της Αλεξάνδρας Χαΐνη

Το 2025 ήταν μια δύσκολη χρονιά. Γεωπολιτικά τουλάχιστον. Και παρότι στη Γάζα επιτεύχθηκε κάποιου τύπου εκεχειρία, στην Ουκρανία ο πόλεμος συνεχίζεται, όπως και σε πολλές ακόμη περιοχές του κόσμου, που δεν φτάνουν στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Αντίστοιχα, στις ΗΠΑ μαίνεται ο μέγιστος πολιτισμικός πόλεμος, με τον Τραμπ να τα έχει βάλει με όλους και όλα, βιβλία, πανεπιστήμια, κράτη, κτίρια – ακόμη και κορνίζες.

Εντός επικράτειας, δεν είδαμε επίσης κανένα φως λαμπερό, ούτε καν την παραμονή των Χριστουγέννων. Οι εγχώριες προτεραιότητες φαίνεται να κλίνουν προς τον πολιτισμό της …νύχτας και του παλκοσένικου. Παρότι -εντάξει ας μην τα ισοπεδώνουμε όλα- έχουν γίνει κάποια βήματα υποστήριξης στον τομέα του βιβλίου, όποιος/α ισχυριστεί ότι είμαστε διαβαστερός λαός, πλανάται πλάνην οικτράν. Η φιλαναγνωσία υπάρχει μεν ως ιδέα στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, αλλά χωρίς βιβλιοθήκες προσβάσιμες σε όλους, χωρίς τα ανάλογα προγράμματα για τα παιδιά στα σχολεία, δεν έχουμε και πολλές ελπίδες. Ειδικά με την ταχύτατη επέλαση της ΑΙ. Τι έγινε λοιπόν το 2025 στον λογοτεχνικό (μικρό)κοσμό μας; Τι χάσαμε και τι κερδίσαμε; Για να δούμε.

Βραβεία

 Pulitzer: Tο Pulitzer Λογοτεχνίας απονεμήθηκε στις 5 Μαΐου στον Αμερικανό συγγραφέα Percival Everett για το μυθιστόρημά του «James» (μετάφραση Μυρσίνη Γκανά, εκδόσεις Ψυχογιός). Ένα «ξαναδιάβασμα» του Χάκλμπερι Φιν με έμφαση στον παραλογισμό της φυλετικής υπεροχής και μια νέα ματιά στην αναζήτηση της οικογένειας και της ελευθερίας.

Nobel: Ο Ούγγρος συγγραφέας László Krasznahorkai τιμήθηκε στις 9 Οκτωβρίου με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025, για το «επιβλητικό και οραματικό έργο του που, εν μέσω αποκαλυπτικού τρόμου, επιβεβαιώνει τη δύναμη της τέχνης». Ο Krasznahorkai είναι ο δεύτερος Ούγγρος συγγραφέας που λαμβάνει το Nobel Λογοτεχνίας μετά τον Imre Kertesz, το 2002. Τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις.

Goncourt: Το βραβείο Goncourt 2025 απονεμήθηκε στις 4 Νοεμβρίου στον Laurent Mauvignier για το μυθιστόρημά του «La Maison vide» (Το Άδειο Σπίτι). Η Ακαδημία Goncourt επέλεξε το έργο του ανάμεσα σε μια αρχική λίστα 15 βιβλίων, με το μυθιστόρημα να εξερευνά θέματα όπως η οικογενειακή μνήμη και η βία.

Booker Prize: Στον Ουγγρο-καναδό συγγραφέα David Szalay για το μυθιστόρημά του «Flesh» απονεμήθηκε στις 10 Νοεμβρίου το Βραβείο Booker 2025. Ένα προκλητικό, υπνωτικό μυθιστόρημα για έναν άντρα που τον ξεπερνούν τα γεγονότα. Λιτό και διεισδυτικό, το βιβλίο θέτει βαθιά ερωτήματα για το τι κινεί μια ζωή: τι σε ωθεί να αξίζει να τη ζεις και τι την καταστρέφει. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει το 2026 από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση Βάσιας Τζανακάρη.

Λογοτεχνικά Βραβεία Αναγνώστη: Όπως κάθε Ιούνιο έτσι και το 2025, δόθηκαν τα βραβεία του Αναγνώστη. Εδώ θα βάλουμε τα πρώτα βραβεία από όλες τις κατηγορίες με παραπομπή για περισσότερα στο site του περιοδικού (Λογοτεχνικά Βραβεία Αναγνώστη). Μυθιστόρημα: Βασιλική Πέτσα, «Δεν θ’ αργήσω» (Πόλις), νουβέλα: Κατερίνα Χανδρινού, «Χωλ» (Κείμενα), διήγημα: Γιώργος Σκαμπαρδώνης «Φάλτσα κεφαλής» (Πατάκης), πρωτοεμφανιζόμενος-η πεζογράφος: Αταλάντη Ευριπίδου «Εκείνοι που δεν έφυγαν» (Πόλις), δοκίμια-φιλολογικές μελέτες: Γιάννης Παπαθεοδώρου «Άγραφες ιστορίες για τις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα»  (Άγρα), Ποίηση: Κώστας Καναβούρης, «Τα παιδιά του Ζαμπρίσκι Πόϊντ. Μικρή ανθολογία προβλημάτων» (Πόλις), πρωτοεμφανιζόμενος-η ποιητής-τρια: Γιώργος Χ. Ζαχαρόπουλος, «Αγρός αίματος» (Ο Μωβ Σκίουρος), παιδικό βιβλίο με εικονογράφηση: Νάντη Χατζηγεωργίου, «Φτιάχνω έναν πύργο» (Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων), λογοτεχνικό βιβλίο για παιδιά: Πέτρος Χριστούλιας, «Η μαγεμένη» (Ίκαρος), λογοτεχνικό βιβλίο για εφήβους: Γιώργος Παναγιωτάκης, «Αμφίβια» (Πατάκης), βιβλίο γνώσεων: Εύη Πίνη, «Η κυρά της Ελευσίνας» (Πατάκης).

Österreichischen Buchpreis: Το σημαντικό Αυστριακό Βραβείο Βιβλίου για το 2025 (Österreichischen Buchpreis) απονεμήθηκε το Νοέμβριο του 2025, στον Βούλγαρο συγγραφέα Dimitré Dinev, για το μνημειώδες έπος του των 1.150 σελίδων «Zeit der Mutigen» («Η Εποχή των Γενναίων»). Το βραβείο, που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 20.000 ευρώ, απονεμήθηκε το 2025 για δέκατη φορά σηματοδοτώντας την έναρξη της εβδομάδας Buch Wien στο Praterateliers στη Βιέννη. (Βλ. Dimitré Dinev, Αυστριακό Βραβείο Βιβλίου 2025.)

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων: Στις 11 Δεκεμβρίου ανακοινώθηκαν τα Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος τιμήθηκε με το μεγάλο Βραβείο «Διδώ Σωτηρίου». Το βραβείο Γιάννη Βαρβέρη δόθηκε στην πρωτοεμφανιζόμενη ποιήτρια Μαρία Ρέστα για τη συλλογή «Πεσάχ», (Θράκα) και το βραβείο Μένη Κουμανταρέα εξ ημισείας στους Μιλένα Ζαφειροπούλου για το μυθιστόρημα «Θυσανοσωρείτες και άλλα φυσικά φαινόμενα» (Ιωλκός) και Βαγγέλη Σέρφα για το «Όχι μην μπαίνετε στον κόπο» (Πατάκης).

Βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών: Τα Βραβεία της Ακαδημίας για το 2025 απονεμήθηκαν στις 18 Δεκεμβρίου, μεταξύ αυτών και τα λογοτεχνικά. Ειδικό βραβείο δόθηκε στον Γιάννη Μαμάη για την προσφορά του στο βιβλίο και ειδικά για το βιβλίο του «Κολοφώνες» (Gutenberg). Τιμήθηκαν επίσης οι Χριστίνα Ντουνιά για τη μελέτη της «Το όνειρο και το πάθος. Κ.Γ. Καρυωτάκης» (Εστία), Gregory Jusdanis και Peter Jeffrey’s, για τη βιογραφία «Κωνσταντίνος Καβάφης. Ο άνθρωπος και ο ποιητής» (Μεταίχμιο), Δημήτρης Τζιόβας για το δοκίμιο του «Ιστορία, έθνος και μυθιστόρημα στη Μεταπολίτευση» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), Στρατής Μπουρνάζος, για το βιβλίο «Η ιστορία μιας ματαίωσης. Το Congress For Cultural Freedom και ο πολιτισμικός Ψυχρός Πόλεμος στην Ελλάδα (1950-1967)» (Αντίποδες). Στην κατηγορία μυθιστόρημα, η Σοφία Νικολαΐδου για το βιβλίο της «Τα δικά μας παιδιά» (Μεταίχμιο), στην ποίηση η Αριάδνη Καλοκύρη για τη συλλογή «Σχέδιο κήπου» (Κίχλη), η Αντωνία Μποτονάκη, για τη συλλογή της «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (Θράκα), η Γκέλη Ντηλιά για την ποιητική της συλλογή «Το Στίγμα των Βάλτων, Ποιήματα της Φυλακής» (ΑΩ), η Σοφία Κλειούση, για το έργο της με τίτλο «Πρεμιέρα» (Ρώμη), η Ελένη Κεφάλα, για το έργο της με τίτλο «Direct Orient» (Περισπωμένη) κλπ. Περισσότερα: Τα Λογοτεχνικά Βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών.

Εκδηλώσεις

21^η ΔΕΒΘ: Περισσότεροι από 400 εκθέτες και 1.000 ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, που συμμετείχαν σε πάνω από 450 εκδηλώσεις, φιλοξενήθηκαν την άνοιξη (8-11 Μαΐου) στα 16.000 τετραγωνικά μέτρα της 21ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ). Η κεντρική θεματική ήταν η «Α(Ι)νθρώπινη Δηνιουργικότητα», κοινώς η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα καλά της και τα κακά της και τιμώμενη χώρα η Ιταλία. Οι ομιλητές και ομιλήτριες ξεπέρασαν συνολικά τους/τις 1.000. Ο αριθμός των επισκεπτών, παρότι εμφανώς μεγάλος, δεν μπόρεσε ούτε το 2025 να καταμετρηθεί.

Benjamín Labatut: Ο βραβευμένος Χιλιανός συγγραφέας που υπερβαίνει τα όρια δοκιμίου και μυθοπλασίας, πραγματικότητας και φαντασίας, ήρθε στην Ελλάδα τον Μάιο για μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (βλ. Benjamín Labatut). Στον ίδιο χώρο πραγματοποιήθηκε το φθινόπωρο Masterclass Δημιουργικής Γραφής με τη Βρετανίδα συγγραφέα Rachel Cusk, με θέμα «Ανήκουν οι καλλιτέχνες στις οικογένειές τους;» (βλ. Rachel Cusk).  

Λογοτεχνία vs Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο «Αναγνώστης» και το  Μητροπολιτικό Κολλέγιο προκήρυξαν διαγωνισμό διηγήματος με θέμα «Το τέλος μιας σχέσης», καλώντας τους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες να εξετάσουν την έννοια του «τέλους» και να αποτυπώσουν τα ανθρώπινα συναισθήματα, όπως την αντιφατικότητα και την αναπόφευκτη αλλαγή, που χαρακτηρίζουν το τέλος κάθε σχέσης. Η σύνοψη της υπόθεσης των 6 καλύτερων διηγημάτων δόθηκε σε πρόγραμμα Τεχνητής Νοημοσύνης με σκοπό να παραχθούν έξι αντίστοιχα διηγήματα. Στόχος να δημιουργηθούν κείμενα που θα αντλούν έμπνευση από τα πρωτότυπα διηγήματα των διακριθέντων/θεισών συγγραφέων. Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση τον Σεπτέμβριο. (βλέπε: Λογοτεχνία Vs Τεχνητή Νοημοσύνη)

Διαγωνισμός μυστηρίου με 125 λέξεις: Η Ελληνική Λέσχη Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας και ο Αναγνώστης προκήρυξαν διαγωνισμό με τίτλο «Μυστήριο με 125 λέξεις». Τα αποτελέσματα αυτού του ευφάνταστου πρότζεκτ, παρουσιάστηκαν με πολύ μυστηριώδη τρόπο στις 28 Νοεμβρίου.

17ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε το Φεστιβάλ ΛΕΑ (Ελληνο-ιβηροαμερικανικό Φεστιβάλ Λογοτεχνίας εν Αθήναις- LEA Festival – Λογοτεχνία Εν Αθήναις), το οποίο γίνει σημείο αναφοράς για τη διάδοση της λογοτεχνικής δημιουργίας των λατινοαμερικανικών χωρών, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στην Ελλάδα. Φιλοξενήθηκε 10-22 Ιουνίου στην Αθήνα, επισκέφθηκε όμως και τη Θεσσαλονίκη, τη Λευκάδα, την Πάτρα αλλά και το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Συμμετείχαν περισσότεροι από 25 συγγραφείς από την Αργεντινή, τη Βραζιλία, τη Χιλή, την Κολομβία, την Κούβα, την Ισπανία, το Μεξικό, τη Νικαράγουα, το Περού, την Πορτογαλία και την Ουρουγουάη.

Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας: Το καλοκαίρι, από τις 16 Ιουνίου έως τις 5 Σεπτεμβρίου, υλοποιήθηκαν δράσεις για παιδιά, στο πλαίσιο της Εκστρατείας Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Δεκάδες βιβλιοθήκες που ανήκουν στο Δίκτυο Ελληνικών Βιβλιοθηκών (ΔΕΒ) ενώθηκαν με το σύνθημα «Στη βιβλιοθήκη όλα είναι δυνατά: ήρωες και ξωτικά, μύθοι και μυστικά!» και αναδείχθηκαν σε χώρους ανακάλυψης, περιπέτειας και δημιουργίας (βλ. Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας).

4ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Από τις 25 έως τις 29 Ιουνίου, τα Χανιά φιλοξένησαν το 4ο Φεστιβάλ Βιβλίου, το οποίο, κατά πως φαίνεται, ήρθε για να μείνει. Το 2025 μάλιστα γιγαντώθηκε: φιλοξένησε 120 εκδηλώσεις στις οποίες συμμετείχαν συνολικά πάνω από 160 σημαντικοί Έλληνες και ξένοι συγγραφείς, εκδότες, μεταφραστές, ακαδημαϊκοί κλπ. Το κεντρικό θέμα του επίκαιρο και φλέγον: «Το σπίτι μας, ο πλανήτης» (βλ. Chania Book Festival).

 Νέες πρωτοβουλίες

 Παιδικό Booker: Μια εξαιρετική και καινοτόμα ιδέα έβαλε σε εφαρμογή η επιτροπή των Booker: τη θέσπιση αντίστοιχων βραβείων για την παιδική λογοτεχνία. Το Παιδικό Βραβείο Booker –«Children’s Booker Prize»-, ανακοινώθηκε τον Οκτώβριο στην ιστοσελίδα των βραβείων με ένα ιδιαίτερα ευφάνταστο βίντεο όπου παιδιά διαβάζουν αποσπάσματα από αγαπημένα τους βιβλία (δείτε το στο youtube.com). Θα ξεκινήσει επισήμως το 2026 και θα αρχίσει να απονέμεται σε ετήσια βάση από το 2027, με την υποστήριξη του φιλανθρωπικού ιδρύματος AKO (AKO Foundation). Θα αφορά βιβλία για παιδιά από 8 έως 12 ετών, γραμμένα απευθείας ή μεταφρασμένα στα αγγλικά που θα έχουν εκδοθεί στη Βρετανία και/ή την Ιρλανδία. Η βραχεία λίστα των 8 βιβλίων θα ανακοινωθεί τον Νοέμβριο, ενώ ο νικητής ή η νικήτρια τον Φεβρουάριο του 2027. Το βραβείο θα συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 50.000 στερλινών.

1^ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας: Ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων η ίδρυση του Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (AILF). Το Φεστιβάλ, που θα ανοίξει για πρώτη φορά τις πύλες του τον Μάρτιο του 2026, φιλοδοξεί να βάλει την Αθήνα στον χάρτη των ευρωπαϊκών πόλεων που διοργανώνουν αντίστοιχα διεθνή λογοτεχνικά φεστιβάλ, και να γίνει το ετήσιο ραντεβού όλων εκείνων που αγαπούν τη λογοτεχνία. Περισσότερα: 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας.

«Αθήνα αδιάβα-σ-τη»: Η ποιήτρια, κριτικός και μεταφράστρια, Μαρία Τοπάλη και ο συγγραφέας και καθηγητής κοινωνικής ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο του Όσλο, Θοδωρής Ρακόπουλος, έχοντας προ πολλού χάσει την υπομονή τους με την έλλειψη δημόσιων βιβλιοθηκών στην Αθήνα, αποφάσισαν να αναλάβουν δράση: δημιούργησαν μια σελίδα στο facebook με τον τίτλο «Αθήνα αδιάβα-σ-τη», όπου μας καλούν όλες και όλους να ενώσουμε τη φωνή μας ώστε κάποια στιγμή η κατάσταση αυτή να αλλάξει. Αντιγράφω δυο λόγια από την «ιδρυτική διακήρυξη» της σελίδας: «Η Ελλάδα είναι τρίτη από το τέλος στην ΕΕ όσον αφορά τις αναγνωστικές συνήθειες (μετά την Μάλτα και την Κύπρο). Η Βουλγαρία, μία χώρα φτωχότερη από την Ελλάδα και με 4 εκατομμύρια λιγότερο πληθυσμό, έχει τις δεκαπλάσιες δημόσιες βιβλιοθήκες. Όχι τις διπλάσιες: τις δεκαπλάσιες. Η Βουλγαρία έχει πάνω από 3.000, ενώ η Ελλάδα περίπου 300… Η Αθήνα χρειάζεται μια αξιοπρεπή, προσβάσιμη, δημόσια βιβλιοθήκη χτες. Χωρίς σοβαρή δημόσια βιβλιοθήκη είναι περιττές οι κουβέντες για υποδομές πολιτισμού, για διάδοση της λογοτεχνίας, για πρόσβαση στην ανάγνωση για όλους. Για να γίνει αυτό, χρειάζεται να καταστήσουμε ξεκάθαρο στο δήμο και την πολιτεία ότι ο κόσμος της ανάγνωσης, και κυρίως οι νεότεροι αναγνώστες και οι γονείς για τα παιδιά τους, επιθυμούν κι έχουν ανάγκη την ύπαρξή της. Χρειάζεται να το κάνουμε για εμάς που διαβάζουμε, για τα παιδιά μας που διψούν για βιβλία, και κυρίως, για όσους δε διαβάζουν γιατί θεωρούν το βιβλίο έξοδο, ή είδος πολυτελείας. Μια πραγματική δημόσια βιβλιοθήκη θα αποφέρει καρπούς άμεσα, αλλά ακόμα περισσότερο σε δέκα και είκοσι χρόνια.  Η βιβλιοθήκη είναι ανάγκη και δικαίωμα. Ας της συμπεριφερθούμε με ανάλογο τρόπο.» Περισσότερα στο Facebook.

Παιδικός αναγνώστης στο fb: «Ο αναγνώστης – παιδικό & νεανικό βιβλίο» είναι η νέα υπο-σελίδα του Αναγνώστη στο facebook όπου θα αναρτώνται πλέον αποκλειστικά τα κείμενα, τα ρεπορτάζ και οι κριτικές βιβλίων για παιδιά και εφήβους. Ακολουθήστε τη σελίδα στο Facebook.

 

Ανταλλακτική βιβλιοθήκη ΕΛΙΒΙΠ-ΣΤΑ.ΣΥ: Ένα Χριστουγεννιάτικο δέντρο, στολισμένο με βιβλία και μια ανταλλακτική βιβλιοθήκη φιλοξενήθηκαν στο πρώτο επίπεδο του Μετρό του Συντάγματος.  Είναι η πρώτη συνεργασία των Σταθερών Συγκοινωνιών και του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού, η αρχή μιας σειράς κοινών δράσεων, με στόχο την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας. Για δύο Σαββατοκύριακα, στις 13 και 14 Δεκεμβρίου και στις 20 και 21 Δεκεμβρίου 2025, πραγματοποιήθηκαν δράσεις για μικρούς και μεγάλους. Οι επιβάτες είχαν τη δυνατότητα να δανειστούν το βιβλίο που επιθυμούσαν και να το επιστρέψουν, όταν ολοκληρώσουν την ανάγνωσή του, στην ίδια, καλή κατάσταση που το παρέλαβαν. Τα βιβλία συγκέντρωσαν οι εργαζόμενοι της ΣΤΑ.ΣΥ.

«Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες»: Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών συνεργάζονται για πρώτη φορά για να φέρουν τον διάλογο στο κέντρο της πόλης, στο πλαίσιο του Megaron Plus. Μια νέα σειρά, υπό τον γενικό τίτλο «Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες», δίνει τον λόγο στους ανθρώπους της λογοτεχνίας, των επιστημών και των τεχνών, με στόχο την ανάδειξη της πρωτοτυπίας, της αυθεντικότητας, της αφήγησης, της έρευνας, της τέχνης της συζήτησης και της προφορικότητας. Ο Ιταλός συγγραφέας Βιντσέντζο Λατρόνικο ανοίγει το πρόγραμμα, την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026.

100 χρόνια

Βιβλία: Τα 100 έκλεισαν το 2025 μια σειρά από εμβληματικά βιβλία. Πρώτο στη λίστα το μυθιστόρημα «Ο υπέροχος Γκάτσμπυ» του Francis Scott Fitzgerald (ΗΠΑ, 1896-1940), που δε νομίζω ότι χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις και το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από διάφορους εκδοτικούς οίκους (καθώς και σε graphic novel). Επίσης, «Το βαμμένο πέπλο» (μετάφραση Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, Μεταίχμιο) του Somerset Maugham (Αγγλία, 1874-1965) που προκάλεσε σάλο στην εποχή του και το αγαπημένο «Η Κυρία Ντάλογουεϊ» (κυκλοφορεί σε συλλεκτική επετειακή έκδοση από το Μεταίχμιο σε μετάφραση Κωνσταντίνα Τριανταφυλλοπούλου) της Virginia Woolf (Αγγλία, 1882-1941) το «Καρδιά σκύλου» (μετάφραση Ελένη Μπακοπούλου, Αντίποδες) του Mikhail Bulgakov (Ρωσία, 1891-1940), αλλά και το μυθιστόρημα «Η Δίκη» του Franz Kafka (Τσεχία, 1883-1924), το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά σε διαφορετικές εκδόσεις.

Συγγραφείς: Επέτειο ενός αιώνα από τη γέννησή τους είχαν το 2025 όμως και πολλοί σημαντικοί συγγραφείς. Όπως ο φυσιοδίφης Gerald Durrell (Αγγλία, 1925-1995), ο Yukio Mishima (Ιαπωνία, 1925-1970), ο Μανώλης Αναγνωστάκης (1925-2005), η Flannery O’Connor (ΗΠΑ, 1925-1964), και ο Andrea Camilleri (Ιταλία, 1925-2019). Ενώ αντίστοιχα ήταν τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Thomas Mann (Γερμανία, 1875-1955) και του Rainer Maria Rilke (Αυστρία, 1875-1926), τα 50 χρόνια από τη δολοφονία του Pier Paolo Pasolini (Ιταλία, 1922-1975), και του θανάτου της Hannah Arendt (Γερμανία-ΗΠΑ, 1906-1975) καθώς και τα 250 χρόνια από τη γέννηση της Jane Austen (Αγγλία, 1775-1817) που εορτάστηκαν με ιδιαίτερη λαμπρότητα στη γενέτειρά της, το Χάμπσαϊρ (βλ. Γιατί 250 χρόνια μετά ενδιαφέρει ακόμα η Jane Austen;).

Πολυσυζητημένες εκδόσεις

«Ιθάκη»: Η ωμότητα των δανειστών, τα σχέδια έξωσης της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι κλειστές τράπεζες, το δημοψήφισμα, οι συναντήσεις με ξένους ηγέτες, όπως η Μέρκελ, ο Ολάντ, ο Πούτιν… Ο Αλέξης Τσίπρας καταγράφει τα γεγονότα που συγκλόνισαν την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη, στο διάστημα 2015-2019. Το βιβλίο του πρώην πρωθυπουργού έγινε viral πριν καν βρεθεί στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. «Έχουμε να δούμε τέτοιες προ-παραγγελίες από την εποχή του Χάρι Πότερ» είχε πει χαρακτηριστικά ο Κωνσταντίνος Δαρδανός, επικεφαλής των εκδόσεων Gutenberg. Λίγες μόλις ώρες αφότου κυκλοφόρησε πάντως, έσπασε κάθε εκδοτικό ρεκόρ πουλώντας 33.000 αντίτυπα.

«Notes to John»: Το βιβλίο κυκλοφόρησε μετά τον θάνατο της συγγραφέως του, που δεν είναι άλλη από την Joan Didion (ΗΠΑ, 1934-2021). Πρόκειται για τις 46 σημειώσεις που καταχώρησε στο ημερολόγιό της από το 1999 μετά τις συνεδρίες με τον ψυχίατρό της και τις οποίες απηύθυνε αποκλειστικά στον σύζυγό της John Gregory Dunne, ο οποίος πέθανε το 2003. Το ημερολόγιο ανακάλυψαν οι εκδότες της στο διαμέρισμά της στο Μανχάταν και αποφάσισαν να το δημοσιεύσουν ως είχε. Ωστόσο, η έκδοση προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, καθώς πολλοί έκριναν ότι η συγγραφέας δεν θα είχε συμφωνήσει σε αυτό – ειδάλλως θα το είχε κάνει από μόνη της όσο ήταν ακόμη εν ζωή. (Βλ.Πού πηγαίνει η ιδιωτικότητα όταν πεθαίνουμε; (της Δήμητρας Διδαγγέλου)

«Le Journal d‘un prisonnier»: Την εμπειρία του 20 ημέρες πίσω από τα κάγκελα της φυλακής La Santé κατέγραψε ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί στο «Ημερολόγιο ενός φυλακισμένου» που κυκλοφόρησε αμέσως μόλις αφέθηκε ελεύθερος, προκαλώντας διάφορα σχόλια, μερικά από τα οποία είναι ξεκαρδιστικά (βλ. How Nicolas Sarkozy Survived Twenty Days Behind Bars | The New Yorker). Εν ολίγοις, το βιβλίο, το οποίο ο Σαρκοζί έγραψε μέσα στο κελί και σε πολύ άβολες, όπως αναφέρει, στάσεις, περιέχει αναφορές στον Κόμη Μοντεχρίστο, στον Ντρέιφους και στον Ιησού… Ε, κάποιος εκδοτικός οίκος θα βρεθεί να το μεταφράσει κάποια στιγμή, πού θα πάει.

«Baldwin: A Love Story»:  Ο James Baldwin (ΗΠΑ, 1924-1987) είναι ένας ξεχωριστός συγγραφέας. Αυτό το πραγματικά μεγαλειώδες βιβλίο που κυκλοφόρησε το 2025, ρίχνει φως στην προσωπική του ζωή, στις σχέσεις του με τους καλλιτέχνες και τις προσωπικότητες της εποχής του, με όλα όσα διαμόρφωσαν την ταυτότητά του. Ο συγγραφέας του, Nicholas Boggs, στηρίχτηκε σε αρχειακό υλικό, πρωτογενή έρευνα και πολλές συνεντεύξεις, καλύπτοντας τρεις δεκαετίες από τη ζωή του Baldwin (βλ. «Baldwin: A Love Story»).

 

ΥΓ: Και επειδή -πώς το λέει η παροιμία;- «αν δεν παινέψεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει», δεν μπορώ να μην υποσημειώσω ότι τον Νοέμβριο κυκλοφόρησε και το δικό μου πρώτο βιβλίο, η συλλογή 30 (κάπως λοξών) διηγημάτων «Μισές αλήθειες» (Ποταμός). Μάλιστα κάποια στιγμή βρέθηκε δίπλα δίπλα με την «Ιθάκη» σε διαφήμιση βιβλιοπωλείου, με τις αναμενόμενες αντιδράσεις (βλ. σχετική φωτό εδώ).

 

Βιβλιοπωλείο «Επί Λέξει»

Μετά από 12 χρόνια λειτουργίας, το βιβλιοπωλείο «Επί Λέξει» στην οδό Ακαδημίας, ανακοίνωσε το οριστικό του κλείσιμο. Στην αποχαιρετιστήρια ανάρτησή τους, οι ιδιοκτήτες ευχαρίστησαν θερμά όλους τους φίλους και τις φίλες του βιβλιοπωλείου για την αγάπη, την εμπιστοσύνη και τη στήριξη που τους έδειξαν όλα αυτά τα χρόνια. «Δεν υπάρχουν λόγια για να εκφράσουν όσα νιώθουμε – και ένα απλό ευχαριστώ μοιάζει πολύ λίγο», έγραψαν. «Πιστεύουμε ότι, στην υπόθεση του βιβλίου, το Επί Λέξει ένα λιθαράκι το έβαλε… Σας ευχόμαστε να είστε όλοι καλά, να συνεχίσετε να διαβάζετε και να στηρίζετε τα μικρά βιβλιοπωλεία, γιατί κάνουν τη διαφορά». Θα μας λείψει.

RIP

Το 2025 είχαμε δυστυχώς και πολλές απώλειες. Σα να αποχωρούν πλέον και οι τελευταίοι της παλιάς φουρνιάς. Και είναι λίγο περίεργο να σκέφτεσαι ότι δεν θα σιγομουρμουρίσεις ποτέ ξανά τους καινούργιους στίχους του Σαββόπουλου ή ότι δεν θα δεις το φρέσκο θεατρικό του Stoppard (εδώ εγώ δεν μπορώ να ξεπεράσω ακόμη ότι δεν θα ξαναδιαβάσω καινούργιο βιβλίο του Roth).

Η χρονιά ξεκίνησε με τον θάνατο, σε ηλικία 89 ετών, του Βρετανού συγγραφέα και κριτικού David Lodge, γνωστού για τα έξυπνα και χιουμοριστικά του έργα που διαδραματίζονταν στον ακαδημαϊκό χώρο. Τον Φεβρουάριο ακόμη και οι Καουμπόισσες μελαγχόλησαν μια και έφυγε στα 92 του ο Αμερικανός συγγραφέας Tom Robbins. Τον Απρίλιο, είχαμε τις περισσότερες αποχωρήσεις: στις 11/4 ο Αλέξης Πολίτης (80), συγγραφέας, φιλόλογος, πανεπιστημιακός, ερευνητής και λαογράφος, στις 13/4 ο Mario Vargas Llosa (89) Περουβιανός νομπελίστας συγγραφέας, δοκιμιογράφος, δημοσιογράφος και πολιτικός, στις 14/4, ο Δημήτρης Ραυτόπουλος (101), κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος, βασικό στέλεχος του περιοδικού “Επιθεώρηση Τέχνης”  μαζί με τον Κ. Κουλουφάκο, τον Τ. Πατρίκιο, τον Γ. Χαΐνη, τον Κ. Πορφύρη κλπ. Τον Ιούνιο πέθανε ο Βρετανός συγγραφέας Frederick Forsyth (86), ένας από τους αριστοτέχνες του μυθιστορήματος κατασκοπείας.

Tον Αύγουστο είχαμε μια τεράστια απώλεια και ως περιοδικό. Έφυγε ο αγαπημένος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων και κριτικός Μάρκος Κρητικός, σε ηλικία 58 ετών. Ο Γιάννης Μπασκόζος έγραψε έναν πολύ συγκινητικό αποχαιρετισμό: Αποχαιρετώντας τον Μάρκο.

Τον Οκτώβριο, ολόκληρη η Ελλάδα θρήνησε τον Διονύση Σαββόπουλο. Αφιερώματα στα ΜΜΕ, τραγούδια και στίχοι παντού, μακροσκελή κείμενα, μαρτυρίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης· όλοι και όλες μας είχαμε κάτι να καταθέσουμε για τον μεγάλο τραγουδοποιό, συνθέτη και στιχουργό. Και ο Αναγνώστης φυσικά, φιλοξένησε σχετικό αφιέρωμα. Περισσότερα: Διονύσης Σαββόπουλος.

Τέλη Νοεμβρίου πέθανε ο σπουδαίος Βρετανός θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος Tom Stoppard, ενώ λίγο πριν τελειώσει η χρονιά, στις 10 Δεκεμβρίου, έχασε τη μάχη με τον καρκίνο η Βρετανίδα συγγραφέας Sophie Kinsella, γνωστή για μια σειρά από best seller.

Μικρά & ξεχωριστά

– Πάνω από 300 συγγραφείς και άνθρωποι του πνεύματος κάλεσαν σε μποϊκοτάζ του κύριου άρθρου γνώμης της εφημερίδας New York Times κατηγορώντας το για «αντι-Παλαιστινιακή» στάση. (Βλ. 300+ pledge to boycott the New York Times’ op-ed page over their anti-Palestinian bias.) 

– Η Joyce Carol Oates σχολίασε με καυστικό τρόπο τη μικρότητα και την έλλειψη ουσιαστικών ενδιαφερόντων τον «τόσο πλούσιο» Elon Musk στο Χ – κοινώς, στην ίδια του την πλατφόρμα. (βλ. Elon Musk gets roasted on his own platform by Joyce Carol Oates.)

– Ο Hadi Matar, ο άνδρας που μαχαίρωσε τον Salman Rushdie 15 φορές το 2022, κρίθηκε ένοχος για απόπειρα ανθρωποκτονίας και αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης 32 ετών.

– Μετά από προσφυγή γονέων του Μέριλαντ, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, επέτρεψε στα σχολεία να λογοκρίνουν τα βιβλία που περιέχουν θέματα LGBTQ…

– Η Ιρλανδή συγγραφέας Naoise Dolan επιβιβάστηκε στον στόλο Sumud Flotilla με προορισμό τη Γάζα. Δράση υπέρ της Παλαιστίνης είχε και η συμπατριώτισσά της Sally Rooney, η οποία δήλωσε την υποστήριξή της στην οργάνωση Palestine Action, παρότι έχει χαρακτηριστεί ως «τρομοκρατική» στο Ηνωμένο Βασίλειο.

– Οι ΗΠΑ ανακάλεσαν τη βίζα του Νιγηριανού νομπελίστα συγγραφέα Wole Soyinka. Ο ίδιος είχε αποκηρύξει το καθεστώς μόνιμου κατοίκου ΗΠΑ στη διάρκεια της πρώτης θητείας Τραμπ αλλά το είχε ανακτήσει επί Μπάιντεν. Φαίνεται ότι του το φύλαγαν όμως.

– Το 2025 ήταν η χρονιά που η show biz μπήκε για τα καλά στον χώρο του βιβλίου. Από τη μια η Sarah Jessica Parker συμπεριλήφθηκε στην κριτική επιτροπή των Booker (βλ. Sarah Jessica Parker Describes Her Year as a Booker Prize Judge), από την άλλη οι σελίδες διάσημων pop stars και ηθοποιών όπως της Dua Lipa (Service95) ή της Reese Witherspoon (Reese’s Book Club) έκαναν τεράστια επιτυχία, πατώντας βέβαια στα βήματα της πρωτοπόρου Oprah.

– Ο κινέζικος ιστότοπος φτηνών ρούχων και αξεσουάρ Shein, άρχισε να πουλά και βιβλία online σε συνεργασία με το Alibris. Το γεγονός δεν ευχαρίστησε ιδιαίτερα τους παραδοσιακούς βιβλιόφιλους. (βλ. Would You Buy Books From Shein?)

– Τελευταίο δεν μπορώ να μην αναφέρω και το #BookTok, το οποίο άνθισε, λένε, το 2025, συγκεντρώνοντας 370 δισεκατομμύρια προβολές, με πάνω από 52 εκατομμύρια αναρτήσεις, εκτοξεύοντας τα best seller, αναβιώνοντας τίτλους και διαμορφώνοντας αναγνωστικές συνήθειες παγκοσμίως…

– Καλή νέα αναγνωστική χρονιά!