της Όλγας Σελλά
Πρωτοεμφανίστηκε στη βρετανική θεατρική σκηνή, πριν από 61 χρόνια, το 1965 και σόκαρε το κοινό. Πρόκειται για τον «Σωσμένο» (Saved) το θεατρικό έργο του Έντουαρντ Μποντ (1934-2024), που θεωρείται από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του πολιτικού θεάτρου στη Μεγάλη Βρετανία, και επέδρασε σε πολλούς κατοπινούς Βρετανούς συγγραφείς (ανάμεσά τους και η Σάρα Κέιν) . Ένα έργο που απαγορεύτηκε λίγο μετά την πρεμιέρα του στο Royal Court Theatre, μια απόφαση που οδήγησε, λίγα χρόνια αργότερα, το 1968, στην κατάργηση της λογοκρισίας στο βρετανικό θέατρο. Παρά την απαγόρευση το έργο είχε τεράστια απήχηση σ’ όλο τον κόσμο.
Στην Ελλάδα ήρθε πολύ αργότερα, το 1990 και ήταν το έργο που εγκαινίασε το θέατρο «Εμπρός», σε σκηνοθεσία Τάσου Μπαντή, που υπέγραφε και τη μετάφραση μαζί με τη Θάλεια Ασλανίδου και οι Δημήτρης Καταλειφός, Ράνια Οικονομίδου, Άννα Μακράκη, Δημήτρης Γιαννακόπουλος και Γιώργος Κέντρος ζωντάνεψαν, τότε, τα πρόσωπα της λαϊκής γειτονιάς του Λονδίνου. Μια παράσταση που ακόμα θυμούνται όσοι την είδαν.
Φέτος, το έργο του Έντουαρντ Μποντ παρουσιάζεται στον «Τεχνοχώρο Cartel» στη νέα στέγη της Ομάδας Cartel, στο παλιό εργοστάσιο της κλωστοϋφαντουργίας Μουζάκης στη Λεωφ. Κηφισού 41. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Βασίλης Μπισμπίκης και προσκάλεσε γι’ αυτή την παράσταση και τη Λένα Κιτσοπούλου στην πρώτη τους συνεργασία στη σκηνή.
Το εντυπωσιακό, εύγλωττο και σε αρκετά σημεία σουρεαλιστικό σκηνικό είναι του Κένι ΜακΛέλαν, που τονίζει –αρκετές φορές με γκροτέσκο τρόπο- μια λαϊκή γειτονιά της Αθήνας, όπου μέσα στα αυθαίρετα σπίτια, τους γκαζοτενεκέδες-γλάστρες, το σκίαστρο παραλλαγής, τα φερ φορζέ έπιπλα βεράντα και τις καλαμιές που περιβάλλουν το σημείο, υπάρχουν πολλές μικρές πολυτέλειες και πολύ λαμέ. Η μεταλλική περίφραξη υπογραμμίζει ότι αυτή η περιοχή είναι έξω από την κανονική πόλη, περιφραγμένη, γκετοποιημένη, χωρίς επαφή και επικοινωνία με τον υπόλοιπο κόσμο. Στο σπίτι ζουν ο Χάρι (Βασίλης Μπισμπίκης) η γυναίκα του Μέρι (Λένα Κιτσοπούλου) η κόρη τους Παμ (Αναστασία Δέλτα) και ο Λεν (Αλέξανδρος Κουκιάς) και μπαινοβγαίνουν εκεί πολλοί και διάφοροι. Φίλοι της Παμ κυρίως, νέοι άνθρωποι χωρίς μέλλον, χωρίς όραμα, που ζουν μια χαμοζωή χωρίς ειρμό, έρμα και στόχο. Οι άντρες της παρέας πουλάνε μαγκιά και κυριαρχία (στους πιο αδύναμους και στις γυναίκες), το σεξ είναι «αξιακό μέτρο», τα κορίτσια της παρέας κακοποιούνται και υποτιμούνται και τρέχουν πίσω από τους κακοποιητές τους. Το καινούργιο στη μίζερη και πανομοιότυπη ζωή τους είναι το μωρό που απέκτησε η Παμ, χωρίς να γνωρίζει με σιγουριά τον πατέρα, η οποία το παραμελεί επιδεικτικά, προκαλώντας διαρκείς καβγάδες με τη μάνα της. Εκτός από το μωρό, οι κωδικοί της τηλεόρασης, που διαρκώς είναι αλλαγμένοι είναι ένας ακόμη λόγος για να βγάζουν εκτός εαυτού τη Μέρι.
Ο μόνος που παραμένει αμέτοχος και αμίλητος σ’ αυτή την παραζάλη είναι ο πατέρας της Παμ, ο Χάρι, με μόνη του έγνοια να σβήνει τα φώτα που αφήνει αναμμένα η Μέρι, η γυναίκα του, προκαλώντας επικές συγκρούσεις.
Δίπλα από το σπίτι της οικογένειας είναι το καφέ της γειτονιάς, με κάτι γούρνες εν είδει πισίνας και μεγάλης ζωής, το σημείο συνάντησης της Παμ με τους φίλους της. Τα κατορθώματα που επιδεικνύουν είναι διάφορες βίαιες συμπεριφορές, τις οποίες επιδεικνύουν ως μεγάλα κατορθώματα και κομπάζουν γι’ αυτές. Η βία είναι αυτοσκοπός γι’ αυτούς τους ανθρώπους, φαινόμενο που ενδημεί και στις κοινωνίες του 21ου αιώνα. Μια συμπεριφορά που φτάνει στην τρομακτική της κορύφωση στη σκηνή που αυτή η παρέα νέων, χωρίς λόγο και χωρίς όριο, έτσι για χαβαλέ, σκοτώνουν με πρωτοφανή βιαιότητα το άμοιρο μωρό, που ποτέ δεν έγινε δεκτό στον κόσμο που ήρθε.
Σ’ αυτό το σημείο ολοκληρώνεται το πρώτο μέρος της παράστασης του Βασίλη Μπισμπίκη. Και μέχρις εκείνο το σημείο είχε αποδοθεί με ικανοποιητικό τρόπο το διακύβευμα του έργου του Μποντ. Υπήρχε το σκηνικό πλαίσιο, υπήρχαν οι ερμηνείες που απεικόνιζαν με επιτυχία τους χαρακτήρες και την κενότητά τους (ιδιαίτερα ξεχωρίζω τον Αλέξανδρο Κουκιά), παρότι η σκηνική προσέγγιση δημιουργούσε μόνο ένα στιγμιαίο αφήγημα, με ωμότητα και ρεαλισμό, χωρίς βάθος όμως, και δεν παρέπεμπε σε κανένα ευρύτερο κοινωνικό ή πολιτικό σχόλιο. Όλοι οι συντελεστές της παράστασης (ερμηνείες, σκηνικά, κοστούμια, φώτα, μουσική, κίνηση) συνέβαλαν προς αυτή την κατεύθυνση. Η σκηνή με το μωρό ήταν πράγματι συγκλονιστική (η καλύτερη της παράστασης) και αποδόθηκε με την απαιτούμενη σκληρότητα και ένταση.
Διαχωρίζω το πρώτο από το δεύτερο μέρος γιατί ανάμεσα στα δύο μέρη υπήρχε μεγάλη διαφορά. Ο βασικός λόγος είναι ότι στο δεύτερο μέρος κυριάρχησε η «ελεύθερη απόδοση» και όχι το ίδιο το έργο. Θεμιτό αρχικά, αρκεί να οδηγεί κάπου. Στην προκειμένη περίπτωση, σ’ αυτό το δεύτερο μέρος δόθηκε χώρος και χρόνος στους δύο βασικούς πρωταγωνιστές της παράστασης, στη Λένα Κιτσοπούλου και στον Βασίλη Μπισμπίκη να παρουσιάσουν, με τον δικό τους χαρακτηριστικό τρόπο, εκτενείς, συχνά παραληρηματικούς μονολόγους, χωρίς ιδιαίτερη σύνδεση με τα τεκταινόμενα, που εστίαζαν όμως στο προσωπικό τους σκηνικό στυλ. Ήταν δε τόσο εκτενείς αυτοί οι μονόλογοι, που σε κάποιο σημείο χρειάστηκε και υποβολέας, που διακρινόταν μόνο από την πλάγια κερκίδα της αίθουσας. Μονόλογοι που περιείχαν πολλά: εθνικιστικό και στρατοκρατικό παραλήρημα, πολεμοχαρείς ιαχές, κακοποιητικές συμπεριφορές, ναρκωτικά.
Αυτή η επιλογή επιμήκυνε τη διάρκεια της παράστασης, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, γιατί δεν συνέβησαν σημαντικά πράγματα στην εξέλιξη της πλοκής, εκτός από ένα σημείο που δεν αποκαλύπτουμε, που οπωσδήποτε θα μπορούσε να έχει άλλη δραματουργική διαχείριση.
Μια παράσταση που είχε όλα τα χαρακτηριστικά και το ύφος των παραστάσεων του Τεχνοχώρου Cartel, ύφος που δεν κρύβει πλέον εκπλήξεις και που συχνά φέρνει τα έργα στο μέτρο του ύφους.
Η ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση: Τάσος Μπαντής, Θάλεια Ασλανίδου, Ελεύθερη απόδοση: Ομάδα Cartel, Σκηνοθεσία: Βασίλης Μπισμπίκης, Σκηνικά – Κοστούμια: Κένι ΜακΛέλαν, Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης, Μουσική: Μπάμπης Παπαδόπουλος, Επιμέλεια Κίνησης: Έντι Λάμε, Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή, Βοηθός σκηνοθέτη: Ιωάννα Μπιτούνη, Βοηθοί σκηνογράφου: Δημοσθένης Μπάρμπας, Αφροδίτη Πισσία, Οργάνωση παραγωγής: Φαίη Τζήμα, Βοηθός παραγωγής: Καλύδημη Μούρτζη
Παραγωγή Ομάδα Cartel
Παίζουν: Βασίλης Μπισμπίκης, Λένα Κιτσοπούλου, Στέλιος Τυριακίδης, Αλέξανδρος Κουκιάς, Αναστασία Δέλτα, Γιάννης Κατσιμίχας, Λευτέρης Αγουρίδας, Ελένη Γεωργακοπούλου, Δαυίδ Σταμούλος, Μιχάλης Τζωρτζάτος, Χρήστος Μιχάκης, Ορφέας Γκουγκουλής
Τεχνοχώρος Cartel: Λ. Κηφισού 41, 12242 Αιγάλεω (εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας Μουζάκης), Στάση μετρό Ελαιώνας.
Κάθε Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 9μ.μ.
