της Ελένης Σβορώνου
Αν μια μέρα βγεις στον δρόμο και συναντήσεις πορτοκάλια σε όλα τα σχήματα και τα μεγέθη…
Ο κύριος του τρίτου ορόφου, μια μικρή πορτοκαλί τελεία λαμπερή κι αστραφτερή.
Ο αστυνόμος που κόβει μια ροζ κλήση, ένα ήλιος την αυγή.
Ο οδηγός του λεωφορείου ένα μπερδεμένο πορτοκαλί μεταξωτό κουβάρι.
Η διευθύντρια ένα ολοστρόγγυλο ευωδιαστό πορτοκάλι.
Ο συνάδελφος ζορίζεται από το δικό του πορτοκάλι και ο πελάτης ήρθε σε σχήμα πορτοκαλί ερωτηματικού.
Της φίλης όμως το πορτοκάλι ετοιμάζεται να εκραγεί. Πρέπει επειγόντως να πάτε για καφέ.
Όλη η πόλη πορτοκαλί ρευστές μπαλίτσες που χύνονται σε χίλια δυο καλούπια. Πρώτη ύλη για να φτιάξει ο καθένας το γλυπτό του και όλοι μαζί τη μεγάλη performance της ημέρας!
Αυτή είναι μία μόνο από τις χίλιες εντυπώσεις που μπορεί να δώσει το μικρό εικαστικό ποίημα της Χαράς Μαραντίδου «Έχω φωνή».
Στις 28 μόλις σελίδες του η δημιουργός προσφέρει μια παιγνιώδη αλλά και φιλοσοφημένη θέαση του σύγχρονου κόσμου. Στο εξώφυλλο μια πορτοκαλί μπάλα πατά σε μια στιβαρή ορθογώνια βάση που σχηματίζεται από τις λέξεις «ΕΧΩ ΦΩΝΗ». Η μπάλα δεν είναι ολοστρόγγυλη. Έχει ατέλειες. Είναι εύπλαστη, σαν ένας σβόλος από πηλό έτοιμος να πάρει σχήμα από τον Πλάστη. Όπου Πλάστης μπορεί να είναι ένα παιδί, ένας μεγάλος, ένας σοφός, ένας τρελός, όλοι μας.
Στην πρώτη σελίδα εμφανίζεται πάλι η πορτοκαλί μπάλα, αλλά μικρή, ντροπαλή, μία κουκίδα στη μέση της λευκής σελίδας. Το κείμενο-λεζάντα επαναλαμβάνει τη δήλωση του εξωφύλλου: «Έχω φωνή», σε πεζά γράμματα. Ούτε βάθρα, ούτε μνημειακή κλίμακα. Χαμηλός ο τόνος εδώ. Ποιος ομιλεί όμως; Στη διπλανή σελίδα αποκαλύπτεται ο αφηγητής. Ένα ανθρώπινο κεφάλι σε προφίλ, αδρομερώς αποδομένο με μία μονοκοντυλιά, ένας άνθρωπος που μπορεί να είναι οποιουδήποτε φύλου, ηλικίας, εθνικότητας και κοινωνικής τάξης, ο όπου Γης Άνθρωπος, παίρνει τον λόγο: «κάποιες φορές είναι μέσα στο κεφάλι μου», δηλώνει. Η πορτοκαλί μπάλα έχει ρευστοποιηθεί, τώρα, κι έχει πάρει το σχήμα ενός πλαγιαστού Οκτώ που δεσπόζει στο κέντρο του κεφαλιού του αφηγητή. Ιδού ο Άνθρωπος, λοιπόν! Η φωνή του. Η φλογίτσα του, μια πυρακτωμένη σφαίρα έτοιμη για όλα!
Και πράγματι, στις επόμενες σελίδες παρακολουθούμε τα καμώματα της εσωτερικής φωνής του Ανθρώπου. Η μπάλα αναλύεται τώρα σε μια παχιά μονοκοντυλιά που «χορεύει» τις λειτουργίες της εσωτερικής φωνής. Ενθαρρύνει, προβληματίζει, κατακρίνει…όλα αυτά τα κάνει σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη σχέση με το κεφάλι που τη φέρει εντός του. Κι όλος αυτός ο εσωτερικός διάλογος, μια αλληλοδιαδοχή από καβγάδες και φιλιώματα, εμπλουτίζεται ακόμη παραπάνω όταν μπαίνουν κι άλλες φωνές στην κεφαλή του Ανθρώπου. Η περιπέτεια συνεχίζεται με την προσπάθεια της φωνής να βγει στον έξω κόσμο. Οι μονοκοντυλιές χορεύουν τώρα με τις λέξεις που βγαίνουν μπερδεμένες, ανάποδες, δυνατές, αδύναμες κ.ο.κ. Το σύνολο μοιάζει με ένα εν δυνάμει πεντάγραμμο με νότες. Μια κακοφωνία που υπόσχεται να γίνει μελωδία.
Η φωνή πια είναι ασταμάτητη. Αναλύεται σε ποικίλα σχήματα, πάντα μονόχρωμα, πορτοκαλί, με τα ίχνη του πινέλου ορατά, σε ύφος παιδικής ζωγραφικής ή και της ζωγραφικής του Paul Klee ή του Μark Rothko. Μπορεί κανείς να ανιχνεύσει κι άλλες παραπομπές στους μοντέρνους, σίγουρα όμως θα ανακαλέσει την παράδοση των εικονο-βιβλίων που παίζουν με τη δύναμη της γραμμής και του σχήματος (βλ. π.χ. τα βιβλία των Shel Siverstein, Herve Tullet, Peter Reynolds).
Ακολουθώντας αυτή την παράδοση, λοιπόν, η Μαραντίδου εξελίσσει τα παιχνίδια της γραμμής και των σχημάτων σε μια ολοκληρωμένη περιπέτεια της ανθρώπινης κατάστασης. Γιατί τι άλλο είναι ο Άνθρωπος παρά ένας αγώνας να τα βρει με τον εαυτό του, να αρθρώσει τη φωνή του, να επικοινωνήσει, να βρει τη θέση του στον κόσμο και να βρει, έστω για λίγο, μια θέση ισορροπίας; Και τότε ακριβώς είναι που φωνή σωπαίνει. Η εικόνα της σιωπής είναι κορυφαία. Ένα ορμητικό πορτοκαλί σύννεφο εισβάλλει στη σελίδα και καταλαγιάζει σιγά σιγά, σβήνει. Η επόμενη σελίδα είναι λευκή. Ηρεμία. Αυτή η σπάνια και πολύ δύσκολα αποκτημένη στιγμή που η φωνή καταλαγιάζει. Λες και βρίσκουμε τη θέση μας στο σύμπαν. Καμία ανάγκη να το φωνάξουμε. Απλώς υπάρχουμε! Στη αντικρινή όμως σελίδα, ωπ, νάτη πάλι η πορτοκαλί μπαλίτσα. Η φωνή μικρή και διστακτική πάλι ετοιμάζεται! Και η περιπέτεια θα ξεκινήσει πάλι από την αρχή. Γιατί έτσι μοιάζει ο ανθρώπινος πολιτισμός: μια ιστορία που ξεκινά ξανά και ξανά από μια πορτοκαλί κουκίδα: τη φωνή μας. (Μήπως όμως και τα άλλα έμβια όντα έχουν φωνή; Μήπως θα άξιζε να δούμε τη μπαλίτσα και στο βλαστό ενός ταπεινού αγριόχορτου;)
Όταν ένας αρχιτέκτονας και καλλιτέχνης, όπως είναι η Χαρά Μαραντίδου , αξιοποιεί την τέχνη της δημιουργίας χώρου για το στήσιμο και την αφήγηση μιας ιστορίας σε ένα (όχι μόνο παιδικό) βιβλίο, το αποτέλεσμα διασχίζει τα σύνορα ανάμεσα στα είδη. Το «Έχω φωνή» είναι εικαστικό έργο, ποίημα, παραμύθι, μουσική και χορός!
Και φυσικά οι εκδόσεις Καλειδοσκόπιο φροντίζουν τη «σκηνικά»: σωστό μέγεθος του βιβλίου, ποιότητα χαρτιού, τυπογραφικά, ενιαία σύλληψη της ταπετσαρίας που ξεδιπλώνεται στο πίσω μέρος του εξωφύλλου και του οπισθόφυλλου…
Αν μια μέρα ξυπνήσεις και δεις στον καθρέφτη μια πορτοκαλί μπαλίτσα να φέγγει εντός σου είναι επειδή «Έχεις φωνή». Κι επειδή έχεις διαβάσει ένα ωραίο πολυτροπικό βιβλίο!
Χαρά Μαραντίδου, Έχω φωνή, Καλειδοσκόπιο, 2025.
