Κρυμμένες αλήθειες. Γιατί κλείνουν τα βιβλιοπωλεία; (του Γιάννη Ν.Μπασκόζου)

του Γιάννη Ν.Μπασκόζου

Το κλείσιμο ενός βιβλιοπωλείου είναι πάντα μια δυσάρεστη είδηση. Πόσο μάλλον όταν αυτό βρίσκεται στην περιφέρεια ή σε μια γειτονιά. Το Λεξικοπωλείο ήταν επιπλέον ένα ιδιαίτερο βιβλιοπωλείο. Όμως πίσω από κάθε βιβλιοπωλείο που κλείνει υπάρχουν πολλές αιτίες.

Το Λεξικοπωλείο ξεκίνησε ως στέκι για κάθε είδους λεξικό με έντονα επικεντρωμένο στη γαλλική βιβλιογραφία. Γρήγορα αναπτύχθηκε, διπλασίασε σχεδόν τον χώρο του, έκανε εκδόσεις (το υπέροχο λεύκωμα για το Βιβλιοπωλείο Κάουφμαν της Σταδίου), οργάνωσε Λέσχες Ανάγνωσης και πραγματοποίησε πολλές εκδηλώσεις στο παρακείμενο καφέ μπαρ Αερόστατο, ένα τοπόσημο του Παγκρατίου.

Γιατί έκλεισε ακριβώς δεν γνωρίζουμε. Πάντως έκλεισε. Ως εκ τούτου οι περισσότεροι υποθέτουν ότι οι τζίροι ήταν μικροί.  Ίσως αυξήθηκαν τα ενοίκια- πολύ πιθανόν, ειδικά αν μιλάμε για το Παγκράτι, το οποίο μετασχηματίζεται με γρήγορους ρυθμούς. Ίσως υπάρχουν κι άλλοι λόγοι που αγνοούμε.

Είναι όμως ένα κακό σημάδι, καθώς προστίθεται σε μια αλυσίδα βιβλιοπωλείων που κλείνουν με πιο χαρακτηριστική το περυσινό κλείσιμο του βιβλιοπωλείου Επί λέξει στην οδό Ακαδημίας. Φυσικά τα βιβλιοπωλεία αυτά δεν έκλεισαν τυχαία. Πολλά από τα μικρά βιβλιοπωλεία δημιουργήθηκαν μέσα στην κρίση, όταν τα ενοίκια ήταν  φτηνά. Σήμερα η κατάσταση άλλαξε και μαζί με το gentrification η πίεση στις μικρές ιδιοκτησίες είναι ασφυκτική. Αλλά και διάφορες πολιτικές στην αγορά του βιβλίου δεν τα ευνοούν.

Γράφτηκαν πολλά λόγια ειλικρινούς συμπάθειας για τα βιβλιοπωλεία που κλείνουν και ας μην μεμψιμοιρούμε αυτούς που κλαίνε αλλά δεν είχαν περάσει ποτέ από εκεί. Το γεγονός μετράει, ένα κλείσιμο βιβλιοπωλείου κεντά την  ευαισθησία οποιουδήποτε διαβάζει. Και δυστυχώς εδώ βρίσκεται το πρόβλημα. Αυτοί που διαβάζουν βιβλία είναι λίγοι. Πολύ λίγοι αναγνώστες για τη χώρα μας.

Παγκοσμίως το αναγνωστικό κοινό μετατοπίζεται προς την εικόνα. Διαβάζει εικόνες και όχι λέξεις. Διαβάζει γρήγορα στο κινητό οπότε οι λέξεις δεν του μένουν, δεν έχει τη δυνατότητα και το χρόνο να σταθεί και να τις σκεφτεί. Τα ίδια συμπτώματα Έχω παρατηρήσει ότι οι νεότεροι μαθητές Λεσχών Ανάγνωσης, Σχολών και αλλού γράφουν τα κείμενά τους στο κινητό, πράγμα που σημαίνει γράφουν γρήγορα, δίνουν ελάχιστη σημασία στη σύνταξη και την ορθογραφία και φυσικά λίγη σημασία στη σωστή λέξη. Τη σωστή λέξη «le mot juste», αυτή που ο Φλωμπέρ είχε στόχο της ζωής του.

Οι ενδογενείς παθογένειες

Όμως στη χώρα μας υπάρχουν κι άλλες παθογένειες. Η αγορά είναι στενή ενώ οι τίτλοι αυξάνονται . Πώς γίνεται αυτό;

1.To αναγνωστικό κοινό συρρικνούται, αυτό δείχνουν τα στοιχεία όσο κι αν τα καλλωπίζουμε και βάζουμε μέσα στην κατηγορία όσων διαβάζουν και αυτούς που απλώς αγοράζουν 2 ή 3 βιβλία τον χρόνο(ένα παιδικό κι ένα καλοκαιρινής ψυχαγωγίας)

3. Η ακρίβεια είναι ένας λόγος. Όταν το βιβλίο θεωρείται είδος πολυτελείας, είναι το πρώτο που θα κοπεί όταν η αγοραστική δύναμη είναι μικρή.
4. Ο ανταγωνισμός των εκδοτών με τα βιβλιοπωλεία.

Όσο κι να φαίνεται παράξενο ορισμένες εκδοτικές πολιτικές πριονίζουν το κλαδί των βιβλιοπωλείων.  Παραδείγματα πολλά:

4.α. Τα συνεχή παζάρια και οι τεράστιες εκπτωτικές πολιτικές των εκδοτών που ανταγωνίζονται ευθέως το βιβλιοπωλείο. Σε άλλα προιόντα υπάρχει περίοδος εκπτώσεων στο βιβλίο όμως όχι.

4.β. Τα e-shop των εκδοτών, που έχουν το πλεονέκτημα να πουλήσουν βιβλίο πριν φτάσει καν στο βιβλιοπωλείο. Σκεφτείτε αν ένας εκδότης έχει ένα μπεστ σέλερ και προτιμά να το πωλήσει από το eshop του, τότε  αφαιρεί επισκέπτες από το βιβλιοπωλείο.

4.γ. Η ανεξέλεγκτη εμφάνιση βιβλιοπωλών στο internet. Αν μπείτε σε μία από τις γνωστές  ηλεκτρονικές πολατφόρμες (marketplace)θα δείτε πρόσφατα βιβλία να πωλούνται εκτός ενιαίας τιμής και το κυριότερο να πωλούνται από καταστήματα ή πρόσωπα που δεν είναι βιβλιοπωλεία απλώς πρόσωπα- μεσάζοντες.   Τα σωματεία συγγραφέων έχουν κοινοποιήσει επιστολή προς μια τέτοια σελίδα γι αυτό το λόγο.

4.δ. Η πώληση βιβλίων στα supermarket. Ο δεύτερος μεγαλύτερος πωλητής βιβλίων στην Ελλάδα είναι ένα μεγάλο ελληνικό supermarket. Και αυτοί αφαιρούν επισκέπτες από τα βιβλιοπωλεία και στερούν τζίρο από τους βιβλιοπώλες.

**

Με όλα τα παραπάνω θέλω να πω ότι το βιβλιοπωλείο παύει να είναι χώρος πολιτισμού που δημιουργεί αναγνώστες με αναγνωστική κουλτούρα. Και αυτό δεν βοηθά ούτε τα βιβλιοπωλεία ούτε τους εκδότες ούτε το ίδιο το βιβλίο να βρει τους κατάλληλους αναγνώστες. Το βιβλιοπωλείο πρέπει να προστατευτεί. Και αυτό μπορεί να γίνει σε μια ευρεία συνεννόηση όλων των παραγόντων, Πολιτεια, εκδότες, βιβλιοπώλες. Το νομικό πλαίσιο χρειάζεται επίσης να εξετστεί και πάλι.

Πώς θα αυξηθεί το αναγνωστικό κοινό;

α. Υπάρχει χρόνια μια πολιτική που δεν αλλάζει στη γενική της φιλοσοφία παρά τις προσπάθειες που γίνονται.  Το βιβλίο και η κουλτούρα γενικότερα δεν πουλάνε. Κανείς πολιτικός στη χώρα δεν έχει μέσα στα μεγαλεπήβολα σχέδια που ανακοινώνει κατά καιρούς κάτι για τον χώρο του πολιτισμού. Η Πολιτεία έχει αφήσει την πολιτιστική πολιτική στα μεγάλα ιδρύματα, όπως π.χ. την Εθνική Λυρική Σκηνή και την Εθνική Βιβλιοθήκη- η Βαλλιάνειος ακόμα ταλαιπωρείται κλειστή.

β. Η δημιουργία αναγνωστών γίνεται κυρίως σε μικρή ηλικία. Η φιλαναγνωσία δεν φτάνει, πρέπει να μπει μέσα  στα σχολικά προγράμματα για όλα τα μαθήματα, τα οποία χρειάζεται να συνδεθούν με τις σχολικές βιβλιοθήκες.

γ. Το δίκτυο βιβλιοθηκών που υπάρχει είναι πολύ μικρό και πολλές από αυτές είναι ελλιπείς.

δ. Το κράτος, οι Δήμοι θα έπρεπε να αγοράζουν βιβλία για τα βιβλιοθήκες σε σχολεία και δήμους.

ε.Να υπάρξει προστασία και ελαφρύνσεις για τα αμιγώς μικρά βιβλιοπωλεία.

στ .Φοροελαφρύνσεις για το βιβλίο σε όλη την γκάμα της παραγωγής του.