πώς. Οι άνθρωποι βομβαρδίζονται με email, μηνύματα κειμένου, αναρτήσεις X, λεζάντες Instagram». Όλα αυτά προφανώς λειτουργούν σε βάρος των εκτενέστερων γραπτών έργων. Δεν μας λέει κάτι καινούργιο η Horowitch εκτός του ότι θεωρεί πως η Αμερική, «δεν είναι αναλφάβητη αλλά μετα-εγγράμματη» (βλ. Τhe Atlantic).
Η αποκατάσταση του Nazir: Θυμάστε την ιστορία με το διήγημα του Jamir Nazir «The Serpent in the Grove» που είχε κερδίσει το βραβείο της Κοινοπολιτείας και μετά θεωρήθηκε ότι είχε γραφτεί με Τεχνητή Νοημοσύνη; Ε, τελικά ο Nazir το είχε γράψει με το χεράκι του, εξού και το έγκριτο περιοδικό Granta αποκατέστησε τη φήμη του αναρτώντας το διήγημα στην ιστοσελίδα του, στο πλαίσιο σχετικής συμφωνίας για τη στήριξη συγγραφέων της Κοινοπολιτείας. Μπορείτε να το διαβάσετε εδώ: The Serpent in the Grove.
**
Το τραύμα του Hemingway: Στις 8 Ιουλίου 1918, δύο μόλις εβδομάδες πριν κλείσει τα 19, ο εθελοντής του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού Ernest Hemingway χτυπήθηκε από μια αυστριακή οβίδα, ενώ μετέφερε σοκολάτες στους φαντάρους στο Ιταλικό μέτωπο. Η οβίδα έπεσε περίπου ένα μέτρο από τον νεαρό, αφήνοντάς τον αναίσθητο και γεμίζοντας τα πόδια του με θραύσματα. Ένας Ιταλός στρατιώτης που στεκόταν εκεί, σκοτώθηκε. Ένας άλλος έχασε και τα δύο του πόδια και αργότερα υπέκυψε στα τραύματά του. Ο Hemingway πέρασε έξι μήνες αναρρώνοντας στο Μιλάνο, όπου ερωτεύτηκε την Agnes von Kurowsky, τη νοσοκόμα του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού που τον φρόντιζε, πριν επιστρέψει σπίτι του στο Ιλινόις, τον Ιανουάριο του 1919. «Όταν πηγαίνεις στον πόλεμο ως αγόρι, έχεις έντονη την ψευδαίσθηση της αθανασίας. Άλλοι άνθρωποι σκοτώνονται· όχι εσύ», θα γράψει αργότερα. Το περιστατικό έγινε γρήγορα κομμάτι του μύθου του Αμερικανού συγγραφέα, παρά και ίσως εν μέρει λόγω, της θολής μνήμης του ίδιου σχετικά με τα ακριβή γεγονότα.
Ο D. H. Lawrence ζωγράφος: Καμιά δεκαριά χρόνια μετά το πλήγμα που υπέστη ο Hemingway, στις 14 Ιουνίου του 1929, η γκαλερί Dorothy Warren στο Λονδίνο, εγκαινίασε την έκθεση ενός άγνωστου ζωγράφου. Για την ακρίβεια άγνωστου για τον συγκεκριμένο τομέα, γιατί ο D. H. Lawrence ήταν ήδη διαβόητος, μετά την έκδοση του μυθιστορήματός του Ο εραστής της Λαίδης Τσάτερλι (μετ. Γιώργος Τζήμας, εκδ. Μεταίχμιο). Ο ιστορικός τέχνης Andrew Graham-Dixon εξηγεί στην Telegraph ότι επρόκειτο κυρίως για έργα γυμνών ανδρών και γυναικών σε εναγκαλισμούς ή σε αφηρημένα τοπία, με έμπνευση από τη Βίβλο ή τη μυθολογία. Υπήρχαν όμως και πιο σύγχρονης θεματολογίας πίνακες. Παρότι η ανταπόκριση του κοινού ήταν τεράστια –πάνω από 12.000 άτομα επισκέφθηκαν την έκθεση- οι κριτικοί τέχνης της εποχής μίσησαν τα έργα. Σύμφωνα μάλιστα με την Εγκυκλοπαίδεια της Λογοκρισίας (ναι, υπάρχει, βλ. Encyclopedia of Censorship) κάποιος από αυτούς τους 12.000 κάλεσε τη Σκότλαντ Γιάρντ, η οποία κατάσχεσε 13 από τους 25 πίνακες για προσβολή δημοσίας αιδούς.
**
Blockbaster κατά του Τραμπ: Το Regime Change: Inside the Imperial Presidency of Donald Trump (εκδ. Simon & Schuster) των δημοσιογράφων Maggie Haberman και Jonathan Swan κυκλοφόρησε τον φετινό Ιούνιο και έχει ήδη μπει στη λίστα των blockbuster, πουλώντας 300.000 αντίτυπα ήδη από την πρώτη εβδομάδα, σπάζοντας όλα τα ρεκόρ της χρονιάς για βιβλίο non-fiction. Το βιβλίο, το οποίο καταγράφει την πρώτη χρονιά της δεύτερης διακυβέρνησης Τραμπ, βασίζεται σε περισσότερες από 1.000 συνεντεύξεις με ανθρώπους του Λευκού Οίκου και συνεργάτες του Αμερικανού Προέδρου, καθώς και μια συνέντευξη με τον ίδιο τον Τραμπ (βλ. Regime Change: Inside the Imperial Presidency of Donald Trump).
**
Ρομαντικό βιβλιοπωλείο: Οι Άγγλοι τελικά είναι κατά βάθος ρομαντικές ψυχές – με φαντασία. Αλλιώς δεν εξηγείται η απόφαση της επιχειρηματία Starlin Marot να ανοίξει στην Οξφόρδη το «Bad Girl Books», το πρώτο βιβλιοπωλείο της χώρας που θα πουλάει βιβλία αποκλειστικά του τύπου romantasy. Όπως λέει η ίδια, το romantasy εστιάζει στις γυναίκες και τις εξυμνεί, ενώ ασχολείται με θέματα που τις απασχολούν όπως η ψυχική υγεία και το πώς να ξεφύγουν από κακοποιητικές σχέσεις. Λέει ακόμη, ότι η Οξφόρδη ήταν το κατάλληλο μέρος για να ανοίξει το βιβλιοπωλείο της, καθώς είναι «η λογοτεχνική πρωτεύουσα του κόσμου» αλλά εξέλειπε το συγκεκριμένο είδος (βλ. Bad Girl Books).
Επί του πιεστηρίου: Νέο βιβλίο αναμένεται από τον νομπελίστα συγγραφέα Kazuo Ishiguro. Το Miss Lambert Steps Aboard Danger, που θα κυκλοφορήσει τον Μάρτιο του 2027 από τους Faber & Faber, είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στο Λονδίνο του 1938. ● Ενώ όμως το περιμένουμε με αγωνία, υπάρχει κι άλλη μία ενδιαφέρουσα είδηση που αφορά τον Ishiguro· τον Οκτώβριο θα βγει στις κινηματογραφικές αίθουσες η διασκευή του δυστοπικού μυθιστορήματός του Η Κλάρα και ο ήλιος (μετ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός), σε σκηνοθεσία του Νεοζηλανδού Taika Waititi και πρωταγωνιστές τους Jenna Ortega, Amy Adams, Mia Tharia, Aran Murphy, Steve Buscemi, και Natasha Lyonne.
Πολυαναμενόμενες διασκευές: Το μοναδικό ημι-αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Αμερικανίδας συγγραφέως Sylvia Plath (1932-1963) Ο Γυάλινος Κώδων (μετ. Ελένη Ηλιοπούλου, εκδ. Μελάνι), διασκευάζεται για τον κινηματογράφο. Θα το σκηνοθετήσει η βραβευμένη με Όσκαρ Sarah Polley και τον ρόλο της Έσθερ Γκρίνγουντ θα ενσαρκώσει η Αμερικανίδα pop star Billie Eilish, στον πρώτο της κινηματογραφικό ρόλο. ● Ταινία όμως θα γίνει και η πολυσυζητημένη Οντισιόν της Katie Kitamura (μετ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Διόπτρα). Μέχρι στιγμής γνωρίζουμε μόνο ότι θα πρωταγωνιστήσουν οι Lucy Liu και Charles Melton και ότι τη διασκευή υπογράφουν οι Lulu Wang και Martyna Majok. Η Kitamura θα συμμετάσχει στην παραγωγή, μαζί με την Liu.
