Έκθεση Βιβλίου Λονδίνου – αλλαγές στα δεδομένα ; (ανταπόκριση Αλεξάνδρα Σαμοθράκη)

0
777
Οι ποιήτριες Μυρσίνη Γκανά , Λένα Καλλέργη, Φοίβη Γιαννίση, Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη και Άννα Γρίβα (φωτό Γιάννης Κολικης/Greek library of London)

Αλεξάνδρα Σαμοθράκη (Λονδίνο)

Ο διάλογος για την εξωστρέφεια της νεοελληνικής λογοτεχνίας συνεχίζεται πλέον στην αγγλική καθώς για πρώτη φορά φέτος η Ελλάδα συμμετέχει με δικό της περίπτερο στην φετινή Έκθεση Βιβλίου του Λονδίνου που λαμβάνει χώρα στο εκθεσιακό κέντρο Olympia και αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη έκθεση βιβλίου στην Ευρώπη μετά την φθινοπωρινή Έκθεση της Φρανκφούρτης.

Την έκθεση άνοιξε η δημοσιογράφος του BBC Geeta Pendse που αφού καλωσόρισε τους χιλιάδες συμμετέχοντες απ’όλες τις άκρες του κόσμου, στη συνέχεια, μαζί με την Esther Fung, του Pangobook, ενός application που επιτρέπει στον κάθε αναγνώστη να διαχειρίζεται το δικό του «βιβλιοπωλείο», πουλώντας τα βιβλία του και αγοράζοντας καινούργια online, και την Lea Cromptom, δημιουργό περιεχομένου, συζήτησαν για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που προκύπτουν από την αυξανόμενη επιρροή του Booktok και του Bookstagram καταλήγοντας πως μπορούμε πλέον να κάνουμε λόγο για μια επανάσταση των αναγνωστικών μας  συνηθειών, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει μείωση των πωλήσεων αλλά μια νέα γενιά αναγνωστών.

Σε άλλες παράλληλες εκδηλώσεις, η Alexandra Buchler διευθύντρια του οργανισμού Literature Without Frontiers συνομίλησε με την Sheila O Reily μέλος Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής και Διεθνούς Ένωσης Βιβλιοπωλών, τον Dr Richard Davies, του εκδοτικού οίκου Parthian με έδρα στην Ουαλία που εξειδικεύεται σε πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς και την Τσέχα συγγραφέα Bianca Bellova, βραβευμένη με Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας, για την εξέλιξη του θεσμού αυτών των βραβείων και τον διαφορετικό αντίκτυπό τους ανά ευρωπαϊκή χώρα, κάτι που μας φέρνει πίσω στα δικά μας.

Η Αγγλία αποτελεί απόρθητο κάστρο για την νεοελληνική λογοτεχνία και οι εξαιρέσεις που πουλάνε ή έχουν πουλήσει στην Αγγλία,  όπως ο Απόστολος Δοξιάδης ή ο Γιάνης Βαρουφάκης (οκ δεν είναι λογοτέχνης αλλά η οικονομική θεωρία του ακροβατεί στα όρια του φανταστικού),  μας έχουν επιτρέψει ίσως με περισσευούμενη καλοσύνη, την παρηγοριά της δικαιολογίας ότι «οι Άγγλοι δεν διαβάζουν μεταφράσεις».  Με τρόμο ανακάλυψα πρόσφατα και επιβεβαιώθηκε και σήμερα στην παράλληλη εκδήλωση για την αγορά μεταφρασμένης λογοτεχνίας στο ΗΒ με δεδομένα του Nielsen Book Data όπως τα παρουσίασε η διευθύντρια του Hazel Keynon, πως όχι μόνο έχουν αυξηθεί οι μεταφράσεις αλλά προτιμούνται ελαφρώς από γυναίκες αναγνώστριες (52%). Νεκρή αγορά επειδή οι νέοι ασχολούνται με το κινητό τους; Το 48% των μεταφράσεων διαβάζεται από νέους κάτω των 34 ετών! Ακόμη πιο σοκαριστικό, 48 % των ανδρών προτιμάνε τη μεταφρασμένη λογοτεχνία , ενώ το ποσοστό των ανδρών που διαβάζει αγγλική λογοτεχνία είναι 32%. Η πλειονότητα όσων αγοράζουν μεταφρασμένη λογοτεχνία διαθέτει πτυχίο πανεπιστημίου και δουλειά πλήρους απασχόλησης και απρόβλεπτα, δεν αγοράζει γενικά λογοτεχνία αλλά προτιμά τα δοκίμια. Και το πιο ανέλπιστο απ’όλα; Το 53% προτιμάει «δύσκολα αναγνώσματα» από «βατή λογοτεχνία». Που σε κάνει να αναρωτηθείς; Μήπως καθόμαστε πάνω σε ένα χρυσορυχείο;

Η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη αναλύει το νορβηγικό πείραμα (φωτό Γιάννης Κολικης/Greek library of London)

Ξέρω πως μόνο ένας τρελός θα ρωτούσε πρακτικές συμβουλές από ποιητές, γι’αυτό ρώτησα τις πέντε ποιήτριες μας( Μυρσίνη Γκανά, Φοίβη Γιαννίση, Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, Άννα Γρίβα και Λένα Καλλέργη) που συνοδεύουν την ελληνική αποστολή τι φταίει και τι θα μπορούσαμε να κάνουμε. Το πρώτο πρόβλημα που επισήμανε τόσο η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, τονίζοντας πως το γεγονός και μόνο ότι η συζήτηση μας λαμβάνει χώρα στο περίπτερο της Ελλάδας αποτελεί από μόνη της θετική εξέλιξη, είναι η έλλειψη μεταφραστών από τα ελληνικά προς τα αγγλικά, πράγμα εντυπωσιακό αν σκεφτεί κανείς πόσους πολλούς και καλούς μεταφραστές έχουμε αντιστρόφως. Προτείνει το νορβηγικό μοντέλο καθώς, χάρη στη διττή της ιδιότητα ως μεταφράστρια νορβηγικής λογοτεχνίας το έχει δει να λειτουργεί στην πράξη, παρά το μικρό μέγεθος της χώρας: το κέντρο Norla, κάτι σαν το Βρετανικό Συμβούλιο, έχει καταφέρει να προωθήσει την Νορβηγική λογοτεχνία με ποικιλία πρωτοβουλιών όπως συμμετοχές ως τιμώμενη χώρα σε διεθνείς εκθέσεις βιβλίων, επιχορηγήσεις μεταφράσεων μέχρι το Translators Hotel στο Όσλο που φιλοξενεί μεταφραστές μέχρι να ολοκληρώσουν το έργο τους. Η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη δεν χάνει την αισιοδοξία της γιατί πιστεύει πως η θεματολογία της νεοελληνικής λογοτεχνίας δεν είναι ομφαλοσκοπική. «Σίγουρα υπάρχουν διαφορές στις κουλτούρες μας που χάνονται στη μετάφραση» επισημαίνει «αλλά ο αναγνώστης συμπληρώνει τα κενά με την φαντασία του, την ενσυναίσθηση και την θέληση του να μάθει πως λειτουργεί ένας άλλος λαός».

«Τα ελληνικά είναι μια υπέροχη αλλά μικρή γλώσσα» συμφωνεί η Άννα Γρίβα η οποία καταφεύγει συχνά στην επικοινωνία με τον δημιουργό όταν μεταφράζει η ίδια.  «Αν ο δημιουργός δεν είναι διαθέσιμος παίρνω εγώ το ρίσκο της ερμηνείας» εξηγεί « Είναι αδύνατον να μεταφράσεις ένα ιταλικό σονέτο και να το κάνεις ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο-  σε τέτοιες περιπτώσεις αναζητώ την εσωτερική μουσικότητα και την βαθύτερη επιρροή πέραν τη ομοιοκαταληξίας».

Σαν να μην έφτανε η ηράκλεια προσπάθεια και η έλλειψη των μεταφραστών, η Φοίβη Γιαννίση προβληματίζεται  αφού ακόμη και αν μεταφραστεί ένα ελληνικό έργο «μετά τι;». Η έλλειψη δικτύου διοχέτευσης των μεταφρασμένων ελληνικών έργων προς τις διεθνείς αγορές είναι αποκαρδιωτική. Δεν υπάρχουν ατζέντηδες (μόνο δύο δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα) και το Greeklit είναι μεν διαθέσιμο για να καλύψει το κόστος μεταφράσεων αλλά όχι αρκετά γρήγορο για να ικανοποιήσει τους ξένους εκδότες.

Λένα Καλλέργη και Μυρσίνη Γκανά μιλάνε στην συντάκτρια του “Α” Αλεξάνδρα Σαμοθράκη. (φωτό Γιάννης Κολικης/Greek library of London)

Και τότε γιατί να κάνουμε τον κόπο αφού είναι μια ασύμφορη, σισύφεια προσπάθεια; ρωτάω τη Μυρσίνη Γκανά και την Λένα Καλλέργη και με κοιτάνε και οι δύο σα να είμαι τελείως χαζή. «Οι κουλτούρες είναι ένα φάσμα» μου εξηγεί η Λένα Καλλέργη λες και μιλάει σε πεντάχρονο. «Δεν είναι μόνο οι γεωγραφικές διαφορές που παίζουν ρόλο αλλά και οι πολιτικές, αν όμως τις παρακάμψουμε, αξίζει να ακούμε όλοι τι έχει να πει κάποιος.» «Ένα έργο αξίζει να μεταφραστεί ακόμη και αν θα το διαβάσουν πέντε άνθρωποι, ακόμη και ένας» μου λέει η Μυρσίνη Γκανά. Δεν της το λέω αλλά ακριβώς το ίδιο είχε πει κάποτε και η Λουίζ Γκλουκ. «Η νεοελληνική λογοτεχνία αξίζει να διαβαστεί γιατί είναι καλή» καταλήγουν ξεχωριστά και οι 5 στο ίδιο συμπέρασμα.

Το πάνελ της κεντρικής συζήτησης.

Στην εκδήλωση «Φωνές της Ελλάδας»  τρεις ακαδημαϊκοί: ο ποιητής και μεταφραστής Brian Sneeden του Manchester Metropolitan University,ο Καθηγητής David Ricks, του King’s College London, και ο Καθηγητής Napoleon Katsos του University of Cambridge συνομίλησαν με την Σίσσυ Παπαθανασίου του ΥΠΠΟ και την Γλυνιαδάκη για τις προκλήσεις του μέλλοντος. Όταν όμως τα μεγαλύτερα ονόματα που αναφέρθηκαν ως Έλληνες που έχουν εκδοθεί πρόσφατα από τον Penguin είναι ο Καρκαβίτσας και ο Βαρουφάκης (άντε πάλι) δεν είναι εύκολο να διατηρήσεις την αισιοδοξία σου,παρά τα βήματα προόδου που γίνονται όπως το Ανθολόγιο των βραβευμένων με κρατικό βραβείο σε δύο τόμους (Υπήρχαν στην έκθεση και οι δυο Ελληνικοί τόμοι και όλες οι μεταφράσεις τους στις διάφορες γλώσσες : δίτομη Ανθολογία από τα Κρατικά Βραβεία από το 2010-2018. Ο ένας τόμος είναι Ποίηση με επιμελητή τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου και ο δεύτερος Διήγημα-νουβέλα με επιμελητή τον Ηλία Καφάογλου. Ο τρίτος τόμος, υπό έκδοση, θα περιλαμβάνει τα βραβεία των χρόνων 2019 – 2023 και προετοιμάζεται τώρα – πότε πρόλαβαν;) που έχουν μεταφραστεί σε 8 γλώσσες  ή την περσινή ανακοίνωση του ΥΠΠΟ πως τα βραβεία θα συνοδεύονται από μεγάλο ποσό για την μετάφραση τους. «Κάνουμε ότι μπορούμε για να μεταφραστούν όσα περισσότερα βιβλία γίνεται σε όσες περισσότερες γλώσσες» εξήγησε η Σίσσυ Παπαθανασίου στο τέλος της εκδήλωσης. Οι ποιήτριες μας όμως έχουν δίκιο, έχουμε καλά βιβλία και ίσως για τόσο καλά βιβλία να χρειάζεται να κάνουμε όχι μόνο ότι μπορούμε αλλά και το αδύνατο δυνατό.

Ο σκιώδης υπουργός των Δημιουργικών Κλάδων της Αγγλίας, Chris Bryant κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του στην Έκθεση δήλωσε πως η Αγγλία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας βιβλίων και πως ο εκδοτικός κλάδος είναι ένας από τους μοχλούς ανάπτυξης της οικονομίας της χώρας. Μήπως λοιπόν όπως ο τουρισμός θα μπορούσε και η προώθηση της μεταφρασμένης ελληνικής λογοτεχνίας να αποτελέσει πυλώνα ανάπτυξης της οικονομίας; Και πού θα τα βρούμε τα λεφτά ρωτάτε; Λιγότερες στρατιωτικές δαπάνες ίσως; Θα μου πείτε… μα η Τουρκία. Μα η Τουρκία, θα σας απαντήσω εγώ, είχε καλύτερο περίπτερο, τριπλό από το δικό μας και σε καλύτερο σημείο. Στο κάτω κάτω και τα βιβλία είναι ένα είδος αμυντικού εξοπλισμού.

 

 

Προηγούμενο άρθροΣε 100 ημέρες έρχεται το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων.
Επόμενο άρθροΑρχίζουν σήμερα οι «Τετάρτες του βιβλίου» στο Eteron

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ