Βιβλία για τις γιορτές (4), 10+1 ποιητικές συλλογές νεότερων συγγραφέων(της Βαρβάρας Ρούσσου)

2122

3 Βιβλίο Αποθήκευση Seveuse rousse Le Yack (1972)

Spread the love

της Βαρβάρας Ρούσσου

Στην έως τώρα ποιητική παραγωγή, όπως την έχω καταγράψει, υπερτερούν αριθμητικά οι συλλογές που προέρχονται από νεότερες/ους και πρωτοεμφανιζόμενες/ους αλλά υπάρχουν και βιβλία μεγαλύτερων και ιδιαίτερα αναγνωρισμένων. Πολλές φωνές είναι ήδη δοκιμασμένες, έστω με μία προηγούμενη συλλογή. Ανήκουν, κυρίως, στο ποιητικό κύμα (η λέξη εμπρόθετα επιλεγμένη) που εμφανίζεται από τις αρχές ή και αργότερα της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα (2010 και εξής). Ως εκ τούτου, η φετινή παραγωγή συντελεί με τη σειρά της στο σχηματισμό ενός ακόμη δείγματος ώστε να είναι δυνατή η σχετικά ασφαλέστερη αποτίμηση τάσεων υπό διαμόρφωση στο πεδίο. Ιδίως στις περιπτώσεις των νεότερων εντοπίζονται σήματα για τις πιθανές πυκνώσεις θεματικών και μέσων στα αμέσως επόμενα χρόνια.

Ελένη Κοσμά, Ιστορία ενός καβοδέτη, εκδ. Πόλις

Ο καβοδέτης (λέξη που δεν απαντά στα λεξικά όμως ως επάγγελμα ονομάζει συγκεκριμένη κατηγορία λιμενεργατών) αυτοιστορείται και στην αφήγησή του συμπυκνώνονται η οικειότητα ως καταγωγική ρίζα/τόπος, η ξενότητα, η φιλοξενία του ξένου και η αίσθηση αποξένωσης του γηγενούς από τον τόπο του, η θάλασσα ως χώρος κίνησης των προσώπων, η ιστορία ένδοξων πλοίων της επανάστασης ως ατομικό παρελθόν του καβοδέτη και κομμάτι της συλλογικής ιστορίας. Ο τόπος, το ανήκειν ορίζουν αυτό το άτομο που όμως προβάλλεται ως μεταιχμιακό πρόσωπο ανάμεσα σε ξηρά και θάλασσα. Παράλληλα η αστική απομόνωση από τους συνανθρώπους του τον κάνει να γίνεται ο ίδιος ξένος στον τόπο του και σταδιακά, η πόλη του, στην ξηρά, η έλλειψη σύνδεσης με τους άλλους τον οδηγεί πίσω στη θάλασσα που αναδεικνύεται τελικά ο φιλόξενος τόπος. Η συλλογή διαβάζεται κυριολεκτικά αλλά είναι ανοιχτή σε μεταφορικές αναγνώσεις, προσεγγίζει στοιχεία της σύγχρονης ιστορικής πραγματικότητας χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτά. Η Κοσμά επεξεργάζεται τη δομή της συλλογής που αποδεικνύεται μια σύνθεση με αυτονομία αλλά και συνάφεια των ποιημάτων. Οι γλωσσικές επιλογές στηρίζουν το εγχείρημα και, παρότι, γενικά, σχεδιάζει τις συλλογές της σε ένα κάθε φορά παρόμοιο αλλά και διαφορετικό μοτίβο, κατορθώνει να διατηρεί, και κυρίως να μεταφέρει, ακέραια τη συγκίνηση.

Ναταλία Καραγιάννη, Ντάγκο, εκδ. θράκα

24 ποιήματα, σχεδόν όλα πρωτοπρόσωπα, απαρτίζουν τη συλλογή που αποτελεί μια αφήγηση ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά: την ιστορία μιας σκληρής αναγκαστικής μετανάστευσης ενός πολύ νεαρού αγοριού. Όπως μας πληροφορεί η σημείωση στο τέλος του βιβλίου πρόκειται για μια σύνθεση που αποτέλεσε ζωντανή περφόρμανς και κατόπιν ακουστική εγκατάσταση, στοιχείο που έχει επηρεάσει τη σύνθεση των ποιημάτων. Το Ντάγκο (η υποτιμητική ονομασία για ισπανόφωνους μετανάστες των ΗΠΑ) αποδίδεται στον νεαρό μετανάστη στην Τασμανία του 1956 όπου οι μετανάστες αντιμετωπίζονται ρατσιστικά. Η αποσιώπηση του ονόματος του νεκρού στα επόμενα χρόνια από τους συγγενείς του, συνδέεται με μια παράδοση περί θανάτου των Αβορίγινων της Τασμανίας (να μην απαλείφουν από το λεξιλόγιό τους το όνομα του νεκρού). Στη σύνθεση αυτή η παράδοση αποσιώπησης διαπλέκεται με την οικογενειακή ντροπή για τον νεκρό συγγενή, στάσεις που παρέχουν στην ποιητική φωνή-μέλος της οικογένειας, το έναυσμα, με την πρώτη αναφορά στο πρόσωπο του λησμονημένου Ντάγκο, για να συνθέσει ποιητικά τη ζωή του στην ξενιτιά, εικάζοντας το βίο και τον θάνατό του. Ο ρατσισμός, η βία, η ντροπή, η μετανάστευση, η απώλεια του ονόματος και ο αφανισμός της μνήμης είναι οι έννοιες που διαχειρίζεται το βιβλίο. Άλλοτε με την ένταση του λυρισμού σε απευθύνσεις στον Ντάγκο και αφήνοντας στο παρασκήνιο την αφήγηση άλλοτε επιχειρώντας να ανασυνθέσει την αφήγηση χωρίς ρεαλιστικές λεπτομέρειες αλλά με δραματικότητα η συλλογή αναδεικνύεται ιδιαίτερη.

Ακριβή Κακλαμάνη, Ακόμα κρύβομαι, εκδ. Σμίλη

Μετά την πρώτη συλλογή της Μιλημένο νερό (2018) η Κακλαμάνη επιστρέφει με ένα βιβλίο όπου διερευνά διαφορετικές φόρμες: πεζόμορφα ποιήματα με αφηγηματικό κυρίως στοιχείο συχνά ως αφήγηση ονείρων, ένστιχα με πολυσύλλαβους ή σύντομους στίχους, άλλα ολιγόστιχα άλλα πιο εκτενή, με ρυθμικότητα ή πεζολογία, ποιήματα που προσεγγίζουν έναν χαμηλού τόνου θεατρικό μονόλογο με στοιχεία εξομολογητικότητας αλλά και κριτικής διάθεσης. Τα ποιήματα εκτείνονται σε μια γκάμα ερεθισμάτων από οικείες, ασήμαντες, καθημερινές στιγμές που επισύρουν την προσοχή έως κομβικά γεγονότα του ατομικού πεδίου: η απώλεια των γονέων, η πράξη της γραφής, μυθικές μορφές- σύμβολα (Πηνελόπη, Αγαμέμνονας, βιβλικός Ιωβ), πρόσωπα-λογοτεχνικοί χαρακτήρες ή δημιουργοί. Η Κακλαμάνη χειρίζεται επιδέξια την τεχνική του cento, δηλαδή δημιουργία ποιήματος με τη συρραφή αυτούσιων στίχων από άλλα έργα/ποιήματα. Η αναπλαισίωση αυτή προκαλεί μετατόπιση από την πρωτοτυπία του παραθέματος στην αναδιάταξη, στην επανεγγραφή, στην επανασημασιοδότηση των στίχων. Παράλληλα, οι επιλογές για το στήσιμο των centos δημιουργούν ένα ιδιαίτερο ερμηνευτικό πλέγμα για τη συλλογή. Άλλοτε περιγραφική άλλοτε αφηγηματική άλλοτε αφήνοντας τα ρητορικά σχήματα άλλοτε λυρική αλλά κυρίως εξομολογητική η ποίηση της Κακλαμάνη αναζητά να μοιραστεί τη συγκίνηση χωρίς κρυπτικότητα.

Ιωάννα Λιούτσια, Αστική αγωνία, εκδ. θράκα

Σχεδόν ως συνέχεια της προηγούμενης συλλογής αλλά με την εμπειρία της, η Αστική αγωνία πραγματεύεται ό,τι ο τίτλος δηλώνει ρητά: την αγωνία ενός ποιητικού υποκειμένου από τη νεότερη ηλικιακά βιολογική γενιά όπου το βίωμα της αστικής -αθηναϊκής- ζωής σταδιακά γίνεται αντιληπτό ως διαλυτική, πιεστική συνθήκη που δείχνει προς ένα δυσοίωνο μέλλον όπου καταρρέουν οι προσδοκίες. Το παρόν απορροφά τη νεανική ικμάδα με την εργασιακή επισφάλεια (οι λέξεις δουλειά-δουλεύω και συναφείς επανέρχονται στα ποιήματα). Η ματαίωση, η εξουθένωση, η κόπωση (βλ. «Ξυπνητήρια») διαμορφώνονται σε βασική προοπτική της ενηλικίωσης (βλ. «Ενηλικίωση»). Παράλληλες θεματικές η απομάκρυνση από την αγαπημένη πόλη και η προσαρμογή στην Αθήνα, η έμφυλη βία. Ξεχωρίζει το εκτεταμένο Η πραγματικότητα αποδίδεται χωρίς ακραία ρεαλιστικό λεξιλόγιο, σε τόνο απογοήτευσης αλλά όχι παραίτησης καθώς διακρίνεται στα ποιήματα η αντιστάθμιση των αρνητικών βιωμάτων με θετικά: μη αστικές μνήμες αλλά κυρίως οι παρηγορητικές κοινότητες φίλων και ο έρωτας. Εδώ εγγράφονται τα πλέον λυρικά ποιήματα που λειτουργούν ως αντίσταση στην αστική, και γενικότερη, δυστοπία. Ενώ η Λιούτσια δεν πρωτοτυπεί μορφικά κατορθώνει να αναδείξει το τι η σύγχρονη ποίηση επιδιώκει να αναδείξει ως άξιο λόγου, ορατότητας και προβληματισμού.

Καλλιόπη Αλεξιάδου, Βικς στη μύτη, εκδ. κάπα

Η Αλεξιάδου συμπορεύεται με όσες/όσους επιδιώκουν μια ποίηση λεκτικά και υφολογικά αιχμηρή, δραστική και συγκινησιακά δυναμική όπως δηλώνει και ο τίτλος: η ενόχληση, ο αιφνίδιος ερεθισμός του βικς στη μύτη αποδίδουν τον επιδιωκόμενο στόχο των ποιημάτων. Η οξύτητα της συλλογής, που επιχειρεί το αδιαμεσολάβητο της προφορικότητας και την επιλογή μορφών και γλώσσας αντίστοιχης, ευθυγραμμίζεται με το σχεδόν επιθετικό εξώφυλλο, σαν χειρόγραφο/αυτόγραφο όπως και η μορφή των τίτλων στα ποιήματα. Στη δεύτερη συλλογή της η Αλεξιάδου επιχειρεί να κατακτήσει την προσωπική της φωνή, να ισορροπήσει ανάμεσα στην αναζήτηση της πρωτοτυπίας και το απογυμνωμένο ύφος διατηρώντας μόνο τις αναγκαίες μεταφορές και βέβαια την οξύτητα της ειρωνείας που επιτείνει την κριτική διάθεση φτάνοντας ενίοτε στο σαρκασμό. Οι αιφνίδιες αποστροφές με ερωτηματικά που συχνά μένουν αναπάντητα, η λιτή αφήγηση της καθημερινότητας απ’ όπου αντλεί, ζωηρότερη με φράσεις σε ευθύ λόγο και εισαγωγικά, η πρωτοπρόσωπη οπτική, η ένταση που διαποτίζει τα ποιήματα δίνοντας την αίσθηση ότι παράγονται άμεσα από την έκρηξη των συναισθημάτων, όλα δείχνουν ότι στόχος της συλλογής ήταν να παραχθεί ένα ιδιαίτερα ηλεκτρισμένο κλίμα και συχνά το κατορθώνει παρότι δεν γίνεται εξαιρετικά τολμηρή στις θεματικές περιοχές που τροφοδοτούν τα ποιήματα.

Χρήστος Σιορίκης, Ποια χώρα είμαι εκδ., Ροές

Η δεύτερη συλλογή του Σιορίκη αφαιρετική, πυκνή, με σύντομα ποιήματα, με γρήγορη διαδοχή εικόνων πολύ συχνά από το φυσικό περιβάλλον: το νερό, ποτάμια και θάλασσες, τα βουνά και το χώμα αναδεικνύονται σε έμβια στοιχεία με τα οποία συνομιλεί το ποιητικό υποκείμενο. Ο Σιορίκης δεν αφηγείται με αναφορικότητα, δεν αγκιστρώνεται στο πραγματικό, δεν εξομολογείται, δε διαμορφώνει αλληγορίες, αλλά συνθέτει εικόνες από χώρες φανταστικές και πραγματικές και αναρωτιέται ποια απ όλες χαρτογραφείται ως «εγώ». Ο θεός απομυθοποιείται, η αρμονία και η συμμετρία είναι απάτη του ανθρώπινου βλέμματος, το πραγματικό και το εικονικό/αναπαραστατικό (χάρτες, πίνακες, πορτραίτα, γκραβούρες, αγάλματα) συμπλέκονται, το ανθρώπινο και το θεϊκό δεν αποτελούν σύμβολα ενώ ταυτόχρονα η αφαίρεση, οδηγεί στην απορία (φράσεις/στίχοι χωρίς ερωτηματικό θέτουν εντούτοις ερωτήματα) και στη μετατόπιση του βλέμματος: «Ο άνθρωπος ρωτάει ακόμα/Απορεί για τα πετρώματα/…» και: «Ήρθε η ώρα να πάμε/πιο πέρα απ’ το βλέμμα». Τα ποιήματα, παρά την ένταση τους την οποία δομούν σταδιακά και υπόγεια, παρά την σχεδόν ανεπαίσθητη υπονόμευση στην πρώτη ανάγνωση διαβάζονται ως ήρεμες αποφάνσεις. Μερικά ωστόσο είναι ευθύβολα/άμεσα και ξεκάθαρα οπότε αναδύεται αβίαστη η συγκίνηση που τα συνέχει.

Ελισάβετ Λαμπροπούλου, Ο λωτός κι ο κηπουρός, εκδ. ενύπνιο

Ο κηπουρός, η σταθερή παρουσία του κήπου που μεταβάλλεται από τις εποχές και κυρίως το ακίνητο δέντρο, οι ρίζες (του), και η διάδραση ανθρώπου-δέντρου, ο χρόνος του δέντρου που μετρά σε κύκλους, «το αντίστροφο μέτρημα του κηπουρού» ενάντια στη ροή του χρόνου -εποχές, νύχτα/μέρα-, ενάντια στα ζιζάνια-φθορά, τα φυτά, «η σμίλη της μνήμης» (λωτός), τα ελάχιστα σκιώδη πρόσωπα (πατέρας-μητέρα-Μαρία) απαρτίζουν μια μεταφορική σύνθεση όπου το πραγματικό αντανακλά σε αυτό το κλειστό σύστημα (ο κήπος-κόσμος, ο κήπος-βιβλίο) συνάμα ανοιχτό στη φθορά, το θάνατο και το τέλος. Ο κηπουρός δεν κυριαρχεί στον κήπο αλλά βρίσκεται εντός του, συμμετέχει στη ροή των στοιχείων, επιχειρεί να τα μεταβάλλει και μεταβάλλεται από αυτά. Πρόκειται για μια λογοτεχνική κατασκευή ενός κόσμου οικείου, καθότι φυσικός, που οικοδομείται με λέξεις και με απλά μέσα, με έμφαση στις μεταφορές, πέρα από την κύρια μεταφορά που συγκροτεί τη ολόκληρη τη σύνθεση: τα επίθετα είναι ζυγισμένα, οι επαναλήψεις λέξεων -οι λεκτικές αλυσίδες μνήμης που συστήνουν συνειρμούς-, ο ρυθμός ροής είναι άλλοτε ταχύς άλλοτε πιο αργός. Η οπτική παραπέμπει στην καθαρή/παρθενική παιδική ματιά που χρησιμοποιεί την αίσθηση της όρασης πριν να κατανοήσει τις βαθύτερες δομές του γύρω κόσμου αλλά και που σταδιακά αντιλαμβάνεται/μαθαίνει ότι αυτός μπορεί να είναι τόσο απέραντος όσο και περιορισμένος.

Ιδιαίτερη πάντοτε η περίπτωση του Διονύση Καψάλη που συστηματικά σχεδόν εκδίδει κάθε περίπου δυο χρόνια ή και νωρίτερα. Από την περσινή συλλογή του Όπως οι αμπελουργοί (εκδ. Άγρα) περνάμε φέτος σε βιβλίο με τίτλο Η δεύτερη ομορφιά ή το γαλάζιο τ’ ουρανού (εκδ. Άγρα). Η 26^η ποιητική συλλογή του κινείται στα γνωστά του δεδομένα αποτελώντας μια ακόμη ενότητα στο ποιητικό του έργο που δομείται ως συνεχές. Με σημείο εκκίνησης στίχο του Δάντη και με τους οικείους τρόπους του, με ευρεία διακειμενικότητα στοχάζεται λυρικά.

Πρώτες εμφανίσεις

Παναγιώτης Αντωνιάδης, έμελος, εκδ. θράκα

Το επίθετο έμελος, το αντώνυμο του ανέμελος ή το συνώνυμο του μελωδικός, μια λέξη με δυο αντίθετες σχεδόν σημασίες, δημιουργεί ήδη ένα αναγνωστικό ερώτημα. Η συλλογή περιστρέφεται γύρω από «βαριές» θεματικές (οικογένεια ως πρώτο τραύμα, κουήρ έρωτας και AIDS, απώλεια και ενηλικίωση εν μέσω τραυμάτων, μνήμες κυρίως ερωτικές, κατάθλιψη) υποδεικνύοντας την πρώτη σημασία της λέξης που πιστοποιείται ειδικά με την ανάγνωση συγκεκριμένων ποιημάτων. Φροϋδικά μότο και τίτλοι (που αποτελούν προτάεις για τις βάσεις των ποιημάτων) συνυπάρχουν με ποιήματα ένστιχα ή διαταγμένα σε σχηματισμούς («σχεδόν τετράγωνο» όπου οι στίχοι ευθυγραμμίζονται ώστε να σχηματίσουν ένα σχεδόν τετράγωνο, ή στίχοι σε στήλες κομμένων λέξεων που επιβάλλουν κοφτή ανάγνωση και καλλιεργούν την επιμονή στη λέξη. Οι ποιητικές τεχνικές του είναι ενδιαφέρουσες και διαφορετικές και συστοιχούν με την απόπειρα να προσεγγίσει πολλαπλά ταυτότητες κουήρ υποκειμένων. Η γλωσσική ευρύτητα επιτρέπει ενδιαφέροντες χειρισμούς ενώ το ύφος άλλοτε πιο ρεαλιστικό άλλοτε τρυφερό άλλοτε λυρικό ή στοχαστικό δεν γίνεται ποτέ αποστασιοποιημένο. Ειδικότερα, οι ποιητικές δυνατότητες του Αντωνιάδη διαφαίνονται sygkentrvm;enew στο εκτενές «nebelmeer (ένα ποιητικό διήγημα)»

Γεωργία Καλαφάτη, Η αγέραστος Ρόζα, εκδ. ΑΩ

Η συλλογή χωρίζεται σε πέντε ενότητες με τίτλους που θυμίζουν εκκλησιαστικά κείμενα. Χειμαρρώδης λόγος που παρασύρει στις εναλλαγές του ρυθμού του, ακατέργαστος σχεδόν με μορφή ημερολογιακών σημειώσεων και όμως με γλώσσα που συχνά εκπλήσσει με την ευρηματικότητα. Κυριαρχεί η μέθη από τον δυνατό ερωτικό πόθο παράλληλα με την αρρώστια της μητέρας και τη δέσμευση στη φροντίδα της σε ένα περιβάλλον (νοσοκομείο) που ωθεί προς τη ζωική ορμή του έρωτα αλλά και προς τη στροφή στον εαυτό. Η απώλεια-θάνατος, οι εμμονές με το ρόδο-Ρόζα (σύμβολο μυστικιστικό αλλά και της θηλυκότητας, πνευματικότητα ταυτόχρονη με μια υλικότητα) και τις καραμέλες τσάρλεστον (παιδικότητα) συνυπάρχουν με τη σταθερή πίστη στο Θεό που φαίνεται ασύμβατη με το πλαίσιο αλλά και απαραίτητη για να αρθρώσει το λόγο της η ποιητική φωνή. Το περίεργο κράμα πνευματικότητας και θρησκευτικής πίστης με τον έντονο ερωτικό πόθο/πάθος συγκροτείται ανακαλώντας το ύφος από βίους αγίων και εντέλει συστήνοντας μια ιδιότυπη συλλογή όπως αποκαλύπτει απ’ τη μια το ροζ εξώφυλλο απ’ την άλλη το χάρτινο δέσιμο που παραπέμπει σε μικρογραφία χειρογράφων αποκρυφισμού.

Χαρίδημος Κιοστεράκης, Μετρό, εκδ. ενύπνιο

Συλλογή οπτικής ποίησης όπου ο λόγος σύντομων ποιημάτων συνυπάρχει αξεδιάλυτα με τη σχηματική απόδοσή του και το χρώμα. Μια ομοερωτική σχέση που τελείωσε έρχεται στο επίκεντρο ή μένει στο παρασκήνιο αλλά γίνεται η αφορμή για άλλα ποιητικά ερεθίσματα. Κεντρική θέση έχει η μακρά σύνθεση «Στην κηδεία της ποίησης», υπόβαθρο για να τεθούν από το νεαρό ποιητικό υποκείμενο, συχνά με (προσποιητή) αφέλεια, αναπάντητα -φυσικά- ερωτηματικά περί σύγχρονης ποίησης και να συσταθεί μια προσωπική γενεαλογία με αναφορές σε σύγχρονους κυρίως ποιητές/ποιήτριες.