Γιάννης Ράγκος
του Μάρκου Κρητικού
Ι
Μπήκε στο γραφείο μου, την ώρα που ετοιμαζόμουν να φύγω. Γύρω στα 55, κανονικό ανάστημα, μειλίχιο ύφος, μακριά γκριζαρισμένα μαλλιά πιασμένα σε κότσο, γένια, μπλε πουκάμισο, τζιν παντελόνι.
«Ο κύριος Μίλτος Οικονόμου;»[1]
Τον κοίταξα από πάνω μέχρι κάτω. Είπα: «Δεν αποκλείεται».
Μου έδωσε το χέρι. «Χανιώτης. Μάρκος Χανιώτης. Με στέλνει η Ναταλία Ραζή, η δικηγόρος»[2].
Του έδειξα την καρέκλα, στην εξωτερική πλευρά του τραπεζιού.
Είπα: «Έφευγα, αλλά μιας και σας στέλνει η Ναταλία…»
Εκείνος έκατσε κι εγώ έκλεισα το παράθυρο πίσω μου. Κάτω, η πλατεία Μοναστηρακίου κόχλαζε. Κάγκουρες, μετανάστες και τουρίστες, δεν άφηναν σπιθαμή ακάλυπτη.
Εγώ έκατσα στη θέση μου κι εκείνος μπήκε αμέσως στο θέμα.
Είπε: «Είμαι κριτικός λογοτεχνίας. Συνεργάζομαι με sites και εφημερίδες».
Σκέφτηκα «Χέστηκα…», αλλά ρώτησα: «Σάς ενδιαφέρει συγκεκριμένα κάποιο είδος;»
Είπε: «Κυρίως, η αστυνομική λογοτεχνία».
Σκέφτηκα «Αχά!», αλλά ρώτησα: «Χάμετ, Τσάντλερ, Τσάριν, Σιμενόν, Χάισμιθ, Μανσέτ, Ιζζό;»
Φάνηκε εντυπωσιασμένος. Είπε: «Ασφαλώς, αλλά και νεότερους, Έλληνες και ξένους».
Σκέφτηκα «Συνεννοηθήκαμε οι δυο μας», αλλά ρώτησα: «Και τι θέλετε από μένα;»
Με κοίταξε στα μάτια. Έδειχνε ανήσυχος, αλλά όχι περισσότερο από το αναγκαίο. «Τις τελευταίες εβδομάδες λαμβάνω ανώνυμα απειλητικά μηνύματα στο mail μου».
Έβγαλε μία εκτύπωση και μου την πέρασε. Διάβασα διαγώνια: Καμουφλαρισμένες αλλά σαφείς απειλές για τη σωματική ακεραιότητα ή ακόμα και για τη ζωή του Χανιώτη, αν δεν ανασκεύαζε κάποιες αρνητικές κριτικές του. Δεν αναφέρονταν συγκεκριμένα βιβλία και το όνομά του αποστολέα ήταν εμφανώς ψεύτικο. Οι διατυπώσεις είχαν επιτηδευμένη λογοτεχνική χροιά.
Ρώτησα: «Γράφετε συχνά αρνητικές κριτικές;»
Γέλασε μελαγχολικά: «Μερικές φορές. Αλλά προσπαθώ να παραμένω συγκρατημένος».
Είπα: «Υποψιάζεστε κάποιον ή κάποιαν;»
Έγνεψε αρνητικά.
Σηκώθηκα και στάθηκα από πάνω του.
«Και γιατί ήρθατε σε μένα, έναν ιδιωτικό ερευνητή, και δεν απευθυνθήκατε στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος;»
Σήκωσε το βλέμμα του υπό γωνία και με κοίταξε με συνωμοτικό ύφος. «Δεν πολυγουστάρω τους μπάτσους» είπε.
Πήρα κι εγώ συνωμοτικό ύφος και σκέφτηκα: «Και πού να ’ξερε…»
ΙΙ
Συνήθως ασχολούμαι με πάσης φύσεως εξωσυζυγικές υποθέσεις. Όμως ανέλαβα αυτή την υπόθεση για χάρη του Ισαάκ Σαϊντέλ, του Εβραίου μπάτσου στη Νέα Υόρκη[3]. Και μάλιστα, pro bono.
Ζήτησα από τον Χανιώτη να μου στείλει τα απειλητικά μηνύματα στο mail μου. Το έκανε την ίδια μέρα.
Ζήτησα να μου στείλει τις αρνητικές κριτικές που είχε γράψει το προηγούμενο διάστημα. Το έκανε τη επομένη.
Ζήτησα έναν κατάλογο με τα στοιχεία των εκδοτικών οίκων που είχαν εκδώσει τα συγκεκριμένα μυθιστορήματα. Το έκανε τη μεθεπομένη.
Αυτό θα πει μεθοδικότητα.
Το ’ριξα στο διάβασμα. Ο Χανιώτης ήταν βαθύς γνώστης της αστυνομικής λογοτεχνίας, με σχηματισμένο αναγνωστικό (και κριτικό) φρόνημα. Όταν δεν του άρεσε κάτι, το επισήμαινε με ευγένεια και υποδόριο χιούμορ. Έσφαζε, αλλά με το μπαμπάκι.
Μετά, οργάνωσα τις επόμενες ενέργειές μου.
Ενέργεια πρώτη: Ο Χανιώτης δε γούσταρε τους μπάτσους. Ενδόμυχα ούτε κι εγώ, πλέον. Όμως αναζήτησα έναν παλιό συνάδελφό μου, που για χρόνια υπηρετούσε στο ηλεκτρονικό έγκλημα. Κάποτε κάναμε παρέα και εκτός σώματος. Του ανέφερα την υπόθεση, χωρίς να κατονομάσω τον Χανιώτη. Μου ανέλυσε τους τρόπους με τους οποίους μπορεί κάποιος να κρύψει τα ηλεκτρονικά ίχνη του -πιθανόν να απαιτούνταν μήνες για να ταυτοποιηθεί. Παρόλα αυτά, κράτησε ένα αντίγραφο των απειλητικών mail· ίσως μπορούσε να με βοηθήσει ως έναν βαθμό.
Ενέργεια δεύτερη: Οι επίμαχες κριτικές αφορούσαν πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα Ελλήνων συγγραφέων: δύο αντρών και τριών γυναικών. Κοινή συνισταμένη στις κρίσεις του Χανιώτη: κοινόχρηστη γλώσσα, πρόχειρα δάνεια τηλεοπτικού ύφους, κλισέ μοτίβα κλεμμένα από την Σκανδιναβία. Γκούγκλαρα τα ονόματά των συγγραφέων και μπήκα στα προφίλ τους στα social media. Από πρώτης άποψης, όλα φυσιολογικά. Μόνο η μία συγγραφέας ήταν άφαντη -ούτε φωτογραφίες, ούτε βιογραφικό, ούτε παρουσιάσεις. Το όνομά της «φώναζε» ότι ήταν ψευδώνυμο: Αρμονία Ιπποκρατίδη. Ήταν γυναίκα ή, μήπως, πίσω από το γυναικείο όνομα κρυβόταν ένας άντρας; (Θυμήθηκα τον Γιασμίνα Χάντρα). Αποφάσισα να το ψάξω.
Ενέργεια τρίτη: Στο ενδιάμεσο, μου τηλεφώνησε ο παλιός συνάδελφός μου από το ηλεκτρονικό έγκλημα. Είχε, πράγματι, μία σημαντική πληροφορία να μου δώσει.
«Έβαλα τα mail σε ένα προηγμένο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που έχουμε στην υπηρεσία. Το συμπέρασμα είναι πως αποτελούν συρραφή αποσπασμάτων από τα μυθιστορήματα “Το ροκ της χρυσαλίδας” και “Ο αριστερός τραπεζίτης”[4]» μου είπε με έναν τόνο αυθεντίας. «Συγγραφέας και των δύο είναι κάποια Αρμ…».
Τον έκοψα με ανυπομονησία: «Αρμονία Ιπποκρατίδη».
«Σωστά!» σφύριξε.
Ετοιμάστηκα να τον ευχαριστήσω, αλλά τώρα μ’ έκοψε αυτός.
«Το σπουδαιότερο, όμως, είναι άλλο: Τα mail είναι γραμμένα εξ’ ολοκλήρου από την τεχνητή νοημοσύνη».
Ξαφνικά, η απάντηση στην ερώτηση «γυναίκα ή άντρας;» αναβόσβησε μέσα μου, σαν φωτάκι χριστουγεννιάτικου δέντρου: Αρμονία Ιπποκρατίδη / Αρχικά: ΑΙ / Artificial Intelligence.
Στοιχειώδες, Γουότσον!
Αμέσως, τηλεφώνησα στον εκδότη των δύο βιβλίων και έκλεισα ραντεβού.
Ενέργεια τέταρτη: Η συνάντηση με τον εκδότη. Του έθεσα υπ’ όψη του τα ευρήματά μου. Έγειρε πίσω στην καρέκλα του με ύφος απτόητης ανωτερότητας. Είπε: «Μα σε ποιον αιώνα ζείτε, αγαπητέ; Ασφαλώς, η Αρμονία Ιπποκρατίδη δεν υπάρχει. Είναι ένα λογοτεχνικό άβαταρ. Τα βιβλία της αποτελούν καθαρό προϊόν τεχνητής νοημοσύνης. Ειδικοί συνεργάτες του εκδοτικού μας οίκου ορίζουν περίπου την έκταση του βιβλίου, θέτουν τις παραμέτρους της ιστορίας και διαμορφώνουν σε αδρές γραμμές τη δομή. Μετά, επιμελούνται το κείμενο για να λειάνουν ορισμένες φραστικές ακρότητες και έτοιμο το μυθιστόρημα προς έκδοση».
Ήταν μια παραδοχή αβίαστη, όπως ένα φυσικό φαινόμενο.
Για να κρύψω την έκπληξή μου, άφησα να κυλίσουν ανάμεσά μας μερικά δευτερόλεπτα. Ύστερα ρώτησα: «Και τα απειλητικά mail ποιος τα έστελνε;»
ΙΙΙ
«Η τεχνητή νοημοσύνη» είπα στον Χανιώτη.
Είχαμε συναντηθεί για να του ανακοινώσω τα πορίσματα της έρευνάς μου στο καφέ Dizer, στη γειτονιά του[5]. Νεοϋορκέζικο ύφος, χαλαρή ατμόσφαιρα. Καθόμαστε απέναντι, πίνοντας καφέ.
Απόρησε: «Πώς, δηλαδή;»
Ένα χαμόγελο γλίστρησε στα χείλη μου: «Μάλλον “διάβασε” τις κριτικές σας, διαφώνησε και αποφάσισε να αναλάβει δράση».
«Χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση;»
Ήπια μια γουλιά: «Το πιθανότερο. Φαίνεται πως αυτονομήθηκε. Ο εκδότης αρνήθηκε κάθε εμπλοκή με πειστικά επιχειρήματα».
Είπε: «Και πώς σκόπευε να υλοποιήσει τις απειλές της η… τεχνητή νοημοσύνη;»
Είπα: «Δεν έχω ιδέα. Αλλά, φαντάζομαι, όχι με αναλογικό τρόπο».
Πήρε πονηρή έκφραση. Είπε: «Ας το ελπίσουμε. Πάντως, στο εξής, σκέφτομαι να αναθέσω κι εγώ στην τεχνητή νοημοσύνη να γράφει τις κριτικές μου. Ποτέ δεν ξέρεις…»
Είπα: «Δεν είναι κακή ιδέα. Έτσι, αν προκύψει ξανά θέμα, θα πρέπει να στραφεί εναντίον του εαυτού της».
«Ακριβώς! Killing me digitally, δηλαδή» αποφάνθηκε ο Χανιώτης και, χαμογελώντας στραβά, αποτελείωσε τον καφέ του.
Αθήνα, Δεκέμβριος 2025
[1] Κεντρικός ήρωας στα μυθιστορήματα του Μάρκου Κρητικού «Κάνε τον σταυρό σου» (Νεφέλη, 2018) και «Το μπλουζ της πεταλούδας» (Μεταίχμιο, 2021).
[2] Ηρωϊδα του Μάρκου Κρητικού στα ίδια μυθιστορήματα.
[3] Πρωταγωνιστής στα αστυνομικά μυθιστορήματα του Αμερικανού συγγραφέα Τζέρομ Τσάριν (Jerome Charyn). Πρβλ. Μάρκου Κρητικού: Το μπλουζ της πεταλούδας, σ. 20.
[4] Παράφραση των τίτλων των αστυνομικών μυθιστορημάτων του Μάρκου Κρητικού «Τα μπλουζ της πεταλούδας» και «Ο αναρχικός τραπεζικός» (Μεταίχμιο, 2024).
[5] Βλ. σχετικά: Γιάννη Ν. Μπασκόζου: Αποχαιρετώντας τον Μάρκο, oanagnostis.gr, Σάββατο 2 Αυγούστου 2025 (https://www.oanagnostis.gr/apochairetontas-ton-marko-toy-gianni-n-maskozoy/).
