της Ελένης Σβορώνου
Το ξέρατε ότι ο σκύλος και η γάτα είχαν έναν κοινό πρόγονο, το μιακίδιο, που ήταν κάτι ανάμεσα σε γάτα και σκύλο, «ζούσε πάνω σε δέντρα και έτρωγε μαμούνια»;
Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί μια γάτα σκαρφαλώνει εύκολα σ’ ένα δέντρο αλλά συχνά παγιδεύεται εκεί, ανίκανη να κατέβει και μας κοιτά απελπισμένη;
Κι αν στρέψουμε το βλέμμα από τα σκυλόγατα στη ζωή στον πλανήτη μας, ποια ήταν αυτή η «αρχέγονη σούπα» όπου εμφανίστηκαν τα πρώτα ζωντανά πράγματα στη Γη;
Και πώς από τα συστατικά αυτής της σούπας –άνθρακα, αμμωνία, άζωτο και οξέα– προέκυψε ζωή; Είναι σα να πετάξαμε τουβλάκια λέγκο στη μπανιέρα και αρχίσαμε να τα ανακατεύουμε ώσπου κάποια από αυτά άρχισαν να ενώνονται μεταξύ τους.
Όλη η Γη μια μπανιέρα με τα συστατικά της αρχέγονης σούπας να ανακατεύονται ώσπου
«έφτιαξαν κάτι πολύ κούλ -κάτι που να μπορούσε να αντιγράψει τον εαυτό του. Οι επιστήμονες λένε πως αυτό ήταν το πρώτο ζωντανό πράγμα, και ισχυρίζονται πως ήταν ζωντανό επειδή μπορούσε να φτιάξει παιδικές εκδοχές του εαυτού του.»
[…] Οι επιστήμονες δεν είναι βέβαιοι πώς έμοιαζε ή από τι ήταν φτιαγμένο, αλλά κατά βάση ήταν φτιαγμένο από συστατικά που επέπλεαν τυχαία.»
Υποψιαστήκατε ποτέ ότι η γη πριν από 3 δισεκατομμύρια χρόνια ήταν καλυμμένη με γλίτσα; Πράγματι, το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της η Γη το πέρασε καλυμμένη με βακτήρια και μικρόβια που σχημάτιζαν κάτι σα λιμνο-γλίτσα. Μην κάνετε «μπλιαχ», λοιπόν, όταν βλέπετε γλίτσα, γιατί είναι σα να κοροϊδεύετε τη Γη!
Μπλιαχ δε θα πείτε ούτε στις…κλανιές! Θα εντυπωσιαστείτε αν καταλάβετε τον ρόλο τους στη ζωή στον πλανήτη μας.
«Η δρ. Μπέρτα λέει ότι τα μικρόβια κλάνουν. Και πάλι καλά που το κάνουν. Όταν πρωτοσχηματίστηκε η Γη, δεν υπήρχε καθόλου οξυγόνο στον αέρα, που είναι το αέριο που χρειαζόμαστε όλοι μας για να παραμείνουμε ζωντανοί. Αλλά τότε, περίπου 2,7 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, κάποια από τα μικρόβια που ζούσαν εκείνη την εποχή μετατράπηκαν σε ένα είδος βακτηρίου που λέγεται κυανοβακτήριο. Αυτό το είδος βακτηρίου ροφούσε το φως του ήλιου και το νερό και μετά έκλανε οξυγόνο.
Όλες αυτές οι κλανιές που αμολούσαν για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια τα κυανοβακτήρια είναι ο λόγος που ο αέρας έχει αρκετό οξυγόνο για να ανασαίνετε.
Πάρτε, λοιπόν, μια βαθιά ανάσα… Αν ο αέρας μυρίζει υπέροχα, ευθύνονται οι κλανιές των βακτηρίων.
Μιας και λέμε για κλανιές, το ξέρατε ότι ένας απ’ τους λόγους που κι ΕΣΕΙΣ κλάνετε είναι τα βακτήρια; Το στομάχι σας είναι γεμάτο από αυτά. […] οι εκατομμύρια μικροσκοπικές κλανίτσες τους ενώνονται και γίνονται κομμάτι κλανιών που βγαίνουν από τον πισινό σας.»
Μην πείτε ότι δε γελάσατε και δε μάθατε κάτι για την Εξέλιξη διαβάζοντας τα παραπάνω. Ομολογήστε ότι θέλετε κι άλλο. Και που να δείτε και τα σκίτσα! Αυτά δίνουν πρόσθετη χάρη στο βιβλίο, αλλά δε μεταφέρονται εδώ. Αυτά και η ιστορία μέσα από την οποία ο χαρισματικός εκλαϊκευτής επιστημονικής γνώσης Χόρχε Τσαμ (Jorge Cham) δένει την ιστορία της Εξέλιξης κάνουν το βιβλίο να ξεχωρίζει ανάμεσα σε τόσα που κυκλοφορούν για το θέμα.
Η ιστορία είναι απλή. Ο μικρός Όλιβερ θέλει να αγοράσει έναν καινούργιο υπολογιστή για να παίζει τα βιντεοπαιχνίδια του αλλά οι γονείς αρνούνται να του δώσουν τα χρήματα για ευνόητους λόγους. Ο Όλιβερ πρέπει να μαζέψει μόνος του τα χρήματα. Αρχίζει, λοιπόν, έναν μαραθώνιο από θελήματα για την ηλικιωμένη γειτόνισσά τους που κατά σύμπτωση είναι παλαιοντολόγος, σε σύνταξη πια. Κάθε αποστολή που αναθέτει στον Όλιβερ γίνεται αφορμή για να μάθει ο μικρός ένα σωρό ενδιαφέροντα πράγματα για την Εξέλιξη, αριστοτεχνικά δεμένα με την καθημερινή του ζωή. Σε βαθμό που στο τέλος ο Όλιβερ θα αποφασίσει να γράψει ένα δικό του βιβλίο για την Εξέλιξη που θα πουλήσει στους συμμαθητές του μήπως και καταφέρει να μαζέψει το απαιτούμενο ποσό για έναν μεταχειρισμένο, έστω, υπολογιστή της προκοπής. Οι δημοφιλείς στα παιδιά δεινόσαυροι, βέβαια, θα παίξουν καταλυτικό ρόλο στο εγχείρημα.
Κεφάλαιο το κεφάλαιο, ξετυλίγεται μια ξεκαρδιστική αλλά σοβαρή ιστορία της Εξέλιξης με ενδιάμεσα ασπρόμαυρα σκιτσάκια στον τύπο του Σπασίκλα. Το χιούμορ στον λόγο και την εικόνα ζωγραφίζει ένα μόνιμο χαμόγελο στον αναγνώστη που κατά τόπους γίνεται κακαριστό γέλιο. Αξιοσημείωτο και αξιέπαινο είναι ότι στο τέλος ενός τέτοιου βιβλίου περιλαμβάνεται Ευρετήριο (Index) με τους επιστημονικούς όρους και έννοιες που απαντούν στο κείμενο και παραπομπές στη σχετική σελίδα.
Μόνος κίνδυνος για το βιβλίο αυτό να περάσει απαρατήρητο στις προθήκες των βιβλιοπωλείων ως ένα ακόμη graphic novel τύπου Σπασίκλα, από τα πολλά που εκδίδονται πλέον. Όχι ότι και αυτά δεν είναι πολύ ωραία αναγνώσματα. Αλλά ότι σε μία τέτοια συσκευασία κρύβεται η πιο ωραία εισαγωγή στην Εξέλιξη δύσκολα θα το φανταζόσουν. Οπότε δώστε στον Όλιβερ μια ευκαιρία να τρυπώσει στην καλοκαιρινή βαλίτσα διακοπών.
Το προφίλ του δημιουργού (συγγραφέα και σκιτογράφου), του Όλιβερ Jorge Cham, επιβεβαιώνει μία αναδυόμενη τάση στο παιδικό βιβλίο σήμερα: οι δημιουργοί τους συχνά είναι όχι απλώς επιστήμονες εγνωσμένου κύρους (όπως ο συγκεκριμένος), συγγραφείς ενήλικης λογοτεχνίας και δοκιμίων, αλλά και επιτυχημένοι αφηγητές ιστοριών μέσω podcast, youtube, βιντεοπαιχνιδιών, διαδικτυακών κόμικς κ.α. Οι αφηγηματικοί τρόποι των ποικίλων μέσων δημιουργούν ένα ενδιαφέρον μωσαϊκό από όπου ο σύγχρονος δημιουργός του παιδικού βιβλίου αντλεί στοιχεία και διαμορφώνει, στις καλές περιπτώσεις, ένα προσωπικό στυλ που ισορροπεί ανάμεσα στη δημοφιλή γλώσσα των οπτικοακουστικών μέσων και την πιο απαιτητική σε συγκέντρωση γλώσσα του έντυπου (λογοτεχνικού ή γνώσης) παιδικού βιβλίου.
Ο Όλιβερ αποδεικνύει ότι από την πανεπιστημιακή έδρα ως το καλό παιδικό βιβλίο γνώσης ο δρόμος περνά από ποικιλία αφηγηματικών γλωσσών. Το απαραίτητο, βέβαια, συστατικό αυτής της σούπας είναι το πάθος να μοιραστείς τη γνώση. Ίσως κάπως έτσι ξεκίνησε και η ζωή στη Γη στην αρχέγονη σούπα!
Ιnfo
(Δείτε επίσης και τα άλλα της σειράς «Το μεγάλο σύμπαν του Όλιβερ, το πρώτο για τη Φυσική και το δεύτερο για τα Ηφαίστεια.)
