AILF : Η ελπίδα ως σφάλμα ή «ας πιστέψουμε στο αδιανόητο»(από τον Γιάννη Ν.Μπασκόζο)

από τον Γιάννη Ν.Μπασκόζο

«Σ΄ ένα μετρό γεμάτο με φασίστες χρειάζεται τουλάχιστον ένας δημοκράτης». Αισιόδοξος μέσα στην απαισιοδοξία του ο Λάσλο Κρασναχορκάι ανέπτυξε χθες στο 1^ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας Αθήνας τις απόψεις του για τη σκοτεινή εποχή μας συμπληρώνοντας “δεν χρειάζεται να κατηγορούμε απλώς κάποιον ως  φασίστα, κάτι πρέπει να κάνουμε”. Στη συζήτηση συμμετείχε η γερμανίδα ακτιβίστρια και συγγραφέας Κάρολιν Έμκε και οι ιστορικοί Κωστής Παπαιωάννου και Κωστής  Καρπόζηλος. Οι ιστορικοί (που τελευταία αφήσαν το παρελθόν και συζητούν για το μέλλον) παρουσίασαν τη σημερινή ζοφερή εικόνα. Τόνισαν και οι δύο πως έχουμε μπει σε μια νέα εποχή και ότι η ακροδεξιά και ο φασισμός παίρνει πια πολλές μορφές και χρήζει να ξαναδούμε ποιο είναι το σήμερα στο φως του παρελθόντος. Η συζήτηση είχε μεγάλο ενδιαφέρον καθώς η ιστορία “μετακομίζει” στο σήμερα για να προσδιορίσουμε την τάση του μέλλοντος κόντρα στην αποδιδόμενη ρήση  στον Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ ότι “το μόνο πράγμα που μας διδάσκει η ιστορία είναι ότι τίποτα δεν μας διδάσκει”.

Η Κάρολιν Έμκε, παλιά πολεμική ανταποκρίτρια, μαχητική υπερασπίστρια της διαφορετικότητας αλλά και πολέμιος των νέων φαινομένων φασισμού τόνισε πως ο ολοκληρωτισμός είναι φασισμός. Στη Γερμανία παρουσιάζονται πολλά κρούσματα φασισμού. Οι ακροδεξιοί εμπνέονται από το παρελθόν, από ένα ισχυρό εξουσιαστικό παρελθόν. Οι μορφές που παίρνει ο φασισμός διαφέρουν. Η Καρολιν Έμκε μίλησε ότι είναι λάθος να θεωρούμε ότι οι φασίστες ανήκουν μόνο στα κατώτερα αμόρφωτα στρώματα. Οι ρατσιστές δεν έχουν ένα συγκεκριμένο μόνο ταξικό υπόβαθρο, είναι απλώς ρατσιστές.

Ανέφερε ένα δικό της, μικρό αλλά ενδεικτικό, περιστατικό. Είχε αρνηθεί να πάει σε μια εκδήλωση για το Ολοκαύτωμα που την είχαν καλέσει τρεις φορές. Αισθανόταν πολύ βαρύ να μιλήσει μπροστά σε επιζώντες. Την τέταρτη φορά δέχθηκε να μιλήσει και σκέφθηκε ανάμεσα στα άλλα να πει και για τις διώξεις των ναζιστών εναντίον των ομοφυλοφίλων. Μετά το τέλος της ομιλίας της διαπίστωσε ότι ο Πολωνός μεταφραστής είχε παρακάμψει το τμήμα αυτό.

Η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από το μότο που είχε στο βιβλίο του ο Λάσλο Κρασναχορκάι «Η ελπίδα ως σφάλμα». Ο Λάσλο διευκρίνισε τη θέση του για τη φράση αυτή. Τόνισε ότι νομίζουμε πολλές φορές ότι η  κρίση είναι η κανονικότητα. Η μόνη μας ελπίδα είναι να γίνει ένα σφάλμα και να βγούμε από την κρίση. Συμφωνώντας η Κάρολιν Έμκε είπε ότι η έλλειψη ελπίδας παράγεται από μια κατάσταση, την οποία δεν πρέπει να αποδεχθεί ο άνθρωπος αλλά να την αντιπαλέψει.

Ο Λάσλο Κρασναχορκάι τόνισε ότι έχουμε μιλήσει πολλές φορές για το τέλος της ιστορίας  αλλά αυτό δεν έχει συμβεί. Ελπίζουμε σε μια παράλογη ελπίδα/ ένα σφάλμα  ότι κάτι θα συμβεί και τα πράγματα θα πάρουν άλλη κατεύθυνση. Δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτήν.

Οι ομιλητές συμφώνησαν με τον Κωστή Παπαϊωάννου ότι δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ως οριστικό της σαγήνη της απελπισίας, ότι τα πράγματα έτσι είναι κι έτσι θα πορεύονται. «Ας ελπίσουμε στο αδιανόητο γιατί μόνο ο άνθρωπος μπορεί να πιστέψει σε αυτό», έκλεισε η Κάρολιν τη συζήτηση.

Σημ. Τα βιβλία της Κάρολιν Έμκε στα ελληνικά είναι το Εναντίον του Μίσους ( μτφρ. Χρήστος Αστερίου, Εκδόσεις Πόλις, 2021)τιμημένο με το  Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών και το Ο Δικός μας Πόθος (μτφρ.Δημήτρης Δημοκίδης, Εκδόσεις Πόλις, 2021). Τελευταίο βιβλίο του Λάσλο Κρασναχορκάι είναι το Πάει και το φρατζολάκι (μτφρ. Μανουέλα Μπέρκη, εκδόσεις Πόλις)