συνέντευξη στην Φαίη Γκαϊνά
Βελόνα και κλωστή, αντί για πινέλο και χρώμα. Ή, μάλλον νήμα, καθώς πιο ανθεκτικό συγκριτικά με την κλωστή –όπως μου επισημαίνει. Η εικαστικός Ηλιοδώρα Μαργέλλου επαναδιαπραγματεύεται την παράδοση και τη συλλογική βιωματική μνήμη μέσα από σύγχρονα, συχνά ανατρεπτικά οπτικά αφηγήματα. Τα έργα της πολύ ιδιαίτερα, καθώς μεταφέρουν εικαστικές ιστορίες μέσα από διαφορετικές μορφές αποχωρισμού και συνέχειας ·φτιαγμένα από ετερόκλιτα θραύσματα υλικών. Καθημερινά υλικά και επαναλήψεις κινήσεων μετασχηματίζονται σε φορείς μνήμης και αποκτούν την βαρύτητα των συμβόλων. Η πρακτική του έργου της, ως καλλιτεχνική γλώσσα, εξετάζει το δομικό, το διττό, την αφαίρεση, την τρίτη διάσταση. Από τα καλλιτεχνικά της δημιουργήματα επεξεργάζεται τη βαρύτητα, το φως, την υφή, τον όγκο, τη διαφάνεια, το χρώμα, προσαρμόζοντας παραδοσιακές πρακτικές και υλικά απλά, καθημερινά, ως μια (επανά)-προσέγγιση για να αναδείξει παραλλαγές και μεταμορφώσεις υλικών οικείων και γνώριμων. Ένα μείγμα από εύθραυστα και ανθεκτικά υλικά (ως ποιότητες), σαν έννοιες αλληλένδετες μεταξύ τους. Όπως το εύπλαστο νήμα με το άκαμπτο μέταλλο. Ένα περίτεχνο πλέγμα που φαντάζει σαν να ένα συναπάντημα ανάμεσα στο θηλυκό στοιχείο και το βιομηχανικό στοιχείο. Μια γόνιμη ώσμωση, όμοιας με αυτήν που διαγράφει η πορεία της εξέλιξης προς την μεταμόρφωση. Η Ηλιοδώρα Μαργέλλου παρουσιαζει στον “Αναγνώστη” τις σκέψεις της για το έργο της.
Πως η τέχνη του κεντήματος ενσωματώνεται στη σύγχρονη εικαστική πραγματικότητα;
Το κέντημα σαν πράξη -για μένα- θα έλεγα ότι παραμένει μια παραδοσιακή τεχνική. Παρόλα αυτά ο τρόπος που επιλέγω να ενσωματωθεί στην δουλειά μου συνιστά ένα εγχείρημα ώστε να ενταχθεί σαν σύγχρονο εικαστικό μέσο. Η αισθητική προσέγγιση έχει σημασία – προκειμένου να μπορέσει να «ξεφύγει» από το παραδοσιακό κέντημα. Ωστόσο, στην δική μου περίπτωση η ένταξη του κεντήματος στο έργο μου, από πλευράς αισθητικής, δεν συνιστά μια συνειδητή προσπάθεια. Ο τρόπος που προσεγγίζω το κέντημα είναι σαν μια καταγραφή του χρόνου. Δεν προσχεδιάζω. Ξεκινάω από έναν λευκό καμβά και το πάω πιο πολύ βιωματικά. Ουσιαστικά, αποκτά μια χρήση που παραπέμπει σε ένα ημερολόγιο. Κι όπου με πάει. Το αισθητικό αποτέλεσμα δηλαδή, είναι μία σύνθεση που προκύπτει στην πορεία και στην πράξη. Κι όσο προχωράω και το δουλεύω εξισορροπώ και το αισθητικό κομμάτι: τη χρωματική σύνθεση και τη σχηματική. Έπειτα, η πρακτική του κεντήματος, είναι ένα μέσο με πλαίσιο εννοιολογικό. Πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να αποκτήσει μια αφηρημένη έννοια.
Σε μια εποχή ψηφιακής εγρήγορσης και μαζικής παραγωγής μπορεί να θεωρηθεί η επιλογή της βελόνας και της κλωστής ότι αποτελεί μια πολιτική και αισθητική δήλωση επιβράδυνσης και επιστροφής στην υλικότητα;
Ο καλλιτέχνης με την χειρονομία του κεντήματος είναι συνδεδεμένος με το παρόν. Πρόκειται για μια χειρονομία που απαιτεί υπομονή, επιμονή, όπως και τη φυσική παρουσία του καλλιτέχνη. Άρα, ναι θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας τρόπος αντίστασης στην ταχύτητα, γιατί επιβάλλει μια παρουσία και έτσι, ο χρόνος, που απαιτείται για να δημιουργηθεί ένα έργο με τη βελόνα και το νήμα, καταγράφεται. Οπότε, δεν θα έλεγα ότι τα έργα μου έχουν πολιτική θέση, συνειδητά τουλάχιστον, αλλά η πρόθεση τους μπορεί να λειτουργήσει σαν μια υπενθύμιση στη σημασία επαναπροσδιορισμού όρων, όπως: ο χρόνος, η εργασία και η αξία της χειροποίητης δημιουργίας στους όλο και πιο γρήγορους ρυθμούς που κινούμαστε στην καθημερινότητα.
Τι συμβολίζει η κλωστή και τι το μεταλλικό/συρμάτινο πλέγμα (ως καμβάς) στο έργο σου;
Το ξεκίνημα αυτής της σειράς είχε έναν αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, όπου θέλησα να δουλέψω με την έννοια του οικείου. Αλλά, μόνο ως μνήμη, ή ανάμνηση ενός αντικειμένου που είναι οικείο. Επίσης, μου αρέσει να συνδυάζεται κάτι εύθραυστο με κάτι ανθεκτικό, και αυτές οι δύο ποιότητες μπορούν και συνυπάρχουν με αυτό το μέσο. Το νήμα έχει την ικανότητα να διορθώσει, να συνδέσει επιφάνειες. Ενώ, η μεταλλική σίτα – στη συγκεκριμένη σειρά έργων- αποκτά μια γλυπτική σημασία. Το υλικό είναι μεν εύθραυστο, γιατί είναι σαν πέπλο, σαν λεπτό ύφασμα με τη διαφάνεια του, σαν μια προστατευτική κουβέρτα. Ταυτόχρονα όμως, είναι και ανθεκτικό γιατί κατά βάση είναι ένα οικοδομικό υλικό, που χρησιμοποιείται στις κατασκευές. Όπως, και ευέλικτο, άλλωστε για αυτό άρχισα να το χρησιμοποιώ. Έχει πολλές δυνατότητες. Όπως, και διάφορες ερμηνείες, με τον θεατή να έχει την ευχέρεια να μπορεί να δει και κάτι άλλο – και πέρα από τον καλλιτέχνη. Αφήνει δηλαδή, διάφορα ερμηνευτικά σενάρια. Διότι, επί της ουσίας δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προστατεύσει (η μεταλλική σίτα). Μάλλον προσομοιάζεται περισσότερο με μια κουβέρτα που -συμβολικά – καλύπτει και προσφέρει ζεστασιά. Επίσης, κάτι που προσφέρει αυτό το υλικό και που με ενδιαφέρει πολύ είναι ότι λειτουργεί και σαν ένας σκελετός που παίζει με το φως και τη διαφάνεια. Η κενή επιφάνεια δηλαδή, αυτό που δεν είναι «το ζωγραφισμένο» με νήμα, ενεργοποιείται χάρη στο παιχνίδι που δημιουργείται με το φως.
Υπάρχει κάποιος συμβολισμός πίσω από κάθε στυλ βελονιάς, σχήματος, χρώματος, υλικότητας ή υφής;
Δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος συμβολισμός, πέραν της ευθραυστότητας των υλικών όπως προκύπτει μέσα από την πρακτική του κεντήματος. Κι αυτό, γιατί μπορεί να αποδοθεί κι άλλη ερμηνεία από τον θεατή, από αυτή που μεταφέρω εγώ εμπειρικά όσο το δουλεύω το έργο. Μάλλον, η διαδικασία της παραγωγής έχει πιο πολύ συμβολισμό, για εμένα, κι όχι, το αποτέλεσμα και τα υλικά που χρησιμοποιώ. Κι όταν λέω δημιουργία παραγωγής εννοώ την απόφαση και την πράξη του κεντήματος· αυτό που μεταφέρω σαν μια διαδικασία διαλογισμού. Και μια καταγραφή του χρόνου. Κάτι σαν ένα ημερολόγιο. Είναι πιο πολύ μια αποτύπωση του χρόνου που περνάει. Η πράξη του κεντήματος για μένα είναι πιο εγκεφαλική κι όχι, τόσο να κάνω μια άρτια εκτέλεση ενός έργου. Υπάρχει μια ειλικρίνεια που εκτιμώ πολύ. Για αυτό το βλέπω σαν να κρατάς ένα ημερολόγιο, γιατί είναι μια αναλυτική χρονική διαδικασία όπου πραγματεύομαι μια σκέψη, μια ανάμνηση, μια λέξη που μου ‘χει μείνει.
Ποια η διαδικασία της τεχνικής σου;
Όταν ξεκινάω ένα έργο δεν υπάρχει προσχέδιο, γιατί δεν γνωρίζω ποιο θα είναι το τελικό του αποτέλεσμα. Δεν υπάρχει δηλαδή, τίποτα το προκαθορισμένο. Αν και έχω ήδη καταλήξει στο τι θέλω να εκφράσω. Είναι συνήθως μία σκέψη ή κάτι που έχω βιώσει. Ουσιαστικά, η δουλειά ξεκινάει πριν να αρχίσω το έργο αυτό καθ΄ αυτό. Και το αποτέλεσμα ξεκινά με την πράξη του κεντήματος. Χωρίς, ωστόσο να γνωρίζω ποιο θα είναι το τελικό αποτέλεσμα. Για αυτό και δεν κάνω edition των έργων. Έπειτα, δουλεύω πολύ με το χρώμα, γιατί το κάθε χρώμα βάζει κι ένα διαφορετικό συναίσθημα. Οπότε, πιστεύω πολύ στον συνδυασμό και στην επιλογή του χρώματος ανάλογα με το τι θέλω να επικοινωνήσω. Συνεπώς, έχοντας αυτό κατά νου όταν επιλέγω ένα χρώμα έχω κάνει κι όλη την προεργασία κάθε φορά, τι επικοινωνεί το συγκεκριμένο χρώμα που επιλέγω να εντάξω στο έργο όσο το δουλεύω · ώστε να ενισχυθεί η πρόθεση μου ως προς το αποτέλεσμα. Δηλαδή, συνειδητά μπορεί να αφαιρέσω την επιλογή του μαύρου χρώματος που έχει την έννοια του απόλυτου. Κι αυτό είναι κάτι που τώρα εξελίσσω. Σκέφτομαι να αφαιρέσω το χρώμα και να πειραματιστώ και με αυτή την εκδοχή. Θέλω να δοκιμάσω την προοπτική του μινιμαλισμού, έχοντας μόνο ένα χρώμα. Μια πρακτική που δίνει έμφαση μόνο στην κίνηση πιο πολύ και στην βιωματική εμπειρία της παραγωγής του έργου. Θα ήθελα να δοκιμάσω να απελευθερωθώ από τη σημασία του χρώματος και της σύνθεσης, όπως και του πώς να εξισορροπηθούν χρωματικά τα έργα και να δώσω έμφαση σε κάτι άλλο, με ένα υλικό, με ένα χρώμα. Είναι κι ένας τρόπος να ξεφύγει ακόμα περισσότερο το κέντημα από τον διακοσμητικό χαρακτήρα που του έχει αποδοθεί μέσα στα χρόνια. Κι έτσι, κατά αυτό τον τρόπο, η τέχνη του κεντήματος ενισχύεται ακόμη περισσότερο ως εικαστικό μέσο.
Τα υλικά που χρησιμοποιείς είναι φθηνά, καθημερινά. Πρόκειται για μια επιλογή αισθητική ή για μια θέση με πολιτικό-ιδεολογικό αντίκρισμα;
Η επιλογή της επιφάνειας σίγουρα καθορίζει το αισθητικό αποτέλεσμα του έργου. Έπειτα, ανακατεύω υφές και υλικά: διάφορα νήματα, χάντρες, ημιπολύτιμους λίθους (lapis lazuli, quartz). Διότι, από μόνα τους, ως υλικά, δεν έχουν σαν στόχο μου το διακοσμητικό στοιχείο. Επίσης, χρησιμοποιώ και καθρέφτες στα έργα μου, διότι μου αρέσει αυτό το παιχνίδι με την αντανάκλαση. Αυτό καθοδηγεί σίγουρα τον θεατή να έρθει αντιμέτωπος με κάτι δικό του, με αρκετά άμεσο τρόπο, και να κάνει μια ενδοσκόπηση, ως μια αυτοπαρατήρηση.
Ποια η θεματική των έργων σου; Τι σε ελκύει σε αυτές;
Υπάρχει μια αυτοβιογραφική πρόθεση. Δεν θα έλεγα ότι έχω κάποια συγκεκριμένη θεματική, πιο πολύ είναι μια αποτύπωση σκέψεων ή της καθημερινότητας την οποία βιώνω. Αφήνω το υποσυνείδητο να με καθοδηγήσει. Από εκεί μπορεί κάτι να ωριμάζει και, παράλληλα όσο δουλεύω το έργο, να προστεθεί σαν ένα layer στο έργο. Απαντάω και η ίδια σε ρωτήσεις που έχω. Όταν ξεκινάω το έργο μερικές φορές έχω ήδη προχωρήσει στην επίλυση. Οπότε, είναι κι ένας διάλογος με το έργο. Κι όταν έχω φτάσει σε ένα αποτέλεσμα, όσο το δουλεύω, θεωρώ ότι έχει φτάσει στο τέλος του μια διαδικασία που βιώνω όσο το φτιάχνω. Τότε και σταματάω και βλέπω ότι έχει ολοκληρωθεί. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο το γενικό θέμα έχει να κάνει με την έννοια της εστίας, του σπιτιού, την καθημερινότητα. Αυτή είναι και η καθημερινότητα μου αυτή τη στιγμή. Η οποία αναπόφευκτα αντικατοπτρίζεται στη δουλειά μου.
Το αφήγημα των έργων σου είναι συγκεκριμένο ή μπορεί κανείς να δώσει τη δική του ερμηνεία;
Επειδή τα έργα μου είναι αρκετά αφηρημένα αφήνουν το θεατή να δώσει τη δική του ερμηνεία. Έχει σίγουρα τον τίτλο που μπορεί να τον καθοδηγήσει, αλλά αφήνω ένα ανοιχτό παράθυρο στο να δοθεί και μια άλλη ερμηνεία. Γιατί, ο καθένας μπορεί να ταυτιστεί διαφορετικά. Αλλά, την εμπειρία που θέλω να επικοινωνήσω την έχω δώσει ξεκάθαρα μέσω του τίτλου. Στα έργα μου μεγαλύτερη σημασία έχει ο τίτλος· αυτός δίνει την κατεύθυνση. Ξεκινάω με τον τίτλο, με αυτό που θέλω να εκφράσω, με λέξεις, και που είναι η πρόθεση αυτού που θέλω να μεταφέρω. Το οποίο επηρεάζει και τις επιλογές μου στη χρωματική σύνθεση, στη μορφή που θα πάρει. Ο συνδυασμός των χρωμάτων επηρεάζει συναισθηματικά την ανάγνωση του έργου. Υπάρχουν φυσικά και κάποια έργα άτιτλα έργα, πράγμα σπάνιο, και το οποίο συμβαίνει γιατί έχω εντάξει κάποιες λέξεις στο έργο, οπότε δεν χρειάζεται τίτλος σε αυτή την περίπτωση. Οπότε, εκεί ο τίτλος του έργου είναι και αυτό που έχω κεντήσει. Η λέξη οπτικά έχει κι αυτή μία βαρύτητα. Προσθέτει ένα αρσενικό στοιχείο, διακόπτει κατά κάποιο τρόπο το θηλυκό στοιχείο που εμπεριέχεται στην πράξη του κεντήματος.
Αν εσύ σταθείς ως παρατηρητής απέναντι από το έργο σου. Ποιο πιστεύεις ότι είναι το κεντρικό στοιχείο του «προσώπου» που κοιτά τον θεατή;
Στην Αμερική είχα εκθέσει ένα καθρέφτη, όπου είχα κεντήσει το περίγραμμα, οπότε, ο θεατής έβλεπε κατευθείαν τον εαυτό του στον καθρέφτη. Είναι ελεύθερη η απόδοση και μου αρέσει κιόλας να μην περιορίζεται ο θεατής. Ίσως, ο τίτλος να δίνει μια κατεύθυνση, όπως προανέφερα, παρόλα αυτά μου αρέσει η διαδικασία να παγώνει ο χρόνος. Ή, να έρχεται αντιμέτωπος με κάτι βαθύ προσωπικό. Το έργο έχει σημασία για μένα να γίνεται «εμπειρικό». Δεν επιβάλω στον θεατή την ερμηνεία. Για αυτό πολλά έργα μου έχουν τη μορφή του installation. Και νομίζω ότι καταφέρνουν να διατηρούν αυτή την αμεσότητα, χωρίς να συνιστούν μια ανάμνηση του παρελθόντος. Είναι ένα ζωντανό παιχνίδι με το χρόνο. Και εφόσον αλλάζει και μορφή -ανάλογα με τα υλικά που χρησιμοποιώ, γιατί για παράδειγμα η σκιά είναι πάντοτε διαφορετική, ανάλογα με το που είναι τοποθετημένο το έργο -έτσι, συνεχίζει να είναι ζωντανή η εμπειρία. Διαφορετική κάθε φορά, καθώς επηρεάζεται από το περιβάλλον που βρίσκεται το έργο. Τα σχόλια που, πολύ συχνά, έχω από κάποιον που βρίσκεται μπροστά στο έργο είναι: Η αναγνώριση του οικείου από το δικό του παρελθόν. Έτσι, όποιος βλέπει τα έργα βάζει την προσωπική του πινελιά. Για αυτό, που του είναι γνώριμο και αναγνωρίσιμο. Όπως, μια ανάμνηση της δικής του παιδικής ηλικίας ή δικών του οικείων προσώπων (που ίσως, είχαν ενασχόληση με το κέντημα). Ή, τα χρώματα επίσης, μπορεί να κατευθύνουν στο συναίσθημα και να βγει μια νοσταλγία. Ή, ένα συναίσθημα εγκλεισμού.
Ποιο από τα έως τώρα έργα σου σε αντιπροσωπεύει περισσότερο και γιατί;
Αυτά που έχω βιώσει πιο έντονα, όσο τα δούλευα, είναι κυρίως η μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις · καθώς αντιπροσώπευαν μια φάση της ζωής μου που ήταν πολύ έντονη από την εμπειρία που βίωνα κι έτσι, αποτυπώθηκε και με την πιο επιβλητική διάσταση. Δηλαδή η κλίμακα σίγουρα παίζει ρόλο. Οι μεγάλες εγκαταστάσεις είναι σαν ζωντανοί οργανισμοί. Είναι έργα που εξελίχθηκαν μέσα στο χρόνο. Για παράδειγμα, έχω δώσει ημερομηνία εκτέλεσης που είναι μια δεκαετία μετά – σαν το έργο που θα παρουσιάσω τώρα στην Art Athina. Είναι ενεργά αυτά τα έργα, μπορεί να πάρουν και μια άλλη μορφή μετά την ολοκλήρωση τους. Όπως, κι ότι είναι έργα που με έχουν βοηθήσει να απαντήσω και να καταλάβω κι εγώ πράγματα που μου συνέβαιναν και ίσως, χρειαζόμουν να τα επεξεργαστώ. Αλλά, έχω ταυτιστεί και με το έργο μου «Non quite river».
Ποια η άποψη σου για τη θέση των γυναικών στον χώρο της τέχνης;
Ναι, αυτό το θέμα είναι πάντα επίκαιρο. Κι όπως φαίνεται, ακόμα δεν έχει φτάσει στο επιθυμητό σημείο που θα ήθελαν οι γυναίκες καλλιτέχνιδες. Ίσως, και να μην υπάρχει και απάντηση στο αν αυτό θα φτάσει ποτέ σε ικανοποιητικό σημείο. Είναι κάτι που με προβληματίζει αρκετά και δεν μπορώ να το διαχωρίσω, να το δω μονοδιάστατα. Δηλαδή, δεν μπορώ να διαχωρίσω τον ρόλο μου ως μητέρα από τον ρόλο μου ως εικαστικό. Αυτά τα δύο τα θεωρώ αλληλένδετα. Κι εκεί κάπου αναγνωρίζω ότι δεν υπάρχουν και λύσεις, διότι αυξάνονται οι υποχρεώσεις και οι απαιτήσεις από τις γυναίκες προκειμένου να πληρούν διάφορους ρόλους στην καθημερινότητα. Κι ενώ, υπάρχει κάποια εξέλιξη, ως προς το μοτίβο της πατριαρχίας, παρόλα αυτά δεν είμαι σίγουρη αν φτάσει ποτέ στο επιδιωκόμενο. Δηλαδή, η ανισότητα ακόμα παραμένει αρκετά εμφανής και φανερή. Νομίζω, ότι η γυναίκα σε κάποια θέματα ακόμα βρίσκεται σε μειονεκτική θέση. Από τη στιγμή που γίνεται μητέρα, σε κάποια φάση της καριέρας της, θα επιβραδύνει την εξέλιξη της δουλειάς. Είναι πολλά τα παραδείγματα γυναικών που η καριέρα τους ανθίζει όταν τα παιδιά τους ενηλικιωθούν. Ή, η Λι Κράσνερ (Lee Krasner) για παράδειγμα, μια άλλη περίπτωση, η οποία ωστόσο είχε αφιερωθεί πιο πολύ στην δουλειά του Τζάκσον Πόλοκ (Jackson Pollok), μένοντας η ίδια στο παρασκήνιο, και τώρα αρχίζει να αναγνωρίζεται το έργο της. Ή, γυναίκες καλλιτέχνιδες πολύ δραστήριες, όπως η Βρετανίδα εικαστικός Τρέισι Έμιν (Tracey Emin). Εκείνη απέρριψε το ρόλο της μητρότητας και της συζύγου, κάνοντας «θρησκεία» τη δουλειά της. Οπότε, αυτή τη στιγμή καλούμαστε να απαντήσουμε σε ένα debate, γιατί περί αυτού πρόκειται, όπου όπως φαίνεται δεν φαίνεται να υπάρχει λύση. Οι γυναίκες καλούνται να έχουν μια υπόσταση στον επαγγελματικό τομέα ίδια με του άνδρα- στις υποχρεώσεις και στις απαιτήσεις – κι έχει παραμεληθεί η δουλειά της μητέρας – που είναι μια δουλειά- όπως, και αυτή της συντήρησης του σπιτιού. Αυτά είναι όλα επιπρόσθετα τα οποία δεν μπορούν να αφαιρεθούν και δεν φαίνεται να υπάρχει εξέλιξη στο να μοιραστούν οι ρόλοι ισότιμα. Οπότε, δεν ξέρω αν υπάρχει λύση στο πρόβλημα αυτό που υπήρχε ανέκαθεν.
Ποιον εικαστικό που δεν ζει πια θα ήθελες να συναντήσεις;
Μία καλλιτέχνιδα που μου άρεσε, πάρα πολύ από όταν ήμουν φοιτήτρια, και που μιλάει πολύ η δουλειά της, ήταν η Eva Hesse· η οποία πέθανε σε πολύ μικρή ηλικία. Καθ’ όλη τη διάρκεια της πορεία της όμως υπήρξε πολύ δραστήρια. Το έργο της έχει μεγάλη υπόσταση και επηρέασε πολύ, για την εποχή της, τον τρόπο που βλέπανε μέχρι τότε τη δουλειά μιας γυναίκας καλλιτέχνιδας. Βρίσκω πολύ θαρραλέα τη συνεισφορά της. Δεν είχα την τύχη να την γνωρίσω, καθώς έφυγε πολύ νωρίς. Είχαμε σπουδάσει στο ίδιο πανεπιστήμιο και ήταν από τις πρώτες γυναίκες που δέχτηκαν στο Art School του Yale. Οπότε, υπήρξε και αυτό το στοιχείο ως πρωτοποριακό για την καριέρα της. Η δουλειά της είναι αρκετά οργανική, είναι γλύπτρια, και συνδυάζει πολύ καλά το σαρκικό με το ανθρώπινο συναίσθημα, το ατελές. Η δουλειά της, είναι αφαιρετική εννοείται, αλλά σαν εμπειρία όταν στέκεσαι σε μια αίθουσα με τα έργα της υπάρχει μια μεγάλη ανθρωπιά με σεμνότητα. Έχει μια προσέγγιση μινιμαλιστική στο κομμάτι της αισθητικής, καθώς το χρώμα έχει αφαιρεθεί · κι εκεί, συνδυάζω και τη δική της εμπειρία μέσα από την πορεία της ζωής της, και στο πως αυτό αποτυπώνεται στη δουλειά της. Γιατί, είχε μια δύσκολη πορεία από μικρή ηλικία. Ήταν Εβραία, γλίτωσε από το ολοκαύτωμα, πήγε να εγκατασταθεί στην Αμερική, τη δέχτηκε το Yale έκανε μεγάλη καριέρα, αλλά πέθανε σε πολύ μικρή ηλικία από αρρώστια. Δεν μπόρεσε δηλαδή να ξεφύγει από το «τραύμα». Όμως, για αυτό το λίγο χρόνο, που έμεινε δραστήρια, η πορεία της, σαν καλλιτέχνης, είναι εξαιρετική.
INFO:
Booth 1
(Viktoria Fassianou, Anastasia Orfanidou, Maria Migadi)
12-16 Νοεμβρίου 2026
Onassis Ready
6 Οκτωβρίου 2026 – 21 Νοεμβρίου 2026
