της Όλγας Σελλά
Ένα νέο έργο που έρχεται από μακριά και φτάνει μέχρι το σήμερα. Για την ακρίβεια, έρχεται από τις αρχές του 20ού αιώνα, λίγο πριν την έναρξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου. Κι όμως το έργο του Γκέοργκ Κάιζερ (1878-1945), «Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τη νύχτα» (ο αρχικός του τίτλος ήταν «Από το πρωί ως τα μεσάνυχτα»), παρότι θεωρείται ως ένα από τα αριστουργήματα του εξπρεσιονισμού, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, σε διασκευή και σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου.
Ένα έργο με σαρκασμό, χιούμορ, στοιχεία θρίλερ, ανατροπές, στοχασμό και ποίηση. Και μια ιστορία, που έχει απ’ όλα: διαφθορά, καταναλωτισμό, σεξισμό, γλέντι, τραγούδια, εκμετάλλευση, φτώχεια και μια απεγνωσμένη προσπάθεια αναζήτησης του εαυτού. Η υπόθεση είναι απλή: ένας ταμίας τράπεζας (Ορφέας Αυγουστίδης) γοητεύεται από μια μυστηριώδη γοητευτική κυρία (Ευγενία Σαμαρά) και κάνει κάτι που ανατρέπει την ως τότε συνηθισμένη ζωή του. Κλέβει ένα τεράστιο ποσό από την τράπεζα, εγκαταλείπει τη δουλειά και την οικογένειά του, και φεύγει προς το άγνωστο με μόνη επιθυμία «να ζήσει». Ζει ένα διάστημα σε ξέφρενους ρυθμούς, σκορπάει χρήματα αφειδώς, αναζητεί τον έρωτα, συναντιέται με κάθε λογής ανθρώπους, που σηματοδοτούν στάσεις ζωής, συμπεριφορές και αξίες, και κάποια στιγμή συνειδητοποιεί ότι ακολουθεί μια διαδρομή που δεν τον οδηγεί πουθενά. Γιατί τίποτα απ’ όλα αυτά δεν γέμιζε, όπως νόμιζε, τη ζωή του, που ήταν τώρα πιο κενή.
Κι όμως, παρά την απλότητα της πλοκής του (για το σημερινό κοινό) ο Γκέοργκ Κάιζερ θίγει όλους τους αρμούς της κοινωνίας της εποχής του –και των μεταγενέστερων. Το έργο διαρθρώνεται σε σκηνές, που κάθε μια αποτυπώνει τις αναζητήσεις, τους στοχασμούς, την κριτική και τη φιλοσοφία του Γκέοργκ Κάιζερ.
-Η πρώτη έχει τίτλο «Η μηχανή», που είναι η τράπεζα, το χρήμα, ο τόπος όπου «εισρέουν ατέρμονα προσκυνητές της ύλης».
– Η δεύτερη σκηνή έχει τίτλο «Η μπουρζουαζία» και εκεί θίγεται το χρηματιστήριο της τέχνης, η εργαλειακή χρήση και η επίδειξή της από την άρχουσα τάξη.
-Η τρίτη σκηνή τιτλοφορείται «Επιφοίτηση» και ο Ταμίας, αυτός ο αόρατος άνθρωπος που έκανε την ίδια δουλειά και τις ίδιες κινήσεις κάθε μέρα, ανακαλύπτει μιαν άλλη ζωή, καθώς ονειρεύεται ότι περπατάει σ’ ένα χιονισμένο χωράφι. Φοβάται ακόμα, αναρωτιέται γιατί ανέτρεψε τη ζωή του, ζει στον πυρετό της νέας εμπειρίας: «Έχω μεγάλη περιέργεια. Κι έναν τεράστιο ενθουσιασμό. (…) Είμαι ένας αξιοσέβαστος πολίτης, σωστός οικογενειάρχης, καλός γιος, στοργικός πατέρας, πιστός σύζυγος και μέσα σε μισή μέρα έχω γίνει ένας διεφθαρμένος καταχραστής, ένας παλιάνθρωπος, ένας εγκληματίας που εντρύφησε στην τέχνη της φυγής, εξελίσσοντάς την ως και την τελευταία λεπτομέρεια. Και ο τροχός ακόμα γυρίζει. Απίστευτη επίδοση. Και έχει περάσει μόνο η μισή μέρα». Νιώθει ισχυρός, άτρωτος. Και θέλει να μόνο να καταναλώνει: «– Μα πού είναι εκείνα τ’ αγαθά που αξίζει ν’ αγοράσω;»
– Σκηνή 4η, «Οικογένεια». Η σταθερά της ζωής του, η οικογένεια, «η αβάσταχτη μαγεία της οικειότητας» είναι ικανή να του δώσει απαντήσεις; «- Το παλτό σου είναι σκισμένο πίσω στην πλάτη», του λέει η μητέρα του. «- Και πού να δεις το μέσα μου», απαντά ο Ταμίας.
-Σκηνή 5η , «Κοινωνία», ένας άκρως πολιτικός σχολιασμός του Κάιζερ: ο Ταμίας τζογάρει με ιλιγγιώδη χρηματικά έπαθλα στους νικητές ενός ποδηλατικού αγώνα, απολαμβάνοντας τον παροξυσμό του κοινού. Αυτό που κυριαρχεί σ’ αυτό το κεφάλαιο είναι ο ακραίος ανταγωνισμός, μέσω και της εξόντωσης του αντιπάλου, με στόχο τα χρήματα πάντα. Κι όταν περνά δίπλα του μια κοπέλα πουλώντας ένα έντυπο με τίτλο «Κάλεσμα πολέμου», που κοστίζει μόλις πέντε δεκάρες, ο Ταμίας της λέει: «Φτάσατε πολύ αργά. Εδώ ο πόλεμος έχει ήδη ξεσπάσει και μαίνεται σφαγή».
-Η έκτη σκηνή (που πλατείασε αρκετά και ίσως χρειαζόταν μια επιπλέον «ρύθμιση») έχει τίτλο «Σεξ», και εδώ συναντάμε τον ακραίο σεξισμό, την εμπορευματοποίηση του έρωτα, τη χυδαιότητα, την εξαγορά της συντροφικότητας. Η δύναμη του χρήματος έχει κι εδώ τον πρώτο λόγο, και συμπεριφέρεται στυγνά.
Σκηνή 7η, «Σωτηρία». Ο Ταμίας, με τα χρήματα που καταχράστηκε ακολούθησε διάφορες διαδρομές αναζητώντας την ανανέωση, την ελευθερία, το πάθος, την αλήθεια. Στην πορεία ένιωσε ηδονή μπροστά στην ταλαιπωρία (των άλλων), πίστεψε ότι κατέκτησε «το κέρδος του ελευθερωτή από τις μέτριες ζωές μας». Τώρα ήρθε η ώρα να κάνει «ταμείο», να βρει το νόημα: «Τι υπάρχει που να αξίζει να θυσιάσεις ολόκληρη τη ζωή σου για χάρη του;»
Αυτή είναι η ιστορία του Ταμία, εκείνου που «Έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τη νύχτα». Και ο Θωμάς Μοσχόπουλος την «αφηγήθηκε» στη σκηνή με άκρως εξπρεσιονιστικό και εξόχως θεατρικό τρόπο. Που είχε απ’ όλα (χάρη στο θαυμάσιο, και πάλι, σκηνικό περιβάλλον για το οποίο φρόντισε ο Βασίλης Παπατσαρούχας. Οπωσδήποτε και χάρη στους φωτισμούς του Νίκου Βλασόπουλου): βωβό κινηματογράφο, μουσική, μάσκες, έργα τέχνης, αγώνες ποδηλασίας, πονηρά σεπαρέ σε ακόμη πιο πονηρά μαγαζιά, οικογενειακές συγκεντρώσεις, γκισέ τράπεζας, γοητευτικές κυρίες, … τα πάντα. Και μάσκες πανομοιότυπες, κραυγαλέες και αστείες, που δήλωναν την ισοπεδωτική ομοιομορφία της καθημερινότητας και των ρόλων.
Και ανέδειξε το χιούμορ, τον γοργό ρυθμό των διαλόγων, τις συνεχείς ατάκες, τις ανατροπές, τους πολλούς και διαφορετικούς κόσμους που περπάτησε αυτός ο απρόβλεπτος Ταμίας μέσα σε λίγες ώρες, αναζητώντας το νόημα της ζωής, έχοντας στην τσέπη του πάρα πολλά χρήματα. Η κίνηση της Ζωής Χατζηαντωνίου και η μουσική του Δήμου Βρύζα υπογράμμισαν εύστοχα τις στιγμές αυτής της διαδρομής.
Οι ηθοποιοί της παράστασης «χόρεψαν» σ’ έναν απαιτητικό ρυθμό, και δεν έχασαν διόλου τον βηματισμό τους. Ο Ορφέας Αυγουστίδης, ο μόνος που δεν έπαιξε άλλους ρόλους, ήταν ο Ταμίας και ο «σολίστας» αυτής της γοητευτικής, παράξενης και αλλόκοτης ιστορίας. Αφέθηκε (με χιούμορ και ευαισθησία) να γοητευτεί, να μαγευτεί, να ξελογιαστεί, να διαφθαρεί, να εξαγοράσει, να αυτοκαταστραφεί, ψάχνοντας το διαφορετικό. Κι άλλαξε πολλές συμπεριφορές στη διαδρομή του, δείχνοντάς μας τα πολλά πρόσωπα του ενός ανθρώπους και τις προσωπικές του μάχες μ’ αυτά τα πρόσωπα. Και δίπλα του, όλοι σε πολλαπλούς ρόλους, διέπρεψαν: η Ευγενία Σαμαρά, ο Άλκης Μπακογιάννης, ο Γιάννης Σαμψαλάκης, ο Βαλεντίνος Κόκκινος, ο Κωνσταντίνος Πλεμμένος, ζωντανεύοντας τόσο συγκεκριμένους ανθρωπότυπους και διαρκώς ανιχνευόμενες συμπεριφορές, όσο και «τη δύναμη του πλήθος και τη βλακεία του όχλου».
Η παράσταση του Θωμά Μοσχόπουλου «Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τη νύχτα» δεν είναι απλώς μια πρωτότυπη, ενδιαφέρουσα, καλοσχεδιασμένη και καλοεκτελεσμένη παράσταση. Είναι και κάτι ακόμα, νομίζω εξίσου σημαντικό: ο Θωμάς Μοσχόπουλος επέλεξε να σχολιάσει τον κόσμο που μας περιβάλλει, όχι μ’ έναν τρόπο εύκολο, προφανή και συνηθισμένο. Αλλά μ’ ένα σημαντικό όσο και απρόβλεπτο έργο, που μας χαρίζει ευφρόσυνες στιγμές, και την ίδια στιγμή θέλει παρούσες τη συγκέντρωσή μας, τη σκέψη μας, την κρίση μας. Σπάνιο, αλλά ακριβό.
Και επέλεξε να σχολιάσει τη ρηχότητα και τον αμοραλισμό της εποχής μας, με ένα παρόμοιο περιβάλλον, περίπου 100 χρόνια πριν, με τον τρόπο που τα περιέγραψε ένα σημαντικός δημιουργός του καιρού του, ο Γκέοργκ Κάιζερ. Γιατί όσα συμβαίνουν, έχουν ξανασυμβεί.
Η ταυτότητα της παράστασης
Κείμενο: Γκέορκ Κάιζερ, Διασκευή – Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος, Καλλιτεχνική Επιμέλεια – Σκηνικά – Κοστούμια – Videos: Βασίλης Παπατσαρούχας, Μουσική: Δήμος Βρύζας, Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου, Σχεδιασμός φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος, Βοηθός σκηνοθέτη: Μάριος Κακουλλής, Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Στέλλα Παγώνη, Εικαστική σύνθεση Key Visual: Βασίλης Παπατσαρούχας, Φωτογραφίες παράστασης & Promo Trailer Montage: Πάτροκλος Σκαφίδας, Trailer Videography & Motion Graphics: Άκης Πολύζος, Γραφιστικές Προσαρμογές: Indigo Design
Διεύθυνση Επικοινωνίας & Δημοσίων Σχέσεων: Όλγα Παυλάτου, Social Media: POP Communications – Κάλλη Μαυρογένη
Παραγωγή: Prime Entertainment
Παίζουν: Ορφέας Αυγουστίδης, Ευγενία Σαμαρά, Βαλεντίνος Κόκκινος, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Πλεμμένος, Γιάννης Σαμψαλάκης.
«Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου» (Προφήτη Δανιήλ 3 και Πλαταιών, Αθήνα).
Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Τετάρτη και Κυριακή στις 8μ.μ., Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 9μ.μ.
